Column

Ook atheïsten hebben behoefte aan symbolen en rituelen

De behoefte aan symbolen en rituelen is zo sterk dat zelfs atheïsten niet zonder lijken te kunnen. Daarbij stuiten zij op een aantal problemen. Probeer bijvoorbeeld maar eens een symbool te vinden voor iets dat er niet is. Dan kom je al snel terecht in de conceptuele kunst. Zelfs de gedachte dat atheïsme het ontkennen van God zou zijn, voldoet niet. Een atheïst kan zijn schouders daarover ophalen, want hij hoeft niet te bewijzen dat God niet bestaat. De bewijslast ligt hier helemaal bij de gelovigen.

Filosoof Alain de Botton wil een atheïstentempel laten bouwen in hartje Londen.Beeld Ilya van Marle

Niettemin zijn er nogal wat atheïsten die graag zouden willen dat ook hun gedachtengoed wordt voorzien van symbolen en rituelen. Zo wil filosoof Alain de Botton, auteur van het boek Religion for Atheists, in hartje Londen een atheïstentempel laten bouwen die 46 meter hoog moet worden. Het plan is nog niet gerealiseerd, maar op de artist's impressions ziet het ding eruit als een enorme penis. Je vraagt je af waarom het in kwesties van zingeving toch altijd omhoog moet. Waarom niet gewoon de diepte in? Richard Dawkins, die andere beroemde atheïst, heeft meteen zijn afschuw over De Bottons tempel uitgesproken. Hij vindt het zonde van het geld en ziet liever dat het wordt besteed aan de seculiere opvoeding van schoolkinderen.

Gelijkberechtiging zit achter de behoefte om een eigen atheïstisch zuiltje te beginnen met een eigen orthopraxis. Niet overal ter wereld is de atheïst zijn leven zeker. Daar waar hij (of zij) wordt getolereerd, wordt zijn (of haar) levensvisie achtergesteld. De battleground ligt momenteel in de Verenigde Staten, waar kandidaat Ted Cruz heeft gezegd dat een atheïst ongeschikt is voor het presidentschap. Overigens gold bij NASA lang de regel dat atheïsten (en vrijgezellen) geen astronaut mochten worden. Die zouden minder verantwoordelijkheid voelen en daarom eerder geneigd zijn tot gevaarlijk gedrag.

Religies zijn in Amerika voor de wet gelijk. Samen met gelovigen van allerlei pluimage eisen ook atheïsten hun plaats op te midden van de christenen. Zo stond op de militaire basis in Hawaï een bord met: 'God Bless The Military, Their Families, and the Civilians Who Work with them'. Daar zijn volgens de site The Huffington Post zes borden naast geplaatst met eenzelfde tekst, maar met een andere aanhef: 'Jahweh Bless', 'Allah Bless', 'Odin Bless', 'Vishnu Bless' en 'Goddess Bless'. De atheïsten doen het met 'There is no god to bless' en 'We have each other'.

Inmiddels zijn de Tien Geboden aan de buurt. Die staan vaak als stenen gedenktekens naast Amerikaanse gerechtshoven. Maar als de Tien Geboden er mogen staan, dan moet er ook ruimte worden gecreëerd voor de heilige teksten van andere religies. Twee maanden geleden maakte een groep satanisten zich op om in Oklahoma een groot beeld van hun Godheid te plaatsen tegenover de Tien Geboden. Na veel juridisch getouwtrek koos Oklahoma niet voor 'de Hawaï-oplossing', maar liet men 's nachts in alle stilte de Tien Geboden weghalen. In plaats van ruimte voor iedereen, is er ruimte voor niemand, wat in feite op hetzelfde neerkomt. De Tien Geboden staan nu in de achtertuin van een conservatieve denktank, meldde de krant.

Amerikaanse atheïsten hebben intussen hun pijlen gericht op de bijbels, die nog in de nachtkastjes van hotelkamers schijnen te liggen. Er moet ook een laatje komen voor een exemplaar van Darwins The Origin of Species, vinden zij. Als andere religies eveneens op hun recht gaan staan, krijgen wij nachtkasten zo groot als de hele hotelkamer. Ik gok op de Oklahoma-oplossing.

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden