'Ooggetuigenverslag uit de Syrische stad Homs'

In de Syrische stad Homs zijn vreedzame demonstraties onmogelijk geworden door het beangstigende geweld van gewapende bendes. Arabist Martin Janssen maakte van dichtbij de gevolgen mee.

Twee demonstranten laten foto's zien van hun omgekomen familieleden tijdens een demonstratie in Homs. Beeld ap
Twee demonstranten laten foto's zien van hun omgekomen familieleden tijdens een demonstratie in Homs.Beeld ap

Ongeveer een maand geleden kreeg een van mijn Syrische vrienden hier in Damascus een neef op bezoek uit de stad Homs. Omdat hij wist dat ik een ruim appartement bewoonde vroeg hij of zijn neef enkele dagen bij mij mocht logeren. Ik stemde toe en de neef, Achmed, bracht als mijn gast drie dagen door in mijn woning.

Achmed, een jongeman van rond de 20 jaar, maakte een vermoeide indruk. Hij vertelde mij dat in Homs de situatie momenteel zo gevaarlijk was dat in vele wijken de jongeren s'nachts in toerbeurt patrouilleerden om hun wijken te beschermen tegen het sektarische geweld dat de stad in haar greep houdt. Mijn gast Achmed was één van hen en sindsdien had hij geen nacht meer behoorlijk geslapen. Het verklaarde zijn chronische vermoeidheid en depressiviteit. Dat laatste vooral 'omdat hij het gevoel had in een donkere tunnel te leven waarvan het einde niet in zicht was'. In deze drie dagen werd zijn gelaat slechts één keer verhelderd door een glimlach. Dat gebeurde tijdens het afscheid toen ik hem vertelde dat hij altijd welkom was.

Deze glimlach was het laatste wat ik van Achmed zou zien want donderdag 8 augustus ontving ik het bericht dat hij de nacht tevoren in Homs was vermoord. Een kogel, afgevuurd door een sluipschutter die zich verscholen had op het dak van een woning, had hem in zijn hoofd getroffen. Hij stierf ter plekke en zijn ontzielde lichaam zou enkele uren in het nauwe steegje blijven liggen omdat het gevaar van de talloze sluipschutters verhinderde, dat zijn gewaarschuwde en ontzette familieleden zijn lichaam konden meenemen.

Achmed's familieleden in Damascus reisden terstond naar Homs en bleven daar een aantal dagen conform hun islamitische tradities. Na terugkeer in Damascus beschreven ze mij in levendige beelden de situatie in Homs die in schril contrast stond met de kalmte en rust in Damascus. Ze vertelden me dat ze de eerste dagen het gevoel hadden gehad dat ze in Aghanistan waren. Schietpartijen dan hier dan daar.

Verdwaalde kogels
De situatie in Homs heeft volstrekt niets meer van doen met vreedzame demonstraties versus het Syrische leger. Goedbewapende bendes beheersen vooral s'nachts het straatbeeld. In de wijk waar de familie van mijn vrienden woonde was men vooral bevreesd voor zogenaamde 'verdwaalde kogels'. Een jong echtpaar zat op het balkon van hun woning een kop koffie te drinken. Plotseling werd de echtgenote dodelijk getroffen door zo'n gevreesde verdwaalde kogel en stierf in de armen van haar man. Enkele straten verder overleed op gelijke wijze een huisvrouw die op klaarlichte dag bezig was de was op te hangen. Geraakt door een verdwaalde kogel waarvan niemand de herkomst wist. Vrouwen die boodschappen gingen doen waren vergezeld door een mannelijk familielid dat een geweer in zijn hand droeg om hen te beschermen.

Het Syrische leger heeft reeds meerdere malen probleemwijken in Homs uitgekamd, arrestaties verricht en alle illegale wapens in beslag genomen. Enkele dagen later echter blijken er weer volop wapens aanwezig te zijn en de autoriteiten vermoeden dat deze wapens Homs worden binnengesmokkeld via het rioleringssysteem van de stad. Wat de situatie moeilijk controleerbaar maakt want dit rioleringssysteem blijkt een ingewikkeld labyrint van gangen te zijn met honderden ingangen in verschillende delen van de stad.

Dit ooggetuige verslag uit de Syrische stad Homs maakt duidelijk waarom men uiterste voorzichtigheid dient te betrachten bij het beoordelen van de huidige crisis in Syrië. Het simpele zwart-wit beeld dat de situatie schetst als een confrontatie tussen enerzijds vreedzame demonstranten, die slechts vrijheid en democratie verlangen, en anderzijds het brute geweld van het Syrische leger is op zijn zachtst uitgedrukt eenzijdig en onvolledig. In Homs bijvoorbeeld zijn vreedzame demonstraties onmogelijk geworden door het beangstigende geweld van gewapende bendes die zich de 'brigades van Khalid ibn Walid' schijnen te noemen. Het zijn soennitische radicalen die zich laten inspireren door een in Saoedie-Arabië gevestigde haatprediker Adnan al-Arour.

Eind deze maand begint in Syrië het nieuwe schooljaar maar in Homs durven veel ouders hun kinderen niet naar school te sturen. Vooral de Alawitische minderheid in de stad is bevreesd omdat Adnan al-Arour zijn volgelingen in Syrië heeft opgeroepen om 'alle Alawitische mannen te doden, hun vrouwen te verkrachten en hun kinderen te ontvoeren'. De Alawieten vrezen thans dat hun kinderen daadwerkelijk ontvoerd zullen worden wanneer men hen naar school zal sturen.

Slagveld
Deze berichten schetsen een andere zijde van de huidige crisissituatie in Syrië en verklaren waarom nog steeds een behoorlijk gedeelte van de Syrische bevolking zwijgend het regime steunt. Ze vrezen dat de eventuele val van het Syrische regime zal leiden tot de ineenstorting van de Syrische staat waardoor Syrië zal veranderen in een slagveld waarop de best bewapende elementen de strijd in hun voordeel zullen beslechten.

Het Syrische regime wordt verweten de sektarische kaart te spelen en verschillende bevolkingsgroepen tegen elkaar op te zetten. Op basis van verhalen van ooggetuigen echter, zoals de bovenstaande situatieschets uit Homs, kan men met evenveel reden het tegenovergestelde verdedigen. Dat namelijk allerlei regionale krachten deze sektarische kaart gebruiken en dat het Syrische regime net tracht om deze sektarische veenbrand, die de eenheid van het land bedreigt, te blussen.

De Syrische revolutie blijkt twee zeer verschillende gezichten te hebben. Het westen ziet in de Syrische crisis vooral de strijd van een regime dat om haar voortbestaan vecht. De waarheid is echter eveneens dat de toekomst van Syrië als eenheidsstaat op het spel staat.

Martin Janssen is arabist en woont in Damascus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden