INTERVIEW

'Ook bij onze officieren zitten mensen die afwijkingen hebben'

De leider van het machtige Vostok-bataljon was tot voor kort officier bij de anti-terreureenheid van het Oekraïense leger. Hij is openhartig: ja, ook zijn strijders pleegden misdaden.

Chodakovski in zijn hoofdkwartier in Donetsk, de 'hoofdstad' van de opstandige 'Volksrepubliek Donetsk'. Hij zegt dat vechten geen beslissing kan brengen, alleen de politiek. 'We hebben domweg de kracht neit om een offensief te beginnen.' Beeld
Chodakovski in zijn hoofdkwartier in Donetsk, de 'hoofdstad' van de opstandige 'Volksrepubliek Donetsk'. Hij zegt dat vechten geen beslissing kan brengen, alleen de politiek. 'We hebben domweg de kracht neit om een offensief te beginnen.'Beeld

Het is niet makkelijk Aleksandr Chodakovski, de commandant van het pro-Russische Vostok-bataljon in Donetsk te pakken te krijgen, maar als je een afspraak met hem hebt, komt zijn lijfwacht je halen. Voor het hotel stopt een zwarte terreinwagen met twee rebellen erin, gevolgd door een busje met een zestal zwaarbewapende strijders.

Het is donker, dus het is niet makkelijk te zien welke weg we volgen naar het hoofdkwartier van Chodakovski, wiens drieduizend man sterke militie een belangrijke rol speelt in de strijd tegen het Oekraïense leger. Onderweg praat een van de rebellen via zijn mobieltje met een Oekraïense officier. De vader van een van de Vostok-strijders is overleden in een dorp dat in handen is van het Oekraïense leger. Is het mogelijk dat hij de begrafenis van zijn vader kan bijwonen? Hij krijgt de toezegging dat de Vostok-strijder geen haar zal worden gekrenkt. 'We zijn misschien vijanden, maar we zijn allemaal mensen', legt Chodakovski's lijfwacht uit.

De commandant zelf zit in zijn kale kantoortje te wachten. Op een tafel ligt een Japans zwaard. 'Geen idee hoe ik eraan ben gekomen. Ik doe niet aan zwaardvechten', zegt Chodakovski (42). Hij vecht nu tegen het Oekraïense leger, waar hij tot voor kort als officier diende bij een anti-terreureenheid. Trots laat hij twee medailles zien die hij toen heeft gekregen.

Chodakovski, die vrijelijk Russische dichters en Schopenhauer citeert, gaat er prat op dat zijn strijders actief zijn in gebieden waar het hardst wordt gevochten. 'Wij bewaken een groot deel van de frontlinie in het westen en het noorden', zegt hij.

Eind mei stelde zijn eenheid orde op zaken in Donetsk, toen de strijd om zelfstandigheid dreigde te ontaarden in roofovervallen en ander wangedrag van rebellen. Sindsdien speelt zijn eenheid een hoofdrol aan het front.

Toch is hij blij dat er een bestand is tussen de rebellen en het Oekraïense leger, ook al wordt dat niet overal nageleefd. 'Het in Minsk gesloten akkoord is het gevolg van het feit dat beide partijen inzien dat het met militaire middelen niet mogelijk is dit conflict te beëindigen. Wij zijn niet sterk genoeg om aan te vallen en Oekraïne kan het ook niet met militair geweld oplossen, omdat ze voor grote steden staan als Donetsk en Loehansk. We hebben gezien wat een enorme verliezen het Russische leger heeft geleden toen ze de Tsjetsjeense hoofdstad Grozny aanvielen. Voor datzelfde probleem staat Oekraïne. Hoewel ze wat mankracht en bewapening veel sterker zijn, is het perspectief om in een stad te vechten heel onaantrekkelijk. Oekraïne heeft bovendien de middelen niet om Donetsk van de grond af weer op te bouwen, zoals Rusland met Grozny heeft gedaan.'

Soldaten van het pro-Russische Vostok-bataljon in Donetsk scheuren een Oekraïense vlag doormidden op 29 mei, 2014. Beeld afp
Soldaten van het pro-Russische Vostok-bataljon in Donetsk scheuren een Oekraïense vlag doormidden op 29 mei, 2014.Beeld afp

Dus u vindt dat er alleen langs politieke weg een oplossing gezocht kan worden?

'Ja, dat vind ik. Maar als je maanden hebt gevochten, is dat moeilijk te stoppen. Er zijn groeperingen die er de voorkeur aan geven de spanning te handhaven, zonder echt aan te vallen. Gewoon oorlog om de oorlog. Er zijn mensen die er maar moeilijk aan kunnen wennen dat we het bestand overeind moeten houden. Dat geldt voor beide kampen. Er zijn brigades die uit gebieden komen die nu in handen zijn van de Oekraïners. Zij willen terug naar hun huis en hun familie. Zij willen de oorlog voortzetten.'

Maar ook uw premier, Aleksandr Zachartsjenko, belooft zijn achterban dat hij Slavjansk en andere steden op de Oekraïners zal heroveren.

'Als politicus kan hij zich dat soort uitlatingen veroorloven. Maar ik heb het over de realiteit. We hebben domweg de kracht niet om een offensief te beginnen, op het moment in ieder geval niet. Oorlog is dood, ellende en geweld. We moeten proberen langs politieke weg voor elkaar te krijgen dat die mensen terug kunnen naar hun huis en familie. Een overwinning is niet mogelijk, er zullen alleen maar verliezers zijn. Een land kan niet van zichzelf winnen. We vechten tegen onszelf, dat is onnatuurlijk.'

Bent u ervoor dat Donetsk en Loehansk zich afscheiden?

'Nee, daar ben ik niet voor. We hebben de Volksrepubliek opgericht als verdediging voor de mensen hier, die door Kiev als misdadigers worden beschouwd. Maar dat zijn honderdduizenden mensen, geen criminele bende. Het beste zou zijn als we voorlopig uit elkaar gaan. Er is zoveel bloed gevloeid. We hebben een pauze nodig.'

Waarom vecht u dan toch?

'De kloof tussen het oosten en het westen van Oekraïne is al heel oud. Het westelijke deel is pas in de Tweede Wereldoorlog bij de Sovjetunie gekomen. Daar leeft nog de herinnering dat ze geen deel uitmaakten van de Sovjetunie of Rusland. Na het uiteenvallen van de Sovjetunie is die tegenstelling tussen het pro-westerse deel en het pro-Russische oosten heel sterk geworden. De Verenigde Staten proberen Oekraïne nu in hun invloedssfeer te trekken om zo hun hegemonie te versterken. Dat levert een botsing op met Rusland: Oekraïne ligt ook in de Russische invloedssfeer, dus verzet Moskou zich. En wij helpen Rusland. Wij hebben dezelfde mentaliteit.'

En de rebellen krijgen hulp van Rusland. Ook met wapens en troepen?

'Het Russische volk helpt ons heel veel, met humanitaire hulp bijvoorbeeld. We krijgen ook steun van vrijwilligers uit Rusland. Maar Russische troepen zijn hier niet en zijn hier ook nooit geweest.'

Maar die Russische militairen die hier gevangen zijn genomen of zijn gesneuveld dan?

'Met uw welnemen antwoord ik daar niet op, want ik heb ze zelf niet gezien.'

Maar wapens krijgt u wel?

'We hebben Rusland niet nodig. We hebben zelf voldoende wapens, allemaal buitgemaakt op het Oekraïense leger. We willen niet te veel van Rusland afhankelijk zijn, zodat we zelf onze keuzen kunnen maken.

'Maar in zekere zin zijn we natuurlijk wel afhankelijk van Rusland: Rusland heeft veel gewicht in de wereld en is onze politieke partner. Het was Rusland die met Porosjenko over het bestand heeft onderhandeld, niet de Volksrepubliek. Wij hebben dat gewicht niet, dus hebben we die onderhandelingen uitbesteed aan Moskou.'

Heeft die Volksrepubliek die jullie hebben uitgeroepen wel een toekomst?

'Het beste is dat we een aparte status krijgen binnen Oekraïne. Dat zou voor beide partijen het voordeligst zijn. Kiev hoeft ons niet te erkennen. Maar we moeten wel banden met Rusland kunnen hebben. We houden van Europa, maar we zijn pro-Russisch.'

Je hoort hier steeds als argument dat de regering in Kiev fascistisch is. Vindt u dat ook?

'Nee, dat is een te simpele opvatting. In principe is het een liberale, pro-Europese regering, maar om de opstand in het oosten van het land te onderdrukken, maken ze gebruik van nazistische groeperingen zoals de ultranationalistische Rechtse Sector.

Dat gaat wel veel minder ver dan ik van de andere leiders hier hoor.

'Ja, ik ben niet altijd populair. Ik heb niet voor niets zo'n uitgebreide lijfwacht. Over het algemeen zijn we het eens. Maar op lager niveau zijn er mensen die de militaire en politieke situatie niet doorzien en willen doorvechten.'

Er wordt veel geklaagd over mensenrechtenschendingen waaraan de rebellen zich schuldig maken. Andersdenkenden worden opgepakt en gemarteld.

'Ja, ook in onze eenheid zijn er mensen die zich asociaal gedragen. Daar moeten we tegen optreden. Bij ons staat de deur in principe voor iedereen open: wie bereid is om te vechten, krijgt een wapen. Maar zijn doopceel wordt niet gelicht. Dat is een reëel probleem, we erkennen dat. Ook bij onze officieren zitten mensen die afwijkingen hebben. Toen we aan het vechten waren, merkte je dat niet, maar nu er een bestand is, komen die problemen aan het licht. Maar martelingen zijn natuurlijk nooit toelaatbaar.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden