De geplande brug van de A15 gezien vanaf de Kandiadijk in Groessen.

REPORTAGEDoortrekken A15

Ooit deed Gelderland alles om Rijntakken te beschermen, nu leggen ze er een snelweg doorheen

De geplande brug van de A15 gezien vanaf de Kandiadijk in Groessen.Beeld Projectbureau ViA15

De provincie Gelderland wil snelweg A15 doortrekken om van de files af te zijn, maar heeft daarvoor een brug gepland over het Pannerdensch Kanaal bij natuurgebied Rijntakken. Natuurorganisaties en een voormalig gedeputeerde begrijpen er niets van: de Betuwelijn gaat er netjes met een tunnel onderdoor. ‘De provincie heeft dit verknald.’

Op de Kandiadijk, vlakbij het Gelderse dorpje Loo, staat Bernard Oosting stil en spitst zijn oren. ‘Hoor je dat?’, zegt hij. Uit de wilgenbosjes voor ons klinkt een zwak ‘mhèh mhèh’ geluidje. Oosting knikt vergenoegd: ‘Dat is een matkopmees.’ Dat we dit vogeltje kunnen horen, zegt alles over waar we zijn.

We staan in het hart van Rijntakken, een 23 duizend hectare groot Natura2000- en stiltegebied. Voor ons stroomt het Pannerdensch Kanaal, de verbinding tussen Rijn en Waal, door een groen landschap met weilanden, rivierbosjes en poelen. Dit is het domein van de kamsalamander, de bever en de poelkikker.

Maar met hun rust zal het gedaan zijn als hier straks auto’s ronken over de verlengde A15, een nieuwe vierbaansweg dwars door het natuurgebied. Oosting, die behalve vogelaar ook beleidsmedewerker is van Natuur en Milieu Gelderland, heeft daar maar één woord voor: ‘knettergek’.

Het doortrekken van de A15 is al decennialang een hoofdpijndossier voor de regio. Komend vanuit Rotterdam loopt de A15 nu dood op de A325 bij Bemmel. Verkeer richting A12 en de Duitse grens moet omrijden via Arnhem. Dat zorgt om de haverklap voor files en verkeersinfarcten.

De provincie Gelderland smeekt het Rijk al jaren om de A15 te verlengen tot aan de A12, een stukje van 22,5 kilometer. Maar dat had daar geen oren naar: er waren dringender verkeersproblemen. Bovendien kost het ook wat: ruim 1 miljard euro.

In 2012 kwamen betrokken partijen toch tot een overeenkomst. Afgesproken werd dat Gelderland uit eigen zak 360 miljoen euro op tafel legt; nog eens eenderde van de kosten zou gefinancierd worden met een tolheffing. Het Rijk past de rest bij. Daarmee was de financiering geregeld en kon de bouw beginnen.

Maar zomaar gaat dat niet, want omwonenden en natuurorganisaties kwamen in verzet. Vóór de zomer trok de Raad van State vier dagen uit om de bezwaren tegen het doortrekken van de A15 te behandelen. De uitspraak wordt binnenkort verwacht.

Een van de voornaamste bezwaarmakers is Natuur en Milieu Gelderland (NMG). Volgens een rapport van ingenieursbureau Haskoning, opgesteld in opdracht van Rijkswaterstaat, valt de natuur- en milieuschade van het nieuwe stukje snelweg reuze mee en kan die gemakkelijk gecompenseerd worden.

De Gelderse natuurorganisatie liet een tegenrapport opstellen dat met hele andere bevindingen komt. Zo gaat door de snelweg 1,5 hectare waardevol ooibos verloren en doorsnijdt het tracé het leefgebied van poelkikkers, patrijzen, vleermuizen, uilen en kamsalamanders, een beschermde diersoort.

Wat hem betreft komt de weg er helemaal niet, zegt Oosting op de stille Kandiadijk, waar alleen af en toe wat fietsers voorbij snorren. Hij wijst om zich heen. ‘Dit is door de overheid aangewezen als stiltegebied. Nu wil men daar een snelweg doorheen trekken. Wat voor een overheid ben je dan, als je jezelf niet serieus neemt?’

Maar als de weg er tóch moet komen, zegt Oosting, dan tenminste met een tunnel onder het Pannerdensch Kanaal door. En niet met een brug, zoals nu het plan is. Dat zorgt in ieder geval voor minder verstoring.

De geschiedenis herhaalt zich nooit op dezelfde manier, maar toch: dezelfde discussie is al eens gevoerd. Dat was in de jaren 90 toen het kabinet de Betuweroute wilde aanleggen. Die loopt nu ook dwars door Rijntakken. Het is de bedoeling dat de A15 er pal naast komt te liggen.

Destijds vocht Gelderland als een leeuw om de Betuwelijn door een tunnel te leggen onder het Pannerdensch Kanaal door. Dat lukte: het kabinet ging – tandenknarsend – akkoord. Dat kostte destijds een dikke honderd miljoen extra. Nu kiest diezelfde provincie ervoor de snelweg over een brug te laten gaan.

‘Bezopen’, reageert voormalig provinciebestuurder Johan de Bondt. De Bondt was Gelders gedeputeerde voor de VVD van 1991 tot 2003. Hij was de man die in Den Haag een tunnel afdwong voor de Betuwelijn. Dat de A15 nu over een brug gaat, noemt hij te gek voor woorden. ‘Dat zou mij nooit gebeurd zijn.’

Buurtbewoners kijken vanaf de dijk naar de eerste werkzaamheden rondom de aanleg van de brug over het Pannerdensch Kanaal.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

In zijn tijd, zegt De Bondt, lagen er al plannen klaar om ook de A15 met een tunnel onder het Pannerdensch Kanaal door te trekken. ‘Dat was veruit de beste optie. Maar mijn opvolger heeft het afgeblazen. De provincie heeft dit verknald.’

Dat was ruim vóór de tijd van de huidige VVD-gedeputeerde Christianne van der Wal. Over de A15 wordt al jaren gesoebat, benadrukt ze. Nu lag er een kans, de provincie heeft die aangegrepen. ‘De brug voldoet aan alle wettelijke eisen. Het besluitvormingsproces is volgens de regels verlopen. Zo werkt de politiek.’ Het wordt ook niet zomaar een brug, maar een hele mooie, met een fietspad eronder.

Maar een brug bouwen pal naast een tunnel: dat is aan een normaal mens niet uit te leggen, zegt NMG-woordvoerder Oosting hoofdschuddend. ‘Er zit veel Gelders geld in dit project. Daarom zit er druk op om de kosten zo laag mogelijk te houden.’ Een tunnel kost volgens Rijkswaterstaat 210 miljoen euro meer dan een brug.

Misschien dat de stikstofcrisis de plannen nog in de weg kan zitten, hoopt Oosting. Het ministerie stelt voor als compensatie voor de aanleg van de A15 de maximumsnelheid op de A50 tussen Arnhem en Apeldoorn terug te brengen naar 100 kilometer per uur. Inmiddels is dat landelijk ingevoerd. De Raad van State zal moeten oordelen of dat nog voldoende compensatie is.

Op de Kandiadijk komt nu alleen nog de Betuwelijn uit de tunnelbak omhoog. Daar hoor je bijna niets van, zegt Liesbeth Ritzema (64) uit Loo, die hier dagelijks haar hondje uitlaat. Als daar straks een brug naast ligt, wordt het een ander verhaal. ‘Met het geraas van de auto’s is de lol er wel van af.’ Ze zucht: ‘Maar zo gaat het overal in Nederland.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden