Interview

'Ooit zullen de VS met de extremisten moeten praten'

Nergens in Syrië is het zo veilig als in het kalifaat, weet Zedoun al-Zoubi, een Syrische vluchteling die geregeld teruggaat om zijn landgenoten te helpen. Hij heeft meer inzichten.

Irene de Zwaan
IS-strijders patrouilleren door de straten van Raqqa. Beeld reuters
IS-strijders patrouilleren door de straten van Raqqa.Beeld reuters

Elke keer als hij naar Syrië afreist, is hij bang. 'Maar de definitie van moed is dat je je angst overwint en gewoon gaat. Anders los je niets op.' En dus reist Zedoun al-Zoubi (41) om de twee weken naar Oost-Turkije om van daaruit de grens met zijn thuisland over te steken.

Hij neemt medicijnen mee en apparatuur naar het platteland rond Idlib en Hama, waar nu een Syrisch grondoffensief woedt tegen rebellen, én naar Raqqa en Deir Ezzor, gebieden die in handen zijn van terreurgroep Islamitische Staat. Daar levert hij de spullen af bij ziekenhuizen die hij runt met zijn zeshonderd medewerkers tellende internationale hulporganisatie UOSSM.

Het is volgens Al-Zoubi nergens in Syrië zo veilig als in het kalifaat. 'Er wordt daar nauwelijks gebombardeerd. Niet door de Amerikanen en al helemaal niet door de Russen. De winkels in het kalifaat zijn open, er is werkgelegenheid, er is beveiliging. Mensen hebben het daar doorgaans beter dan op andere plekken in Syrië, waar dagelijks wordt gebombardeerd door regeringstroepen. Je moet je alleen wel aan de regels houden.'

Al-Zoubi vluchtte twee jaar geleden met zijn vrouw en drie dochters naar Duitsland, nadat hij twee keer in een regeringsgevangenis was beland na anti-regeringsuitspraken in buitenlandse media. De Technische Universiteit van Berlijn bood hem een beurs aan om zijn postdoctorale managementstudie te voltooien. Met de kennis die hij opdeed, zette hij meerdere projecten in Syrië op, waaronder zijn ziekenhuisproject, maar ook een water- en educatieproject in het zuiden van het land. Even is hij in Nederland op uitnodiging van Free Press Unlimited, die een project ondersteunt ter bevordering van onafhankelijke berichtgeving in Syrië.

Hij is moe, zegt hij. Maar zodra hij begint te praten, lijkt die moeheid verdwenen. Hij praat snel en buigt zich geregeld ver over de tafel om zijn gesprekspartner te overtuigen van zijn standpunten.

De impasse waarin Syrië is beland, vereist een nieuwe manier van denken, zegt Al-Zoubi. Als het voor vrede en stabiliteit nodig is dat president Bashar al-Assad - voor menig Syriër de bron van het kwaad - nog even aanblijft, dan is dat maar zo. En als er één ding níét moet gebeuren, dan is het het opvoeren van militaire steun aan oppositiegroepen die Assad bestrijden. 'Hoe meer wapens, hoe langer deze oorlog gaat duren.'

Hulpverlener en ondernemers Zedoun al-Zoubi op het kantoor van Free Press Unlimited. Beeld  Free Press Unlimited
Hulpverlener en ondernemers Zedoun al-Zoubi op het kantoor van Free Press Unlimited.Beeld Free Press Unlimited

U pleit voor een internationale dialoog, maar zijn er niet al heel veel pogingen daartoe ondernomen?

'Niet door de juiste partijen. Amerika en Rusland, maar ook Iran, Saoedi-Arabië en Turkije moeten meedoen. Juist landen als Iran en Rusland, die grote belangen hebben in Syrië, moet je betrekken. Hoe meer je deze landen negeert, hoe meer ze hun eigen gang zullen gaan. Neem Rusland. Het land is helemaal niet zo geïnteresseerd in wie Syrië regeert. Ik sluit niet uit dat de Russen in de toekomst zullen aandringen op het vertrek van Assad. Waar ze wel in geïnteresseerd zijn, is het veiligstellen van hun haven in Tartous en de gaspijplijn die vanuit Qatar via Syrië en Turkije naar het noorden loopt.'

Islamitische Staat

Lees hier alle artikelen van de Volkskrant over Islamitische Staat.

Heeft de EU geen rol aan de onderhandelingstafel?

'De Europese Unie is met zijn 28 lidstaten te divers. De EU heeft bovendien geen echte belangen in Syrië, behalve dan dat ze wil dat de vluchtelingencrisis zo snel mogelijk stopt. Dat zou een motivatie kunnen zijn om een coördinerende rol op zich te nemen.'

Wat zouden de landen kunnen bereiken met gesprekken?

'Een van de doorbraken die ze zouden kunnen forceren, is dat de Syrische regeringstroepen en de oppositiegroepen samen ten strijde trekken tegen IS.'

Denkt u serieus dat dit gaat gebeuren?

'Als IS blijft groeien, wat het doet, dan hebben ze geen andere keus. Door samen te werken, creëer je een kans in plaats van een dreiging. Ik heb het plan voorgelegd aan een hoge commandant van het Vrije Syrische Leger en hij gaf me gelijk.'

Hoe moet IS volgens u worden aangepakt?

'Niet door luchtaanvallen. De enige manier om IS te bestrijden, is door met de extremisten in gesprek te gaan.'

Is dat niet wat te opportunistisch gedacht?

'Hoezo? Amerika heeft jarenlang de Taliban bestreden, maar is nu in Doha met de terreurgroep aan het onderhandelen. En in Zuid-Afrika hebben ze ook lange tijd gedacht dat blanken en zwarten niet met elkaar in gesprek zouden gaan, maar dat is uiteindelijk wel gebeurd. Laten we realistisch zijn: ik denk niet dat de VS de komende tien, vijftien jaar met IS in gesprek gaan, maar ooit zal het ervan komen.'

Als gevolg van de oorlog in Syrië, kampt Europa met een enorme toestroom van Syrische vluchtelingen. Vindt u dat Europa de plicht heeft deze mensen op te vangen?

'Ik wil niet dat mijn land geëvacueerd wordt, maar mensen die oorlog ontvluchten, verdienen een veilige plek om te leven. Zij zijn niet verantwoordelijk voor de ellende en het geweld in Syrië. Het is onder meer de fout van het Westen, die veel te lang heeft gewacht met ingrijpen.

'Zolang er geen oplossing wordt gevonden voor het conflict in Syrië, zullen de vluchtelingen blijven toestromen. Er zijn manieren om ze in Syrië te houden, maar daar moet wel in geïnvesteerd worden. Geef me 2.500 dollar en ik open een school in Syrië voor 300 kinderen. Hiermee voorkom ik dat deze kinderen al op jonge leeftijd ten strijde trekken. Geef me geld om salarissen aan artsen uit te betalen en ze zullen het land niet verlaten.

'Er worden miljoenen gestoken in luchtaanvallen, die vervolgens niets opleveren. Investeer dat geld om werkgelegenheid in Syrië te creëren, om ziekenhuizen en scholen op te bouwen. Dan zullen mensen ook minder snel het land verlaten. Nu hebben ze geen andere keus.'

UOSSM-medewerkers in een school in Syrië. Beeld UOSSM
UOSSM-medewerkers in een school in Syrië.Beeld UOSSM

Wat doet het u om uw land ten onder te zien gaan?

'Er is niets in de wereld pijnlijker dan je thuisland verliezen. Het is geen pijn die na een paar dagen of weken herstelt, het is een pijn die er dagelijks is. Niet alleen ons land wordt vernietigd, ook onze herinneringen worden gewist. En onze geschiedenis. Neem de triomfboog in Palmyra die afgelopen week door IS is vernietigd. Ik ben daar vaak geweest. Nu is het weg, voor altijd.'

Verlangt u weleens terug naar de tijd dat Syrië weliswaar een dictatuur was, maar wel een plek waar relatief veilig geleefd kon worden?

Na een diepe zucht: 'Ik haat deze vraag. Laat ik het zo zeggen: we moeten dit ondergaan zodat een volgende generatie er profijt van kan hebben. Ik geloof niet in god, ik geloof niet in toeval. De geschiedenis heeft bepaald dat deze revolutie, deze oorlog moest plaatsvinden. Ooit zullen Syriërs zeggen dat het niet voor niets is geweest.'

Artsen van UOSSM krijgen een medische training in Aleppo. Beeld UOSSM
Artsen van UOSSM krijgen een medische training in Aleppo.Beeld UOSSM

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden