Ook autist kan uitblinker zijn

Als zij goed worden begeleid, zijn autisten prima werknemers. Precisie is hun grootste kracht.

© Foto Marcel van den Bergh / de Volkskrant. Werknemers van Specialisterren op hun werk in Utrecht.

'Het is kicken als je iets vindt dat niet goed is. Heerlijk vind ik dat, want ik ben een perfectionist.' Patricia (40) test websites bij Specialisterren in Utrecht. Bijzonder aan het bedrijf met een kleine twintig werknemers is dat het vooral mensen met autisme in dienst heeft. Specialisterren is in 2009 opgericht door Sjoerd van der Maaden (51), vader van een zoon met autisme. 'Max kwam in het speciaal onderwijs niet mee, ook al zat hij in een zorgklas. Maar toen wij hem tijdens een wereldreis zelf onderwezen, ging hij ineens als een speer door de stof. Als we hem maar structuur boden.'

Structuur is dan ook de basis in het bedrijf. Elke werkdag - de werknemers werken vier dagen van zes uur - beginnen ze met de dagstart. Mededirecteur Hans Manders (54): 'We maken dan een rondje: hoe zit je in je vel, wat heb je gisteren gedaan, wat ga je vandaag doen en welke problemen kom je tegen. Dan kan het zijn dat iemand helemaal uit zijn doen is, omdat hij vanmorgen een vervelend sms'je heeft gekregen.' De dagstart is ook het moment waarop medewerkers wordt uitgelegd wat hun nieuwe werkzaamheden zijn. 'En dat spreken we dan heel goed door. We leveren maatwerk en daardoor kunnen onze medewerkers uitstekend functioneren.'

Reguliere werkgever
In Nederland zijn er ongeveer 190 duizend mensen met autisme. Niet iedereen is in staat om te werken, maar volgens gegevens van de Nederlandse Vereniging voor Autisme (NVA) verricht 29 procent van alle volwassen autisten reguliere arbeid. Daarnaast heeft 12 procent begeleid werk en gaat 13 procent naar een sociale werkvoorziening.

Er zijn meer ouders die net als Van der Maaden een speciaal bedrijf hebben opgericht, al gaat het om kleine aantallen. Nu Specialisterren drie jaar bestaat, zou hij graag uitbreiden, met bijvoorbeeld een vestiging in Amsterdam. 'Het is jammer dat mensen met autisme vaak moeilijk een baan bij een reguliere werkgever vinden. Communicatieve vaardigheden zijn niet hun sterkste kant, maar dat hoeft ook niet. Wij nemen het contact met de klanten wel voor rekening.'

Binnenkort verschijnt een handleiding over hoe een bedrijf als Specialisterren te beginnen. In de ict-sector is er werk genoeg voor deze groep, stelt Van der Maaden. 'Mensen met autisme hebben oog voor detail, kunnen goed geconcentreerd werken en halen voldoening uit herhaling.'

Autisme is weliswaar een handicap, maar niet alleen beperkend, vindt Van der Maaden. 'Als je de werkomgeving daarop inricht, is er in elk geval voor onze groep geen beperking. Ze hebben een hbo-opleiding, zijn heel handig op de computer, werken zorgvuldig en zijn heel productief. Onderzoek van de universiteit van Harvard heeft onlangs uitgewezen dat mensen met autisme betere softwaretesters zijn dan mensen zonder deze stoornis.'

Nauwkeurig werk
'We ondersteunen de mensen daar waar ze zwak zijn, maar gaan vooral uit van hun sterke kanten en versterken die', vult Manders aan. De medewerkers testen websites en bijvoorbeeld apps. Nauwkeurig werk, waar grote concentratie voor nodig is. 'Voor een grote verzekeraar hebben we alle polisvoorwaarden nagelezen. Maar daar haalden we zo veel fouten uit dat de verzekeraar zijn werk eerst zelf nog maar eens ging overdoen voordat we het alsnog terugkregen voor de nacontrole.'

Op het eerste gezicht zien de kantoren er niet anders uit dan die van doorsnee bedrijven. Financiële man Ronald van Vliet (43) is druk aan de telefoon. In het souterrain zijn verdeeld over twee kantoorruimten de testers aan het werk. Hun bureaus zijn, afgezien van computer en toetsenbord, vooral leeg.

Of opvalt dat er geen schilderij aan de muur hangt, wil Manders weten. 'We hadden kunst laten ophangen, maar dat moest weg, klonk het in koor op de werkvloer. De meeste werken vonden ze veel te kleurrijk en ze snapten er niets van.' Een prikkelarme omgeving is het best voor deze groep werknemers, zegt Manders. 'Dan is een witte muur een beter alternatief.' Specialisterren is een commercieel bedrijf. Het is opgericht met financiële steun van onder meer de Rabobank Foundation en de Stichting Doen, maar dit jaar moet quitte worden gedraaid. 'We draaien natuurlijk op een grote dosis idealisme, maar we willen een gewoon bedrijf zijn', zegt Van der Maaden, die, net als Manders en Van Vliet, niet rijk van dit bedrijf hoeft te worden.'Ons winstmodel is er een van net genoeg.'

Flexibel
Omdat de werknemers niet heel flexibel zijn, zit de flexibiliteit in het bedrijf en dat kost geld. Specialisterren heeft een latente overcapaciteit, zoals Manders zegt. 'Vrijdag klaar is vrijdag klaar want de klant moet op ons kunnen vertrouwen. Elke twee weken voeren we bepaalde tests uit. Daarvoor zijn vijf fte's nodig. Maar wij hebben zeven, acht mensen die we op die klus kunnen zetten. Zo kan er altijd iemand bijspringen. Groot verschil is wel dat wij die inzet vooraf moeten plannen. Wij kunnen van onze werknemers niet verlangen dat ze ineens alles uit hun handen laten vallen. Maar door onze aanpak zijn we toch veel flexibeler dan je op het eerste gezicht denkt.'

De ervaring leert dat Specialisterren aantrekkelijk is voor bedrijven die maatschappelijk verantwoord willen ondernemen. 'We worden soms met open armen ontvangen. Je hebt toch een streepje voor', zegt Van der Maaden.

Vooral in de ICT
Mensen met autisme werken in zeer uiteenlopende beroepen, maar zijn vooral te vinden in bijvoorbeeld de ict, technische beroepen en laboratoriumwerk. Er zijn er ook die met dieren werken, in de zorg of het onderwijs.

Als collega's en werkgevers goed geïnstrueerd zijn kunnen mensen met autisme op veel plekken werken, zegt Marjolein Schipper, beleidsmedewerker van de Nederlandse Vereniging voor Autisme (NVA). Het zijn vaak wel de preciezere functies (steeds dezelfde handelingen), maar ook daarop zijn altijd uitzonderingen. Belangrijk is dat het werk aansluit bij de interesses van de persoon, en vooral ook qua omgeving geschikt is. Het is belangrijk om werk te zoeken bij de persoon en niet andersom, iedere persoon met autisme heeft immers zijn of haar eigen eigenaardigheden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.