Ook als hij verliest kan Netanyahu premier blijven

Velen zien de stembus-gang als een referendum over premier Netanyahu. Maar het alternatief, oppositieleider Herzog, spreekt weinigen aan.

Premier Netanyahu. Beeld AFP

Waarom kunnen 5,8 miljoen Israëliërs vandaag vervroegd naar de stembus?

De Israëlische premier Benjamin Netanyahu bracht eind vorig zijn kabinet ten val door twee ministers te ontslaan. Beiden hadden kritiek op zijn plan om wettelijk vast te leggen dat Israël 'de natiestaat is voor het Joodse volk'. Volgens hen zou de Arabische minderheid (circa 20 procent van de bevolking) gedegradeerd worden tot tweederangsburgers. Het rommelde al langer in het kabinet. In de peilingen stond Netanyahu er goed voor. Vandaag kan hij gepasseerd worden door de Zionistische Unie (met daarin opgenomen de Arbeidspartij) onder leiding van Isaac Herzog.

Waar draait het om bij de verkiezingen?

Volgens veel Israëlische commentatoren vormen ze een referendum over Netanyahu: mag hij blijven of niet? Zijn Likudpartij hanteert als leuze: 'Het is wij of zij. Alleen Netanyahu'. 'Zij' is de Zionistisch Unie. In de campagne hamerde de premier erop dat de veiligheid van het land alleen bij hem in goede handen is. Zijn tegenstanders, waarschuwt hij, zullen land afstaan aan de Palestijnen en onderschatten het gevaar van Iran als potentiële kernmacht. Veel burgers verwijten de premier sociaal-economische problemen niet aangepakt te hebben. Sinds zijn aantreden in 2009 zijn de huizenprijzen zo goed als verdubbeld, stegen de huren met 30 procent en de voedselprijzen met 12 procent. De kloof tussen rijk en arm is gegroeid. De levensomstandigheden van veel burgers steken schril af bij het luxueuze leven van de premier en zijn vrouw Sara, grotendeels op kosten van de belastingbetaler. Wel nam de werkloosheid onder Netan-yahu af: van bijna 10 procent tot 5,6 procent.

Wie is de belangrijkste uitdager van Netanyahu?

Isaac Herzog, een 54-jarige jurist, gold tot voor kort als een kleurloze politicus. Hij wist niet op de voorgrond te treden als minister in achtereenvolgende kabinetten (2003-2011; hij diende ook onder Netanyahu). In 2013 werd hij leider van de kwakkelende Arbeidspartij. Zijn ster is rijzende sinds hij een bondgenootschap sloot met de ontslagen minister Livni en haar partij Hatnua. In de laatste peilingen staat de fusiepartij Zionistische Unie vier zetels voor op Netenyahu's Likud, nadat ze wekenlang gelijk opgingen. Opmerkelijk is dat niettemin 43 procent van de Israëliërs de voorkeur geeft aan Netanyahu als premier, terwijl Herzog het met 35 procent moet stellen. Maar het verschil was in eerdere peilingen veel groter. Herzog staat open voor hervatting van onderhandelingen met de Palestijnen, die onder Netan-yahu vastliepen.

Isaac Herzog Beeld AP

Op wie moeten we nog meer letten?

Op Moshe Kahlon en Naftali Bennett, twee mogelijke bondgenoten van Netanyahu. De eerste maakte zich als minister van Communicatie geliefd door de prijzen van mobiel telefoonverkeer omlaag te brengen. Kahlon (54) verliet weliswaar Likud en stichtte een eigen partij, maar noemt zich een 'likudnik'. De premier heeft hem publiekelijk een belangrijke kabinetspost aangeboden. Zo ook Naftalie Bennett (42), leider van een ultrarechtse partij die de grote verrassing bleek bij de vorige verkiezingen, en nu minister van Economische Zaken is.

En dan zijn er de Arabische partijen, die voor het eerst gezamenlijk optrekken. Ze denken dat opiniepeilers (die er vaker naast zaten) de opkomst onder hun kiezers onderschatten. Maar regeren zeggen ze niet te willen.

Hoe gaat de kabinetsformatie?

De president vraagt de winnaar het voortouw te nemen, óf de politicus die de grootste kans maakt een meerderheidsregering te vormen. Netan-yahu zal eerder slagen dan Herzog. Rechts in de Knesset is groter dan links. Ook als verliezer kan 'Bibi' weer premier worden. Mogelijk de langstzittende.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.