Oog in oog, lens in vizier

Rabih Mroué graaft in de psyche van degene die gaat sterven.

Beeldende kunst


The Pixelated Revolution - Rabih Mroué en The Last Image. Nederlands Uitvaart Museum Tot Zover, begraafplaats De Nieuwe Ooster. Kruislaan 124 Amsterdam. Di-zo 11-17 uur (1/1 gesloten)


thelastimage.nl


Wat ziet een mens die sterft? Hoe is dat moment?


Je ziet het op een grofkorrelig mobiele telefoonfilmpje. Onrustig straatbeeld, gefilmd vanaf een dak of een balkon. Er klinkt gerommel, geschreeuw, geknal. De cameraman (het is een man, we horen hem hijgend praten) zoekt in het wilde weg, ziet dan ineens: een schutter. Die ziet hém ook, stapt terug, komt dan weer tevoorschijn en legt aan. Oog in oog, lens in vizier. Een klap - het beeld tuimelt, gaat op zwart.


De dood die toeslaat, gezien door degene die sterft, het is het onderwerp van een kunstwerk dat anderhalf jaar geleden één van de belangrijkste werken op de Documenta in Kassel was. En het is het ambitieuze museumpje Tot Zover (ja, zo heet het) op de begraafplaats De Nieuwe Ooster gelukt dat werk naar Amsterdam te halen: The Pixelated Revolution van Rabih Mroué. Een ensemble van foto's, video's, boekjes en een installatie. Hiervoor verzamelde de Libanese acteur/kunstenaar Rabih Mroué in 2011 filmpjes van burgeractivisten in Syrië die ongewild hun eigen dood vastleggen. Ze filmen de strijd op straat en komen daarbij zelf om het leven - het gebeurt ook nu, dagelijks. Als de camera gevonden wordt, plaatsen anderen de filmpjes online.


Mroué deed wat een kritische mediakunstenaar doet: hij ontleedde de beelden. Legde ze op de snijtafel. Speelde ze vertraagd af, printte ze beeldje voor beeldje uit, spoelde ze heen en weer, op zoek naar dat beslissende moment. Maar hij vond het niet, vertelt hij in de indrukwekkende videolezing die bij het werk hoort.


De bezoeker kan het verifiëren in de flipboekjes die Mroué van de filmfragmenten liet maken: beeldje voor beeldje kun je het fatale moment onder je duim laten wegschieten. Dat is fascinerend op een bijna perverse manier; je kunt en je wíl het zien gebeuren. Mroué heeft een ingebouwde detector voor die macabere nieuwsgierigheid bijgevoegd. Elk boekje heeft een achterkant van stempelinkt. Wie de dood van een ander zorgvuldig bekijkt, eindigt met vuile handen en laat door de hele tentoonstelling blauwe vlekken achter.


The Pixelated Revolution, door de maker de afgelopen jaren aangevuld met een paar nieuwe toevoegingen, is een verontrustend ensemble. Over de locatie waar alle beelden vandaan komen, het intens treurige Syrië, zegt het niets. De nieuwe rol van de camera in de oorlogsstrijd en de verspreiding van dit soort filmpjes op internet is evenmin het onderwerp.


Nee, Rabih Mroué zoekt verder dan de wankele feiten en statistieken die uit die oorlog komen. Hij graaft in de psyche van degene die gaat sterven, die door blijft filmen terwijl hij zijn moordenaar in het vizier krijgt - hij hád kunnen ontsnappen, maar de camera is zijn valse schild. Zo lang hij blijft filmen, waant hij zich onsterfelijk. En Mroué peurt ook in de psyche van de kijker, van de bezoeker, van u. Beelden van doden zijn dagelijkse kost, niemand lijkt meer met de ogen te knipperen van de voorpaginafoto van een vader met het doodgevroren lijkje van zijn kind in de armen.


Hier zijn we een stap verder: we kijken met de ogen van hij die sterft. 'Metaforisch gesproken zouden wij dood moeten gaan terwijl we kijken' zegt Mroué. De beelden geven niet de dood weer, ze zíjn de dood.


Museum Tot Zover combineert het indrukwekkende werk van Mroué, die inmiddels een internationale superster is geworden met het project The Last Image. Dat is een online groeiende, vrij chaotische verzameling 'laatste beelden van': vader en zoon voordat ze door een golf werden weggeslagen, vrouw in luchtballon voordat die in brand vloog, de laatste foto van Steve Jobs, al bijna doorschijnend. Ook indringend, maar van een heel ander niveau - hier is de orde hersteld en kijken we weer vanaf de veilige kant van de levenden. Na de intense kost van Mroué is dat ineens licht, bijna vrolijk.


Beeld ontleed


Museum voor de dood


'Wegens omstandigheden geopend' was de slogan waarmee het eerste Nederlandse museum op een begraafplaats, de magistrale De Nieuwe Ooster in Amsterdam, in 2007 opende. In de collectie onder meer haarschilderijtjes (gemaakt met haar van de overledene), een blik op wereldwijde rouwrituelen en een schedel, opgegraven ter plaatse, waar een worteltak doorheen is gegroeid. Naast een vaste opstelling en goede tijdelijke exposities met hedendaagse kunst is er ook aan de kinderen gedacht. Is je vis, vogeltje of muis dood? Download dan de bouwplaat voor een minidoodskistje.


Rabih Mroué (Beiroet, 1967) ontving in 2011 de Prins Clausprijs voor zijn werk, een combinatie van beeldende kunst, theater en vertelkunst. De burgeroorlog in Libanon (1975-1990) vormde zijn persoonlijkheid. In 2008 acteerde hij naast Catherine Deneuve in Je veux voir (Joana Hadjithomas, Khalil Joreige) een drama dat zich andermaal in het door oorlog getroffen Libanon afspeelt.


Sinds hij in 2000 de lezing Three Posters gaf, waarin de afscheidsvideo's van zelfmoordterroristen werden geanalyseerd, geldt hij als de uitvinder van de 'lecture performance'. Dat is een lezing waarin op intelligente, maar zoals Mroué zegt, 'niet-academische wijze' beelden uit onze mediamaatschappij en de omgang daarmee worden ontleed. Wie ooit zo'n lezing heeft meegemaakt, vergeet de briljante, dwingende verteltrant van de acteur niet snel. Op 24 en 25/1 geeft Rabih Mroué de performance The Pixelated Revolution in Theater Frascati, Amsterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden