Onze wil voor het volk

De regent is weer terug. Het is voorbij met de democratisering.

De lezer heeft altijd gelijk. Als de lezer het niet duidelijk vindt, is het niet duidelijk. Punt. Het mag wezen dat er diepgravende en superslimme gedachten aan je tekst ten grondslag liggen, maar die heb je dan waardeloos opgeschreven. Dat is les één in leesbaar schrijven. Wie deze les niet wil leren, is zijn levensdagen tot wartaal gedoemd.

Zo ligt het ook in de verhouding tussen gemeente en Rijk als het over uitvoerbaarheid van decentraal beleid gaat. Als gemeenten het beleid massaal onuitvoerbaar vinden, is het onuitvoerbaar. Het mag wezen dat er diepgravende en superslimme analyses aan ten grondslag liggen, maar die heb je dan waardeloos vormgegeven. Wie deze bestuursles niet wil leren, is zijn levensdagen tot wanbestuur gedoemd.

Struikelblok
Het beoogde bestuursakkoord tussen gemeenten en Rijk is zo’n onuitvoerbaar plan. Zelfs lokale VVD’ers en CDA’ers vinden dat. Het grootste struikelblok is het onderdeel ‘werken naar vermogen’ over sociale werkvoorziening, bijstand en arbeidsongeschiktheid. Dit beleid gaat integraal naar gemeenten, maar zoals alles dat het Rijk aan gemeenten overdoet, wel met veel minder geld. Gemeenten krijgen voor de sociale werkvoorziening bijna 4.000 euro minder per werkende. Voor reïntegratie van andere werklozen zoals bijstandsgerechtigden en jonggehandicapten blijft daardoor nog maar 20 procent van het budget over (vng.nl). ‘Werken naar vermogen’ is voor honderdduizenden mensen een enkele reis geraniums.

Gemeenten neigen ernaar om het deel over ‘werken naar vermogen’ te verwerpen en de rest wel te tekenen. Maar minister Donner ziet daar niets is: het akkoord moet integraal getekend, anders is het geen akkoord. Overigens mag de regering het voorgenomen beleid wel doorzetten als gemeenten niet tekenen. Regentesk doordouwen stuit niet op wettelijke grenzen.

Regentesk
Het zou zomaar kunnen dat dit gebeurt. Regentesk doordouwen tekent de bestuursstijl van deze regering. De regenteske bestuursstijl is weer helemaal terug; de dreiging van Donner past daar heel goed in. Maar het is regentesk nieuwe stijl. De oude regent was een minzame, vanuit de hoogte vriendelijk naar beneden buigende paternalist die wist wat goed voor het volk was. Hij duldde weinig tegenspraak, maar had het beste met het volk voor. De democratisering van de jaren zeventig heeft deze regenten uit de weg geruimd. Er voor in de plaats kwamen polderaars, schikkers, plooiers en compromismakers. Interactieve beleidsmakers, in bestuursjargon. Beleid was pas volwaardig beleid als het volk intensief had meegepraat.

Humeurig
Dat is nu voorbij: de regent is terug. Niet minzaam en vanuit de hoogte vriendelijk, maar wantrouwig en straflustig. ‘We zullen dit luie,verwende volk wel eens even mores lezen. Leren op eigen benen te staan. Het moet uit zijn met ziek, zwak en misselijk. Stoppen met mekkeren en handje ophouden! Het kan best met minder geld, dat merk je vanzelf als je minder hebt.’ Intensief meepraten past daar niet bij: je laat een lastige puber ook niet meepraten over zijn straf.

Tot nu toe spraken de humeurige regenten alleen het volk toe: werklozen, werknemers in de sociale werkvoorziening, ontvangers van zorg, een persoonsgebonden budget of een toelage in de kinderopvang en gevangenen (die aan een strikt systeem van pavloviaanse beloning en straf onderworpen gaan worden, aldus de recente plannen van staatssecretaris Teeven, Binnenland, 4 juni).

Nieuw is dat de humeurige regent nu ook wethouders en ambtenaren zo toespreekt. Teneinde iedereen van het verwekende infuus van de verzorgingsstaat los te trekken. Iedereen, van gehandicapte tot wethouder. Daarbij laat de regent zich natuurlijk niet afleiden door voorspelbaar gejammer. Het kinderlijke gedram van Rupsje Nooitgenoeg. Democratie is: onze wil voor het volk.

Kleuters
Individuele burgers laten zich misschien nog wel als drammerige kleuters diskwalificeren, zolang ze menen dat vooral de buren gestraft worden. Maar bestuurders weten dat zij net zo hard gepakt worden als naburige bestuurders. Vandaag is de lakmoesproef: laten bestuurders zich zo koeioneren? Zo niet, dan zou dat wel eens een veel groter protest kunnen ontketenen. Nu bestuurders, armen, zieken en hardwerkende Nederlanders allemaal op dezelfde manier worden gepiepeld, kan een breed gedragen protest ontstaan tegen wantrouwige, straflustige regenten. Als we dan aan regenten zijn overgeleverd, laten het dan tenminste blijmoedige, vertrouwensvolle regenten zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden