'Onze politici zijn als het ware per ongeluk irrationeel'

Als opperrechter sprak Lord Sumption zich uit over de Brexit, als advocaat was hij de ster van het civiele recht en altijd schrijft hij over zijn geliefde Middeleeuwen. Een gids vol geschiedenis.

'Mijn voornaamste taak is natuurlijk het dienen van Hare Majesteit, maar er blijft genoeg tijd over om te schrijven' Beeld Els Zweerink

Het eerste wat opvalt in de werkkamer van Lord Sumption is een schilderij aan de muur waarop hij, vele jaren terug, schaakt met een van zijn dochters. 'Het is tijd om die hobby weer eens op te pakken', mijmert de historicus, kasteelheer en rechter van het Britse Supreme Court. Het edele spel past bij de man wiens brein, zo wordt beweerd, zo groot is als een planeet. Dat hersenstelsel gaat schuil achter een wilde bos witte haren. Tussen zijn bretels hangt een gele stropdas. Het is te zien waarom de Old Etonian eind vorig jaar in de Chart of Lust van het modeblad Grazia stond.

Jonathan Sumption was een van de elf rechters van het Supreme Court, het Britse hooggerechtshof, die zich eind vorig jaar bogen over de vraag of de regering de Brexit zonder parlementaire goedkeuring kan beginnen. Nee, luidde het oordeel. Hij kijkt tevreden terug op het proces. 'De aanvallen in de pers op onze collega's van het hof waren verschrikkelijk.' Hij doelt onder meer op de voorpagina van The Daily Mail waarop onder de foto's van drie rechters de tekst 'Vijanden van het Volk' stond, omdat ze hadden bepaald dat de regering naar het parlement moet luisteren in de aanloop naar de Brexit.

Sumption en zijn collega's bekrachtigden dat oordeel, maar werden niet door de pers aan de schandpaal genageld. 'Anders dan die van het hof werden onze zittingen rechtstreeks uitgezonden via het internet. Zodoende kon iedereen duidelijk zien dat het echt om juridische punten ging, dat we geen politiek bedreven.' Hij vertelt dat de leden van het hof het onderling oneens waren en dat de vragen aan de advocaten soms eigenlijk bedoeld waren voor een collega. Met een sardonisch lachje: 'Dat is verwarrend voor een advocaat die zijn best doet om de gedachtengang van het hof te volgen.'

Gelijktijdig met het interview debatteert het Hogerhuis, aan de andere kant van het parlementsplein, over de Brexit. Sumption laat zich er niet over uit - al zegt hij niet te kunnen leven met de door Brexiteer Jacob Rees-Mogg gemaakte vergelijking met de gedenkwaardige Engelse zege bij de Slag bij Agincourt, zes eeuwen terug. In het verleden heeft hij zich wel kritisch uitgelaten over Europese rechters die soms op de stoel van de wetgever gaan zitten. Om dezelfde reden is hij niet onder de indruk van het Amerikaanse systeem waar Supreme Court-benoemingen een politieke zaak zijn.

Zijn eigen benoeming, in 2012, tot lid van de Britse Hoge Raad was opzienbarend. Nooit eerder had iemand de sprong van de advocatuur naar 's lands hoogste rechtscollege gemaakt. Een kwart eeuw lang was deze zoon van onderzeeërcommandant en advocaat Anthony Sumption dan ook de ster van het civiele recht, eentje met een miljoeneninkomen. Door de jaren behoorden Star Wars-bedenker George Lucas, de halve City en de Britse regering tot zijn clientèle. In 2007 verdedigde hij zichzelf tegen de buren, die een muur om hun villa wilden bouwen.

Tekst gaat verder onder de foto.

CV

1948 Geboren in Londen
1970 Studeert cum laude af in middeleeuwse geschiedenis
1974 Eerste boek verschijnt, over bedevaarten in de Middeleeuwen
1975 Gaat de advocatuur in
1990 Eerste deel van zijn geschiedenis van de honderdjarige oorlog verschijnt
1986 Wordt Queen's Counsel (topadvocaat)
1998 Krijgt een lintje van de koningin
2012 Ingezworen als raadsheer bij het Supreme Court

'De moderne universitaire docent moet zoveel rapportages opstellen en formulieren invullen dat het voor hem lastiger is om een boek te schrijven dan voor mij' Beeld Els Zweerink

De Brexit-zaak was zijn voorlopige hoogtepunt als opperrechter. 'Het is bijzonder om een modern probleem op te lossen aan de hand van drie eeuwen politiek-juridische conventies, die geen van allen wettelijk bindend zijn. In ons gewoonterecht moet een rechter een beetje een historicus zijn, weten in wat voor sociaal-maatschappelijke omstandigheden een uitspraak ooit gedaan is. Voor mensen uit landen met een geschreven grondwet is dit exotisch. Een Franse rechter zou nooit de vraag stellen wáárom Napeleon Bonaparte iets deed. Die volgt simpelweg de letter van de wet.'

De 'common law' komt tegemoet aan zijn ware liefde: geschiedenis. Na zijn studie op Magdalen College, Oxford, ging hij daar werken als docent middeleeuwse geschiedenis, maar toen hij eind 30 was, besloot hij de advocatuur in te gaan. Daarbij verruilde hij de middeleeuwse omgeving van de universiteitsstad met de even middeleeuwse omgeving van de Inns of Court, het hart van de Londense advocatenwijk. Zijn kasteel in de Dordogne dateert ook uit de Middeleeuwen. Het laat 17de-eeuwse Manor House in Zuidoost-Londen waar hij woont, is aan de moderne kant.

Met schrijven is Sumption, die acht talen beheerst waaronder Oud-Nederlands, nooit opgehouden. Momenteel werkt hij aan het vijfde en laatste deel van zijn geprezen serie boeken over de honderdjarige oorlog tussen de Fransen en de Engelsen. 'Mijn voornaamste taak is natuurlijk het dienen van Hare Majesteit, maar er blijft genoeg tijd over om te schrijven. Sterker, de moderne universitaire docent moet zoveel rapportages opstellen en formulieren invullen dat het voor hem lastiger is om een boek te schrijven dan voor mij. Een onwaardige stand van zaken, natuurlijk.'

1. Kleding: Stropdas

'De journalisten hadden bij het Brexit-proces een politiek gevecht verwacht en toen duidelijk werd dat het om een juridische gedachtenwisseling ging, dommelden ze weg. Zij die wakker bleven, zochten naar een alternatieve bron van vermaak. Dat bleken mijn stropdassen te zijn. Ik was me er geen moment van bewust totdat mijn dochter me wees op alle aandacht voor de dassen in de twittersfeer. Twee weken na het proces stuurde een bevriende Duitse professor me een artikel uit de Frankfurter Allgemeine over mijn dassen.'

Het is te zien waarom de Old Etonian eind vorig jaar in de Chart of Lust van het modeblad Grazia stond Beeld Els Zweerink

2. Tijd: Middeleeuwen

'De Middeleeuwen hebben geen goede naam. Neem alleen al de term Dark Ages of de negatieve connotatie van het bijvoeglijk naamwoord 'middeleeuws'. Dat is onterecht. De middeleeuwse samenleving was een stuk minder irrationeel dan wordt aangenomen. Ons oordeel over de Griekse Oudheid is het tegenovergestelde. Die wordt geassocieerd met rationaliteit, terwijl de Grieken bijvoorbeeld wat geloof betreft uiterst irrationeel waren. Vergeet ook niet dat barbaarse activiteiten als de heksenjacht hun dieptepunt beleefden in de 17de eeuw, dat de door rechters gesanctioneerde martelingen vooral voorkwamen in de 17de en 18de eeuw. Zulke praktijken zijn eigenlijk karakteristiek voor alle tijdperken. Wat politiek en strategisch denken betreft, valt op hoeveel overeenkomsten er bestaan tussen middeleeuwse koningen en hedendaagse leiders. Onze politici hebben rationele doelen en plannen, maar irrationaliteit leidt tot fouten. Ze zijn als het ware per ongeluk irrationeel. Ik noem geen voorbeelden om controverse te voorkomen.'

3. Koning: George de Derde

'George de Derde (1738 - 1820) is de geschiedenis ingegaan als de koning die gek is geworden. Daarmee doen we hem ernstig tekort. Deze monarch had een grote invloed op onze beschaving. Hij toonde veel interesse in schilderijen en tekeningen, heeft veel betekend voor de culturele infrastructuur in dit land. Zijn interesse was breed, als een Renaissanceman. Zo importeerde hij planten en bomen vanuit alle uithoeken van de wereld.'

4. Staatsman: Benjamin Disraeli

'Deze victoriaanse premier was het enige echte genie onder de voormalige bewoners van 10 Downing Street. Hij bezat een rijke verbeelding, gekoppeld aan een superieur politiek instinct. In zijn tijd heersten er vooroordelen over joden en het feit dat hij zover heeft kunnen komen, getuigt van zijn grootsheid. Dat hij geen praktiserende jood was, zijn vader had zich bekeerd tot het christendom, doet daar niets aan af. De romans die hij in zijn vroegere jaren schreef vind ik niet om door te komen, maar zijn brieven zijn prachtig. Het is jammer, zeker ook voor toekomstige historici, dat het schrijven van brieven teloor is gegaan door de technologie. Ik voorzie niet dat men over een eeuw de verzamelde e-mails van David Cameron bestudeert.'

Staatsman: Benjamin Disraeli. 'Het enige echte genie onder de voormalige bewoners van 10 Downing Street.' Beeld getty

5. Boek: De dagboeken van Charles Greville

'Mijn favoriete boek is meestal het boek dat ik aan het lezen ben en dat zijn nu de dagboeken van deze victoriaanse topambtenaar. Een kwart eeuw stonden de acht delen op mijn boekenplank. Ze keken me verwijtend aan. Iedere boekenliefhebber koopt weleens boeken die ongelezen in de kast belanden, om zichzelf uiteindelijk wijs te maken dat hij ze gelezen heeft. Een comfortabel gevoel, maar vals. Greville's dagboeken zijn fenomenaal. Hij schreef ze tussen de jaren twintig en zestig van de 19de eeuw. Jarenlang was hij de klerk van de privy council (een soort Raad van State, red.) en hij kon daarom een indiscreet kijkje achter de schermen van Victoria en haar premiers bieden. De vorstin was woedend toen hij zijn dagboeken publiceerde, maar ze zijn een goudmijn voor historici.'

6. Schilderij: Dame en Dienstbode - Johannes Vermeer

'Ik zag dit schilderij hangen in de Frick Collection in New York en werd getroffen door de manier waarop het licht op de vrouwen valt. Dat schept een intense sfeer, waarbij urgentie en zachtaardigheid samengaan.'

Schilderij: Dame en Dienstbode. 'De manier waarop het licht op de vrouwen valt.'

7. Rechtszaak: Berezowsky tegen Abramowicz

'In het Engelse recht vindt de waarheidsvinding geheel in de rechtszaal plaats, waardoor zaken lang kunnen duren. Hierdoor spelen advocaten een grotere rol dan op het continent. Het is een goede manier om de waarheid te achterhalen, maar het nadeel is dat het duur is. Topadvocaten verdienen meer dan rechters. Het kruisverhoor is altijd het onderdeel geweest waaraan ik het meeste plezier beleefde, waarmee ik overigens niet suggereer dat processen bedoeld zijn om advocaten te plezieren. Het is een soort snelschaak. Je moet snel kunnen denken. Het kost veel tijd. Een uur ondervragen vereist tien uur voorbereiding. Ik beleef goede herinneringen aan mijn laatste zaak, toen ik Roman Abramowicz verdedigde tegen zijn oude vriend en zakenpartner Boris Berezowsky. Laatstgenoemde heb ik dagenlang kunnen ondervragen over zijn ontmoetingen met mijn cliënt. Niemand was daarbij aanwezig, dus kwam het neer op geloofwaardigheid. Bij de rechter was uiteindelijk voldoende twijfel gerezen over Berezowsky's lezing van zaken. In mijn jaren als advocaat heb ik maar zelden meegemaakt dat de rechter in dit opzicht een verkeerd oordeel velde.'

8. Muziek: Opera

'Van 2000 tot 2012 hebben we jaarlijks een klein operafestival georganiseerd in ons Franse onderkomen, compleet met orkesten. We nodigden afgestudeerde conservatoriumstudenten uit Londen en Manchester uit, om ze praktijkervaring te bieden. Tegenwoordig organiseren we tien dagen per jaar masterclasses voor kamerorkesten. Het is fijn om musici om je heen te hebben, maar ook pijnlijk omdat ik er nooit in geslaagd ben een instrument fatsoenlijk te bespelen. Ik heb de piano geprobeerd. Eerst in mijn jonge jaren, ben toen gestopt om het jaren later weer op te pakken. Dat stoppen bleek funest te zijn geweest. Als je de 20 bent gepasseerd ga je te veel nadenken over muziek, speel je niet meer intuïtief. Graag mag ik luisteren en kijken naar de opera's van Verdi en Janácek, componisten die doelbewust je emoties manipuleren. Mozart en Richard Strauss hadden dat doel niet, maar het effect was hetzelfde. Het emotionele effect op mij is meestal kort van duur. Een les is belangrijk: neem kort na operabezoek geen belangrijke beslissingen.'

Muziek: Opera. 'Graag mag ik luisteren en kijken naar de opera's van Verdi en Janácek, componisten die doelbewust je emoties manipuleren.' Beeld getty

9. Stad: Rome/Londen

'Wat architectuur en schoonheid betreft, valt Rome moeilijk te evenaren. Elke tijd uit de geschiedenis vanaf 2 voor Christus tot de 19de eeuw is daar in volle glorie te zien. Wonen, echter, kan ik alleen in Londen. Het is geen mooie stad, maar wel de meest dynamische, al eeuwen. Het merkwaardige is dat bij sommigen het idee heerst dat die dynamiek iets van de laatste decennia is, maar dan wordt het vergeleken met de jaren vijftig, die relatief saai waren. Op het gebied van kunst en cultuur is het uitzonderlijk, wat wordt gesymboliseerd door het British Museum. Een museum als de National Gallery heb je in Amsterdam, Parijs of Madrid ook, maar het British Museum is uniek. Nergens is zoveel te zien uit de antieke oudheid, vooral uit het oude Griekenland en Syrië. Een speciaal gebouw vind ik de Royal Naval College in Greenwich. We hebben op het eiland, in vergelijking met het vasteland, niet veel barok. Dat maakt dit meesterwerk van Christopher Wren zo bijzonder. Ik wandel er graag.'

Stad: Londen. 'Een speciaal gebouw vind ik de Royal Naval College. We hebben op het eiland niet veel barok. Dat maakt dit meesterwerk van Christopher Wren zo bijzonder.' Beeld getty

10. Romancier: Jane Austen

'Ik ben wat onbetrouwbaar op dit gebied. Ik hou van feiten en het probleem van fictie is dat er zoveel onwaarheden in staan. Mensen vertellen me vaak: je moet deze of gene roman eens lezen. De druk neemt toe, en wanneer ik het zat ben, dan lees ik het hele oeuvre van de geprezen auteur in drie weken tijd. Dat deed ik bijvoorbeeld met Jane Austen toen ik een maand lang naar Zuid-Afrika moest om bewijs te vergaren voor een zaak. Ze beschrijft op een aantrekkelijke wijze een tijd die alle voordelen had van ons moderne bestaan, maar dan met de romantiek en elegantie die we, ten goede of ten kwade, hebben verloren. Het is vreemd dat ik ervan genoot in Kaapstad, niet bepaald een plek voor nostalgie. De omgeving waar ik een bepaald boek lees is belangrijk. Zo kan ik geen Charles Dickens lezen in Wenen, dat zou me van streek brengen. Hoewel. Dickens kan ik nergens goed lezen. Hij is een verbale cartoonist, maar geen goede. Hij brengt je aan het lachen, maar zijn 'cartoons' zijn te grotesk. Dan heb ik liever Honoré de Balzac, wiens fantasie realistischer is en om die reden fascinerender.'

Romancier: Jane Austen. 'Ik ben wat onbetrouwbaar op dit gebied.' Beeld getty

11. Sport: wandelen

'Het maken van lange wandelingen is mijn lichamelijke oefening. Actieve sport? Nee, mijn leven staat in het teken van het vermijden van sportieve activiteiten. Nog geringer is de behoefte om andere mensen te zien sporten. Dat gezegd hebbende: de Olympische Spelen zijn bijzonder. Maar ik heb mijn bedenkingen over de professionalisering. Het is juist fascinerend als een verzekeringsklerk tevens een sterke langeafstandsloper is. Voor amateurisme heeft in Engeland altijd waardering bestaan, anders dan in bijvoorbeeld de Verenigde Staten. In de Amerikaanse editie van een van mijn boeken mocht niet op de achterkaft vermeld staan dat ik advocaat was. Als je advocaat bent, luidt de redenatie daar, kun je nergens anders goed in zijn. Ik denk dat het wel mogelijk is om in meer dan een ding goed te zijn. Ik hoop het althans, want daar heb ik mijn leven aan gewijd.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden