Ook Beatrix weet nu: chaos blijft uit

Staatsrechtsdeskundigen zijn lovend over de formatie-nieuwe-stijl. Al is het vooral aan voorzitter Gerdi Verbeet te danken dat het soepel is gelopen.

DEN HAAG - De formatie-nieuwe-stijl verloopt goed, vooral door adequaat ingrijpen van de deze week vertrokken voorzitter Gerdi Verbeet en griffier Jacqueline Biesheuvel van de Tweede Kamer. Zij hebben de losse eindjes van het reglement zoals de Kamer dat in maart vaststelde, op het allerlaatste moment aan elkaar geknoopt en daarmee de formatie tot dusver gered.


Dat is het oordeel van vooraanstaande staatsrechtsdeskundigen over het proces van de afgelopen negen dagen sinds de verkiezingen. Het blijft spannend hoe het verder gaan zal, zegt Alexander van Kessel, onderzoeker bij het Centrum voor Parlementaire Geschiedenis: 'Je ziet aan alles dat de slingers worden opgehangen terwijl het feestje al aan de gang is.'


In maart besloot de Kamer tot een andere procedure bij de formatie. De koningin zou geen rol meer spelen. De nieuwe Kamer zou acht dagen na de verkiezingen debatteren over de uitslag en dan zelf een informateur aanwijzen. Enkele weken voor de verkiezingen trokken deskundigen aan de bel: het nieuwe reglement vertoonde ernstige lacunes, zeiden deskundigen. Staatsrechtsdeskundigen waarschuwden voor chaos na de verkiezingen.


'Zoals het geregeld was, had de Kamer pas afgelopen donderdag met de gedachtevorming kunnen beginnen', zegt staatsrechtsgeleerde Joop van den Berg. 'Je kunt niet acht dagen niets doen, dan krijg je onrust en gedoe in achterkamertjes. Het is aan het ingrijpen van Verbeet en Biesheuvel te danken dat die chaos is uitgebleven. Het lijkt nu of degenen die waarschuwden voor problemen, zoals ikzelf, ongelijk hebben gehad. Ik houd het liever op een selfdenying prophecy.'


Van den Berg schetst hoe Verbeet en Biesheuvel 'heel slim' de lacunes in de afspraken uit maart vulden door de fractievoorzitters de dag na de verkiezingen bij elkaar te roepen. Ook hebben ze de steun van premier Rutte, zelf een tegenstander van de nieuwe procedure, weten te verwerven. Daardoor stond VVD'er Henk Kamp klaar als 'verkenner'. Samen met Algemene Zaken is zo een goede manier van werken gevonden, vindt Van den Berg.


Van Kessel verbaast zich over het gebrek aan belangstelling dat D66, initiatiefnemer van de nieuwe manier van formeren, aan de dag heeft gelegd voor de uitvoering van de plannen. 'Iets betere invulling en iets meer aandacht voor de details was toch wel handig geweest', aldus Van Kessel.


De formatie-nieuwe-stijl is zichtbaar een project in uitvoering, zegt Van Kessel. Gaandeweg drukt de Tweede Kamer er nadrukkelijker de stempel op.Vandaar bijvoorbeeld ook de 'potsierlijk grote foto van de Tweede Kamer' achter Kamp bij diens eerste optreden, zegt Van Kessel.


Van den Berg wijst erop dat niet alleen de rol van het paleis en de Eerste Kamer, maar ook die van de Raad van State zichtbaar minder is. 'Vicepresident Donner is niet eens bij Kamp uitgenodigd. In de symboliek wordt nu een ontwikkeling geëxpliciteerd die eind negentiende eeuw al onder koningin Emma werd ingezet: de formatie is een zaak van politici zelf.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden