‘Onze probiotica-studie was goed, en zal op den duur levens sparen’

Vandaag promoveert de coördinator van het onderzoek waarbij veel patiënten stierven...

Marc Besselink, chirurg in opleiding van het Universitair Medisch Centrum Utrecht (UMCU), promoveert vanmiddag op onderzoek dat begin dit jaar een golf van publiciteit opleverde met krantenkoppen als ‘hoge sterfte bij Utrechtse probiotica-proef’. De inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) onderzoekt de toedracht.

Het probiotica-onderzoek werd tussen 2004 en 2007 uitgevoerd in vijftien Nederlandse ziekenhuizen. Besselink had de coördinatie. Driehonderd ernstig zieke patiënten met een acute alvleesklierontsteking kregen op de intensive care probiotica toegediend, een mix van zes soorten melkzuurbacteriën. Via een sonde kreeg de helft bacteriepap in de dunne darm, de andere helft, de controlegroep, een nepmiddel. Patiënten noch behandelende artsen wisten wie wat kreeg. In de behandelgroep vielen 24 doden, in de controlegroep 9, bleek begin januari, geheel tegen de verwachting in. ‘Verbijsterend, een ramp’, aldus de behandelaars toen tijdens een persconferentie.

Ruim drieduizend mensen per jaar krijgen in Nederland last van een alvleesklierontsteking, vaak veroorzaakt door galstenen of overmatig alcoholgebruik. De acute variant, met binnen een dag hevige pijnklachten, is moeilijk aan te pakken en resulteert vaak in het fataal uitvallen van organen. Levende bacteriestammen – probiotica – kunnen infectieremmend werken; ze kunnen zo dienen als alternatief voor antibiotica.

Hoe is het om te promoveren op onderzoek dat door de inspectie op zijn merites wordt beoordeeld?

‘Ik heb daar geen speciale gevoelens over. Ik heb vertrouwen in de afloop van het inspectieonderzoek. Vergeet niet dat studieopzet en data-analyse al tegen het licht zijn gehouden door reviewers van The Lancet, het beroemde tijdschrift dat onze resultaten publiceerde.

‘De afgelopen maanden waren hectisch, met vaak ongenuanceerde publiciteit. Het is vreselijk dat er patiënten zijn overleden. Op de lange termijn zal de studie levens sparen, daar ben ik van overtuigd. Op geen enkele intensive care in de wereld worden nog ernstig zieke patiënten behandeld met probiotica. Dit is een gevolg van ons onderzoek en onze adviezen.’

Er kwam veel kritiek op de opzet van het onderzoek. Vooral vanuit probiotica-hoek?

‘Ook veel internationale lof, laat ik dat eerst zeggen. Ons onderzoek wordt geprezen vanwege de transparantie en zorgvuldigheid. Aan de opzet is meer dan een jaar gewerkt door ervaren mensen die al jaren met dit bijltje hakken. Dat protocol is vervolgens gepubliceerd, in 2004. Dat heeft geen enkele kritiek opgeleverd, die kwam pas achteraf. Met de opgedane kennis zou ik het onderzoek weer zo uitvoeren, zonder probiotica uiteraard.

‘Er waren geen negatieve ervaringen met probiotica in zieke mensen, ondanks tientallen studies. Uitkomsten: geen voordeel, of een positief resultaat. Dat toediening van een bacteriemix negatief kan uitpakken, gaat er bij enkele probiotica-onderzoekers niet in. Dat is niet wetenschappelijk. Wetenschappelijke kritiek is niet erg. Maar veel kritiek gaat verder. Dat er doden zijn gevallen, wil niet zeggen dat er fouten zijn gemaakt.’

De bacteriemix is onvoldoende getest in mensen, laat staan in doodzieke mensen, luidt de kritiek.

‘Onzin. De mix van zes melkzuurbacteriën is tot stand gekomen na uitgebreide selectie uit een zestigtal verschillende stammen. We hebben daarover gepubliceerd. Daarna is die mix beproefd in doodzieke ratten. Zij kregen minder infecties en er gingen er minder dood. Vervolgens is diezelfde bacteriemix in stomapatiënten, lever- en darmkankerpatiënten gebruikt. Er zijn daarbij geen negatieve effecten ontdekt. Publicaties hierover zijn in voorbereiding. Enkele jaren geleden zijn in Hongarije twee kleine probiotica-studies uitgevoerd, ook bij patiënten met een ernstige, acute alvleesklierontsteking. Daarbij zijn geen negatieve ervaringen aan het licht gekomen. Onze proef was de eerste grote studie, met dus veel ernstig zieke patiënten. Dan komen effecten eerder aan het licht.’

Hoe nu verder?

‘Het onderzoek is terug in het laboratorium, even weg uit het ziekenhuis. We hebben van de patiënten bloed- en urinemonsters, die gaan we analyseren. Ook willen we meer rattenonderzoek. Een onderzoeksvoorstel wacht op goedkeuring.’

Nu promoveren. Opgelucht?

‘Jazeker. Vergeet niet dat het proefschrift maar voor een vijfde gaat over die probiotica-proef gaat. Er zijn ook hoofdstukken over vernieuwend chirurgisch onderzoek, betere voeding en een betere classificatie. Die aanpak heeft wereldwijd tot een betere behandeling geleid van acute alvleesklierontsteking. Dat deel krijgt helaas minder media-aandacht.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden