'Onze watervoetafdruk is enorm'

De waterschaarste wordt verergerd door de financiële crisis, de energiecrisis en de klimaatcrisis, constateert Theo Schmitz...

De situatie lijkt uitzichtloos, maar een van de talenten van Theo Schmitz (60) is dat hij in ogenschijnlijk uitzichtloze situaties toch de moed erin houdt. ‘Het probleem staat op de agenda’, zegt hij. ‘Het moet hoger op de agenda, maar het staat op de agenda.’

Het probleem: drinkwater. Theo Schmitz, directeur van de vereniging van drinkwaterproducenten Vewin, vertrekt morgen naar Stockholm voor de jaarlijkse Wereld Water Week. Om met de aanwezigen te constateren dat het iets beter gaat, maar nog steeds heel slecht. ‘We mikken op een moving target. We sluiten meer mensen op drinkwater aan, maar er komen ook steeds meer mensen bij.’

Het target is Millennium doel 7c. ‘Halveer in 2015 het percentage mensen zonder toegang tot veilig drinkwater en basale sanitaire voorzieningen.’ Toen het doel werd geformuleerd haalde ruim een miljard mensen zijn water uit kanalen, meren en onduidelijke putten. Nu zijn het er iets minder dan een miljard.

Dat klinkt wel als vooruitgang.

‘Ja, iets meer mensen krijgen drinkwater, maar daarbij wordt nog geen rekening gehouden met de kwaliteit. Wat heb je aan drinkwater, als er arseen in zit? En bovendien brengen we nu wel drinkwater, maar kan het afvalwater nergens heen. In Egypte, onder Alexandrië, brengen we nu met een kraan drinkwater in de wijk, maar de achterkant van de vooruitgang is verschrikkelijk: het afvalwater stroomt rechtstreeks een irrigatiekanaal in.’

Dus daar moet nog een afvalwaterzuiveringsinstallatie tussen, op zijn Nederlands?

‘Ik ben al blij met een basaal bezinkbassin, waarin het vuil naar beneden zakt. Het kan natuurlijk niet zo high tech als in het Westen, er is nauwelijks geld.’

Heeft ook dit soort projecten last van de crisis?

‘Ja, alles is vertraagd. Het denken van de wereld zit nu in een heel andere hoek. We hebben last van verschillende crises. De financiële crisis leidt tot minder geld. De energiecrisis leidt ertoe dat water steeds vaker wordt gebruikt voor het maken van energie, bijvoorbeeld biobrandstoffen. En daar komt het klimaatprobleem nog bovenop. Er is veel meer verdamping, en doordat de sneeuw smelt veranderen rivieren in onvoorspelbare regenrivieren. Rivieren kunnen dat water steeds slechter kwijt als ook de zeespiegel stijgt.’

Waar zijn de problemen het grootst?

‘In de delta’s komt alles bij elkaar. Stijgend rivierwater, stijgend zeewater, afval, een bodem die verzakt omdat mensen hun drinkwater van steeds dieper oppompen... Rivieren hebben altijd symbool gestaan voor handel, beschaving, vooruitgang. Die metafoor geldt in ontwikkelingslanden niet. Een rivier is daar een risico. Ik vrees steeds meer overstromingen zoals in Jakarta vorig jaar. Het is een onvoorstelbare opdracht.’

Onvoorstelbaar?

‘In die zin dat onze helft van de wereld zich nauwelijks kan voorstellen wat er gebeurt, en wat er moet gebeuren. Er is een enorme toeloop van mensen naar de steden in die delta’s. Vorig jaar woonden voor het eerst in de geschiedenis meer mensen in de steden dan op het platteland. Die trend zet door. In Afrika wonen nu ruim 300 miljoen mensen in de steden, in 2050 één miljard. India, China, het Midden-Oosten: overal een verdubbeling.

‘Waar we vroeger praatten over megasteden, hebben we het nu over metasteden, agglomeraties van 30 miljoen mensen – dat is meer dan in de hele Benelux. Elke dag komen er 250 duizend stedelingen bij. Ga daar maar aan staan met je drinkwaterstelsels.’

In Nederland is het ook gelukt.

‘Daar hebben we sinds 1850 honderd jaar gedaan over de aanleg van drinkwaterleidingen en riolering. In de ontwikkelingslanden hebben ze inderdaad nu dezelfde problemen, maar het is zo ongelooflijk veel massaler. In Nederland maken we ons nu zorgen over het water van over tien, twintig jaar, als de kwaliteit door verzilting en toenemend geneesmiddelenverbruik wordt bedreigd. Dat is een geweldige luxe, dat we ons daar zorgen over kunnen maken.’

U klinkt toch niet moedeloos.

‘Ik vind dat je als mens nooit de moed mag verliezen. We zijn het de wereld ook moreel verplicht, vind ik. Onze watervoetafdruk, het water dat we verbruiken om ons voedsel en onze kleding te produceren, is enorm. We zijn dus mede verantwoordelijk voor de schaarste.’

Waar put u hoop uit?

‘Ik vind 2009 een gedenkwaardig jaar. In Nederland is besloten dat de waterbedrijven 1 procent van hun inkomsten in ontwikkelingslanden mogen besteden, waarbij het personeel ook ervaring kan opdoen. Dat is 2 euro per huishouden. Een gering bedrag, maar het helpt om financiering bij andere potjes los te peuteren, zoals de Wereldbank en de EU.’

Hoe wordt het geld gebruikt?

‘De samenwerking moet structureler worden. We willen waterpartnerschappen opzetten, waarbij drinkwaterbedrijven in ontwikkelde landen zich verbinden aan een project in een ontwikkelingsland. Opdat ze een blijvende relatie krijgen. Momenteel wordt er door geldgebrek bezuinigd op onderhoud, op chemicaliën voor de zuivering. We hebben die pompen en leidingen gebracht, nu zien we ze verdwijnen. Dat mogen we niet laten gebeuren. Dat gaan we niet laten gebeuren.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden