ACHTERGROND

Oog in oog met de wereldgeschiedenis

Ook de beroemdste foto's zijn ooit gekozen uit een contactvel vol (bijna) gelijkwaardige beelden. Laat het tonen van dat proces de mystiek van het meesterwerk intact?

Margaret Thatcher Beeld Peter Parlow / Magnum Photos

Peter Marlow, fotograaf, stond in oktober 1981 vooraan bij het partijcongres van de Conservatieven in Blackpool. Spreker was Margaret Thatcher.

Een jaar eerder had ze haar historische speech gehouden waar de frase 'The Lady's not for turning' was gevallen. Haar bijnaam was al The iron lady. Het wachten was eigenlijk op een foto die de illustratie vormde van deze ijzeren onverzettelijkheid.

De geschiedenis kent die ene foto die de kranten en de covers van de tijdschriften haalde. Een close-up van Thatcher, wilskrachtige kin, mond gesloten, haar ogen op een verre horizon gericht en haar haar voorzien van een lichtkrans, die het tafereel liet ontstijgen aan het aardse gekrioel.

Maar wie zich in Fotogafie Museum Amsterdam (Foam) voorover buigt naar het contactvel van Marlow, waarop alle foto's van het rolletje staan afgedrukt ziet meteen dat er allerlei keuzes mogelijk waren.

Op sommige foto's had ze haar ogen gesloten, trok ze haar wenkbrauwen hoog op of had ze haar mond open, waarbij haar minder dan perfecte gebit in beeld kwam.

Het contactvel, of contact sheet, waarop in de analoge periode een afdrukje werd gemaakt van het hele rolletje om tot een goede edit (of keuze) te komen, duikt de laatste jaren vaak op in fotoboeken en aan museummuren.

'Het geeft klassieke foto's een historische context', zegt Marcel Feil, adjunct-directeur van Foam. Vandaag opent daar Magnum Contact Sheets, een reizende tentoonstelling, nadat het Franse fotopersbureau in 2011 een gelijknamig monumentaal koffietafelboek had uitbracht.

Che Guevarra Beeld Rene Burri / Magnum Photos

In chronologische volgorde kijken we, met behulp van contactvellen, de prints en de uiteindelijk publicaties in een eeuw fotogeschiedenis niet alleen de fotografen, maar ook hun redacteuren op de vingers. Waarbij opvalt dat het contactvel zelf ook een begerenswaardig object is geworden, inclusief de aantekeningen, plakbandresten en andere sporen die de weg van camera naar lezer begeleiden.

René Burri was in januari 1963 de fotograaf van dienst toen Laura Berquist van het tijdschrift Look de guerrillaleider Che Guevara interviewde. Burri maakte twee uur lang foto's, zonder dat hij een keer werd aangekeken. Halverwege het gesprek stak hij een sigaar op - zonder de fotograaf er een aan te bieden. Uiteindelijk zou die Che, met hoofd opgeheven en de sigaar tussen de lippen, het daarop volgende decennium op posters en banieren verschijnen. Terwijl de oververmoeide, zich in de ogen wrijvende man, die die middag ook voor de lens van Burri verscheen, in het archief van het fotopersbureau verdween.

Verdwijnt er iets van de mystiek van dat ene beslissende moment, als we zo duidelijk zien dat die beslissing soms later viel, in de doka, of aan het bureau van een fotoredacteur? Nee, integendeel, de bewondering groeit voor de fotografen die het oog in oog met de wereldgeschiedenis moesten doen met een handjevol foto's.

Magnum Contact Sheets, Foam Amsterdam, t/m 9/12.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden