Nieuws Recyclen

‘Onzichtbare afvalberg’ in laden en kastjes van afgedankte elektronica zal voorlopig niet afnemen

Afgedankte elektronica-apparaten die verstopt liggen in kasten en laden vormen samen een zogeheten ‘onzichtbare afvalberg’. Volgens de Nederlandse recyclevereniging NVMP is die berg nog nooit zo hoog geweest. 

Een kraan pakt afval op in een recyclebedrijf in Eindhoven. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Dat komt vooral omdat er steeds meer nieuwe elektronica op de markt komt, tegelijkertijd raakt een gemiddeld huishouden sneller uitgekeken op bestaande apparatuur. Maar weggooien gebeurt zelden: een gemiddeld Nederlands gezin heeft zo’n honderd apparaten in huis, waarvan een aanzienlijk deel onaangeroerd blijft.

Als huishoudens er wel voor kiezen elektronica weg te gooien, dan doen ze dat vaak op milieuschadelijke wijze: in de grijze container of bij het straatafval. Maar weinigen nemen de moeite het afval naar een gemeentelijk afvalpunt of winkel te brengen. Bij aanschaf van een nieuw apparaat, is de leverancier verplicht het afgedankte exemplaar kosteloos terug te nemen. Kleine apparatuur is vaak ook gratis in te leveren bij winkels, ook als er niets nieuws is gekocht. Maar die kleine inspanningen zijn vaak te veel gevraagd of worden vergeten; tegelijkertijd groeit het marktaanbod sterk. Die ontwikkelingen strooien zand in de recyclemotor.

De Europese norm schrijft voor dat dit jaar 65 procent van het gewicht van de nieuw op de markt geïntroduceerde apparatuur ingezameld en verwerkt moet zijn. De norm is echter niet bindend, als Nederland zich niet aan de standaard houdt, kan de Europese Commissie vooralsnog niet meer dan waarschuwen. De huidige cijfers wijzen erop dat Nederland het streefcijfer bij lange na niet gaat halen: in 2017 werd 54 procent gerecycled, vorig jaar daalde dat percentage tot 49 procent.  Om die afnemende trend te breken, gaat de overheid recyclen actiever promoten. 

Een afvalberg bij een Eindhovens recyclebedrijf. Beeld Marcel van den Bergh

Kritiek

Of een campagne de sleutel tot succes is, betwijfelt Herman Vollebergh, hoogleraar economie- en milieubeleid aan de Universiteit Tilburg. ‘Ons beleid is erg vrijblijvend. We moeten het veel strikter organiseren, bijvoorbeeld in de vorm van statiegeldregelingen’, zegt Vollebergh. ‘Door mensen een financiële prikkel te geven, worden ze gemotiveerd. Kijk naar festivals: daar krijg je geld terug als je een lege plastic beker inlevert, dat soort maatregelen is bewezen effectief.’

Volgens de hoogleraar ligt Nederland ver achter op andere Europese landen als het gaat om afvalverwerking. ‘Nederland staat al jaren in de middenmoot en bungelt zo rond de 48 procent, net als Duitsland en België. Scandinavische landen presteren veel beter op milieuterrein.’ Dat heeft met bestuurlijke organisatie en politieke prioriteiten te maken, vindt Vollebergh. ‘In Nederland is milieubeleid ondergebracht bij het ministerie van Infrastructuur en Economische Zaken, maar in bijvoorbeeld Zweden, waar ze veel meer recyclen, wordt er veel waarde aan gehecht en is er ook een apart departement.’

Naast politieke urgentie zijn ook bedrijven onderdeel van het probleem, vindt althans Arnold Tukker, hoogleraar industriële ecologie. ‘Zelf heb ik mijn vijf jaar oude, prima werkende telefoon moeten vervangen omdat de software niet meer werd geüpdatet, en mijn bank een nieuwe betaal-app introduceerde die alleen met nieuwere software werkt’, zegt Tukker. ‘Consumenten worden vaak gedwongen een goed werkend apparaat vaarwel te zeggen.’ En de vervangers worden steeds vaker online gekocht, waardoor consumenten minder in de gelegenheid zijn iets terug te brengen.

Tips voor het recyclen van elektronisch afval

Ruim oude elektrische apparaten en verlichting die thuis rondzwerven regelmatig op

Zet gebruikte elektronische apparatuur niet bij het afval, maar breng het naar een gemeentelijk afvalpunt of naar speciale afvalbakken die bij de ingang van supermarkten en bouwmarkten

Gooi elektronisch afval niet in de grijze container en zet het ook niet op straat

Een aankoop is vaak ter vervanging van een ouder exemplaar, deze kun je in dat geval meegeven aan de bezorgdienst of winkel

Dit geldt in veel gevallen ook voor ‘afgedankte’ producten die niet zijn gekocht bij die winkel of bezorgdienst

Als je iets nieuws koopt, maar je oude product niet wilt weggooien, kijk dan of een familielid of vriend deze nog kan gebruiken

Bezorgdiensten

Grote bezorgdiensten als Bol.com hebben wel een terugbrengregeling voor elektronische apparatuur: bij een nieuwe bestelling mag de oude worden teruggegeven aan de bezorger, mits deze qua afmeting ongeveer gelijk is. Hoewel het bedrijf niet terughoudend is met adverteren, zijn veel klanten niet op de hoogte van de regeling. ‘Aangezien deze service nog niet bij iedereen bekend is, gaan wij dit vaker communiceren’, reageert een woordvoerder van het bedrijf.

De politiek en het bedrijfsleven blijven dus vooral inzetten op voorlichting. Dat zijn kleine stapjes in de goede richting, die waarschijnlijk niet snel groot genoeg zijn om aan de Europese recyclenorm te voldoen. ‘Hoe makkelijker je het maakt voor een consument, hoe beter er wordt gescheiden. Maar uiteindelijk zal alleen een strenger beleid werken’, aldus hoogleraar Vollebergh.

De kledingbak als kliko: Nederlanders gebruiken de inzamelbakken steeds vaker als afvalcontainer
Goededoelenorganisaties die textiel inzamelen voor hergebruik hebben steeds meer last van mensen die hun afval in kledingbakken dumpen. Van luiers tot kapotte computers en zelfs een dode hond. In Utrecht bij kledinginzamelaar Sympany moeten ze steeds vaker kleding weggooien.

Wat doe je met overbodig geworden spullen?
Het weggooien van overbodige – maar goede – spullen is vaak lastig. Volkskrant-verslaggever Heleen van Lier onderzoekt waar je je overbodige spullen het beste kunt slijten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden