Onzichtbare heerser over het boek

Zelfs tussen duizenden andere, 'sprekender' vormgegeven boeken springen de verfijnde en tijdloze banden van de Russische Bibliotheek van uitgever Van Oorschot onmiddellijk in het oog....

De oeuvrecatalogus omvat circa duizend titels waarvoor Salden niet alleen de banden en stofomslagen ontwierp maar vaak ook de typografie van het binnenwerk. Ook voor uitgevers als Bert Bakker, Boucher, Mouton, Stols, Elsevier, Contact en Leopold. Honderd van deze boeken werden bekroond als 'best verzorgd'. Tevens bevat het boek, fraai in vorm gegoten door Harry N. Sierman, honderden monogrammen en vignetten die Salden tekende.

De maker werd gelauwerd met de Staatsprijs voor Typografie, de H.N Werkmanprijs en, in 1994, met de Oeuvreprijs van de Stichting Fonds voor Beeldende Kunsten, Vormgeving en Bouwkunst. Reeds in 1941 wijdde Menno ter Braak aan zijn werk een beschouwing, die bestemd was voor het tijdschrift Halcyon, maar door ingrijpen van de bezetter niet mocht verschijnen. De tekst verscheen tien jaar later in Ter Braaks Verzamelde Werken en is opgenomen in deze monografie.

Salden behoort tot de grote klassieke typografen en boekverzorgers van de afgelopen eeuw, een ambachtsman die met de hand met ongekend raffinement zijn boekomslagen op de tiende van een millimeter nauwkeurig ontwierp, en in woede kon ontsteken over afwijkingen in het eindresultaat. Hij behoorde tot het schaarser wordende ras van ontwerpers die in hun boeken onzichtbaar wensen te blijven. Alle aspecten formaat, lettertype, karton, papier, linnen van de band, bladspiegel, zetspiegel, rug-en voetwit zijn zo harmonieus op elkaar afgestemd dat de lezer de hand van de ontwerper niet bemerkt. Zoals Wouter van Oorschot bij zijn dood in Het Parool schreef: 'De excellente typograaf is hij die erin slaagt om op de best denkbare manier afwezig te zijn, terwijl hij niettemin de lakens uitdeelt.'

De in 1910 in Essen geboren Salden ontvluchtte Duitsland bij de komst van de nazi's. Aan het begin van de oorlog dook hij onder, toch werd hij begin 1942 opgepakt. Hij werd ter dood veroordeeld maar vrienden als de eminente uitgever A.A.M. Stols wisten te bewerkstelligen dat de doodstraf werd omgezet in gevangenisstraf. Salden zou de rest van de oorlog doorbrengen in gevangenissen en concentratiekampen. Zijn op schrift gestelde herinneringen aan deze periode zijn te lezen in dit boek: huiveringwekkende 'oorlogsberichten' die duidelijk maken dat voor Helmut Salden de oorlog pas eindigde op zijn sterfbed.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden