Ook Aäron reageerde eigenlijk al commercieel

De Evangelische Omroep heeft zich de rol toebedeeld van Mozes die het volk naar het beloofde land leidt. In Zeeland eindigde het voorjaarsoffensief van de omroep, dat de EO-leden moest weerhouden van afgoderij bij het Gouden Kalf van de commercie....

DE nachtelijke tochten over Gods wegen hebben hun sporen getrokken. Vijftien regiobijeenkomsten heeft de EO er inmiddels op zitten. De 'broeders' die telkens de leden moesten aanvuren tot intensief gebed voor behoud van het publieke bestel, zijn vermoeid, maar ongebroken. Alleen dominee Arie van der Veer, moest om gezondheidsredenen afhaken. Hartritmestoornissen hebben hem geveld.

'Er heerst oorlog in Hilversum. Het is niet voor niets dat dominee Van der Veer tien dagen geleden is gesneefd', informeerde EO-directeur Andries Knevel vanaf het podium in sport- en recreatiecentrum De Meulvliet de leden over de toestand van de voorzitter.

De EO sloot het thuisbezoek aan de achterban vorige week af in Tholen, vissersburcht van christelijk conservatisme. Zonder Van der Veer was de EO-karavaan naar Zeeland afgereisd. Wel met Knevel dus, en de media-evangelist Henk Binnendijk. Teun van Ommen van de afdeling Leden en van het radioprogramma Meer dan een lied alleen fungeerde als presentator.

Elk voorjaar gaan de publieke omroepen het land in. Dit jaar lag het onderwerp voor het opscheppen: de eigen toekomst. Bij de EO kreeg het de vorm van een waar voorjaarsoffensief. 'Want na 1 september 1995 zal Nederland nooit meer zijn wat het is geweest', aldus Knevel. 'Dan zijn er zeven Nederlandse commerciële televisiezenders. En wat gaan die zenders doen? Vooral veel geld verdienen.'

Op de burelen van de EO wordt overigens al geruime tijd gewerkt aan het scenario om zelf ook commercieel te kunnen opereren als het publieke bestel wordt opgeblazen. Zo heeft de omroep al een flink aandeel genomen in een Amerikaanse onderneming die dramaprodukties maakt over family values. Voorlopig is echter het streven, dat ook in het land moest worden uitgedragen: weg met het Gouden Kalf.

'Aäron reageerde eigenlijk al commercieel. Ach, dat willen de mensen nu eenmaal', aldus Binnendijk. Gelukkig was Mozes er nog die het volk van Israël weer op het rechte spoor bracht en het Gouden Kalf vernietigde. Een rol die de EO dezer dagen voor zichzelf heeft weggelegd.

Honderdvijftig makke schapen in de recreatiezaal zuigen de woorden op en geven geen krimp. In het oord, waar een deel van de bevolking gelooft in predestinatie, is men gewend aan preken over hel en verdoemenis. Ook als Knevel de turbo inschakelt, vertoont de zaal nauwelijks enige reactie. 'U kijkt te veel en u kijkt ook een béétje verkeerd. Zo blijkt uit onderzoek.'

Want ook het EO-lid noemt bij de top vijf van zijn favoriete programma's soapseries als GTST, Onderweg naar morgen en de nationale verzoenrubriek All you need is Love. 'U kent ze natuurlijk niet, die programma's. . .' Quasi dreigend: 'U kent ze wel. . . Maar ik zal u hierover op een ander moment kastijden.' Pas op de vijfentwintigste plaats komt het eerste EO-programma: Nederland Zingt.

Besmuikt gegrinnik in de zaal. Alleen de mongoloïde jongen in het midden van de zaal sputtert zachtjes tegen. Hij kijkt toch echt alle programma's van Henk Langendijk en andere EO-coryfeeën. Als hij even na negenen vertrekt, wuift Knevel joviaal vanachter de tafel op het podium naar de deur: 'Daar gaat ons trouwste lid. Ik ken hem al jaren.'

De liefhebber van samenzang en retoriek kan zijn hart ophalen bij de EO. Er wordt uit het hoofd gesproken, met gretig gebruik van de parabel. Een speech krijgt al gauw de allure van een preek.

Vier bedreigingen voor het publieke bestel heeft Knevel bedacht, en hij werkt ze puntsgewijs af. De inkomsten van de STER zullen minder worden, want met nog meer soap en lichte erotiek zullen de commerciëlen het volk bieden wat het wil. 'En als u in uw eigen hart kijkt, is dat niet fraai.' De adverteerders zullen daarom massaal overlopen. En de prijzen van de programma's zullen gelijktijdig omhoog gaan.

De tweede bedreiging is het afkalvende draagvlak van de publieke omroepen in de politiek. De omroepen hebben weliswaar een concessie voor vijf jaar, maar wie geeft de garantie dat dat niet drie jaar wordt? 'Dit paarse kabinet wil immers alles afschaffen wat met christelijk te maken heeft.'

Dreiging drie: de omroepbijdrage komt onder druk te staan. 'Als je straks zoveel commerciële omroepen kunt krijgen, wie wil dan nog 180 gulden betalen voor drie zenders, waar bovendien niemand naar kijkt.' De vierde bedreiging ten slotte wordt gevormd door de technolgie in de vorm van abonnee-televisie. Tholen huivert bij het schrikbeeld. 'U krijgt straks een kastje op uw televisietoestel, dan moet u intoetsen wat u wilt zien, en afrekenen met een chipcard.

'En als u dan de keus heeft tussen een voetbalwedstrijd voor een knaak en Henk Binnendijk? Nou dan weet ik wel wat u kiest.' Tegen Binnendijk op de eerste rij: 'Nee Henk, kijk maar niet om, ze zitten allemaal te knikken.'

De EO commercieel, is dat een alternatief? Voorlopig niet, meent Knevel. 'Straks krijgen we 160 kanalen. Ja, 160 kanalen! Stel, we krijgen kanaal 149 toegewezen. Hoeveel mensen zouden de EO opzoeken?' Knevel koestert hierover geen enkele illusie.

'We gaan dan van broadcasting naar narrowcasting. Daarom moeten we de commercie verre van ons houden en vechten voor het publieke bestel. Als de commercie wint, berg je maar. Hou je kinderen weg bij de televisie.

'De strijd is weer begonnen. Net als 28 jaar geleden bij de oprichting van de EO. Wij vragen betrokkenheid van u. Door veel gebed, voor onze onderhandelaars en voor onze programmamakers. En door af en toe iemand lid te maken.'

En dan is het tijd voor ledenwerver Teun van Ommen. 'Wat zou het een fijn signaal zijn voor de politiek als we vóór het eind van het jaar zeshonderdduizend leden zouden hebben. Wist u dat uw huisgenoten al voor een tientje lid kunnen worden? Zegt u nu: mijn kinderen zijn al de deur uit, maak dan uw kleinkinderen lid. Dan betaalt u voor hèn toch dat tientje?'

Voor in de zaal begint een andere Henk op de piano. Psalm 118, vers zeven. Het van verenigingswege verstrekte EO-liedboek wordt ter hand genomen. Geoefend, haast routineus, klinkt meerstemmig: 'Men hoort der vromen tent weergalmen van hulp en heil, ons aangebracht.'

Henk Binnendijk in helblauw colbert heeft een dubbelrol: als programmamaker, en bij ontstentenis van Van der Veer als predikant, ook voor schriftlezing en gebed. Als Binnendijk bidt, knijpt hij zijn ogen met alle kracht dicht. Met een grote frons in het voorhoofd, zoals kinderen doen als ze niet mogen kijken omdat er een verrassing wacht. 'Vader gebruik ons om in Nederland de mensen tot zegen te zijn.'

Er is veel veranderd, de afgelopen decennia. Vroeger kon Binnnendijk nog rustig een kwartiertje achter elkaar voor de televisie op prime time uit de Bijbel lezen, maar tegenwoordig beginnen de kijkers al na vijf minuten te zappen. Twintig minuten bijbelstudie, het kan niet meer.

Dus heeft de EO Dr Quinn, Medicine Woman en AMC-TV aan het begin van de zaterdagavond geprogrammeerd, om een breed publiek vast te houden. Programma's die Knevel en Binnendijk eigenlijk een gruwel zijn, maar ja, onvermijdelijk.

'We hebben een woord voor de wereld', was de slogan waarmee de EO in 1967 werd opgericht. De ware bestaansgrond voor de EO is niet gelegen in drama, amusement of journalistiek, maar in evangelisatie. 'Zalig de slaaf die aan zijn medeslaven zulk geestelijk voedsel mag geven', meent Binnendijk.

Met verbazing hoorde hij onlangs een kennis ('ook een christen') tamelijk laconiek doen over het verdwijnen van het publieke bestel. Had Binnendijk gerepliceerd dat de EO een belangrijk instrument is om de huiskamer binnen te komen. Hoe vaak kwam het niet voor dat mensen ten einde raad, na het zien van een EO programma, tot de Heer waren gekomen. 'Door God haast ìn het kastje geduwd.'

Voordat de EO er was, ging Binnendijk als evangelist de deuren langs in België. Vaak trof hij een gesloten deur. Kijk eens hoeveel leden (3500) de EO nu in België heeft. 'Met name in België is veel gebeurd sinds de EO er is.'

Binnendijk vreest dat de EO zal worden gemarginaliseerd als de omroep afhankelijk wordt van de vrije markt. 'Ik geloof bijna niet in een commerciële EO. Dat zit er niet in. Daar hebben de mensen geen geld voor over. Alleen een heel kleine groep. Daarom moet u bidden voor de EO.'

Binnen de publieke omroepen heeft de EO een opmerkelijke tussenpositie tussen de blokken van AVRO, KRO en NCRV (AKN) en de omroepen op Nederland 3, VARA, VPRO en NPS. Van der Veer is mede om die reden gekozen tot vice-voorzitter van het NOS-bestuur. Tijdens een recente bijeenkomst van de Amsterdamse Perskring werd de EO door NOS-voorzitter André van de Louw nog uitvoerig geprezen voor de 'constructieve opstelling' in discussies over samenwerking en behoud van het publieke bestel.

Geheel in de bijbelse traditie krijgt de afwezige Van der Veer in de recreatiezaal in Tholen de status van martelaar. Binnendijk grijpt nog eens naar Mozes om de leden duidelijk te maken dat ze niet aan de kant kunnen blijven staan. Er moet veel worden gebeden, want de kans dat de EO over drie of vijf jaar niet meer bestaat is groot.

Zoals Mozes bidt op de berg als Jozua in de woestijn de Amelekieten te lijf gaat. Als Mozes zijn handen opheft, winnen de Israëlieten. Laat hij zijn vermoeide armen zakken, dan wint de vijand terrein. 'Het legertje van Jozua was landmacht. Maar zoals dat vaak gaat, die kan niet winnen zonder luchtmacht. Mozes was de luchtmacht. In Hilversum en Den Haag vecht de landmacht. Maar we hebben de luchtmacht nodig met gebed.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden