Ook andere westerse landen worstelen met de schimmige financiering van moskeeën

Overal in Europa is men bezig met het temmen van het 'radicale islamistische beest'. In Oostenrijk werd buitenlandse financiering verboden. In België werd een erfpachtovereenkomst met Saudi-Arabië opgezegd. Moet Nederland hun voorbeeld volgen?

De Grote Moskee in Brussel, van waaruit salafistische propaganda in België verspreid werd Beeld Belga

Niet alleen Nederland, maar ook andere westerse landen worstelen met de buitenlandse financiering van moskeeën en andere islamitische organisaties. Oostenrijk verbiedt sinds 2015 als enige Europees land alle buitenlandse financiering en leidt imams zelf op. Die moeten in het Duits prediken. Oostenrijk heeft meer controle gekregen over de sponsoring van islamitische initiatieven en buitenlandse imams worden makkelijker ontmaskerd.

Gestopt zijn de dubieuze geldstromen niet, zegt de Italiaans-Amerikaanse radicaliseringsdeskundige Lorenzo Vidino, die drie jaar geleden een rapport schreef in opdracht van de Oostenrijkse minister van Buitenlandse Zaken en Integratie Sebastian Kurz. ‘Er zijn allerlei manieren om het verbod te omzeilen. Een radicale organisatie kan vanuit een ander Europees land geld overmaken naar een Oostenrijkse autochtoon. En als die dan geld schenkt aan moskeeën of islamitische instituties, is dat legaal.’

Geld in koffertjes

Verder wordt met cashgeld gesmeten. ‘Door individuele, rijke Arabieren wordt geld in koffertjes naar Europa gebracht’, aldus Vicino. ‘Ze vieren vakantie in Oostenrijk, Italië, Zwitserland en wat ze over hebben als ze weer teruggaan naar huis, schenken ze aan hun Europese islamitische broeders.’

Sinds de jaren zeventig zijn ultraorthodoxe Golfstaten bezig hun greep op Europese moslimgemeenschappen uit te bouwen. Geheime diensten waarschuwen daar ook al langer voor. En toch begint de bewustwording onder westerse politici en beleidsmakers pas de laatste jaren ‘een beetje op gang te komen’, zegt Vidino. Hij is sinds 2015 hoofd van het extremismeprogramma van het Center for Cyber & Homeland Securitys Program aan de George Washington universiteit. Hij schreef The New Muslim Brotherhood in the West. Vidino pendelt tussen Amerika en Europa, waar hij voor diverse landen onderzoeken verricht.

'Radicale beest'

Overal in Europa wordt nu gezocht naar strategieën ‘om het radicale islamistische beest te temmen’, aldus Vidino. Dat is moeilijk. ‘Het is als met een groot containerschip dat van koers moet veranderen. Dat gaat niet zomaar. Zeker niet als er ook veel weerstand is.’ 

Illustratief voor het late ontwaken van westerse overheden vindt hij wat hij ‘de slag om de Grote Moskee in het hart van de Europese wijk in Brussel’ noemt. Eind jaren zestig schonk koning Boudewijn het pand waarin de moskee is gevestigd aan Saoedi-Arabië, dat het voor 99 jaar in erfpacht kreeg. Met een stroom oliedollars werd vanaf die plek de dawa (zieltjes winnen voor de islam) georganiseerd.

Alleen al tussen 2012 en 2014 werd door de moskeebestuurders bijna 2 miljoen euro uitgegeven aan salafistische propaganda, bleek uit onderzoek na de aanslagen in Brussel van 22 maart 2016. Vrijwel ongemerkt was de koninklijke gift verworden tot een broeinest van radicalisering. Op 16 maart jongstleden werd de erfpachtovereenkomst met Saudi-Arabië opgezegd.

Agressief signaal

De strijd tegen het salafisme heeft in België meer urgentie gekregen. Sinds januari worden salafisme-brochures verspreid onder relevante organisaties en maatschappelijke sectoren, zoals de politie, de gevangenissen, vluchtelingenhulp, het onderwijs. Daarin wordt de complexiteit van de radicale islam en de dawa geschetst.

‘De financiering is al even complex’, zegt Vidino. ‘Het is een veelkoppig monster’. Fundamentalistische geldstromen komen uit diverse Golfstaten, de laatste jaren ook uit Turkije, via transnationale netwerken, ngo’s en rijke individuele sjeiks Europa binnen. Dat in de Nederlandse politiek nu wordt gezinspeeld op een verbod op buitenlandse financiering van moskeeën vindt hij verstandig. 'Daarmee wordt een duidelijk en agressief signaal afgegeven', zegt Vidino. 

Ednan Arslan, hoogleraar islamitische theologie en adviseur van de Oostenrijkse regering, pleitte dinsdagavond in Nieuwsuur voor een daadkrachtig, collectief Europees beleid. Alleen dan is het volgens hem mogelijk de onwenselijke buitenlandse geldstromen aan banden te leggen. ‘Het is simpelweg niet te controleren waar de geldstromen vandaan komen’, aldus Arslan.  

Nederlandse moskeeën en salafistische oliedollars: hoe houden we ze uit elkaar?

De ophef over de duistere financiering van enkele tientallen moskeeën in Nederland leidt tot de vraag: moet het transparanter? En zo ja, geldt dat dan ook voor christelijke en joodse gebedshuizen?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.