Onze Matth is de beste

Meer dan honderdduizend Nederlanders doen dezer dagen aan actieve Matthbeleving, zingend of als bezoeker...

'Zo, die hangt weer', sprak de beroemde alt Aafje Heijnis steevast als er weer een Matth Passion tot een goed einde was gebracht. Ze zong haar partijen in de jaren vijftig en zestig, en behalve enige distantie ten opzichte van het lijdensverhaal, spreekt eruit dat de Matth ook toen al een nationale passie was. Kenners weten dat het sindsdien alleen maar erger is geworden. Op de internetsite Mattheuspassion.nl valt te lezen dat 'de goede week' Matth-uitvoeringen in de aanbieding heeft van Bolsward (Oratoriumvereniging Bolsward met het ensemble van het Conservatoire Zwolle) tot Tilburg. In de stad van Willem II worden dit jaar maar liefst drie Matthsen ten beste gegeven, waaronder een 'meezingconcert' en een 'notenkraakdag' wat dat ook moge wezen.

In totaal prijst de site 42 Passies volgens het evangelie van Matth aan, en dat is vermoedelijk slechts een fractie van het totale aantal. Laten we dat voor het gemak op honderd stellen, waaraan grosso modo per beurt ook weer honderd koorleden annex orkest meedoen (conservatieve schatting). Gesteld dat er in kerken, muziekcentra, sporthallen, culturele centra, schouwburgen en concertgebouwen per sessie duizend bezoekers worden gerekend, dan doen er deze dagen meer dan honderdduizend Nederlanders aan actieve Matth beleving.

Tel daar de passieve televisiekijkers bij op, en het aantal liefhebbers loopt in de miljoenen.

De conclusie is al vaak getrokken: de Matth Passion, dat zijn wij in Nederland met zijn allen. Is het een afwijking in een land van te snel geseculariseerde christenen? Zonder twijfel, zie ook de afvallige variant van het zondagse VARA-radioprogramma Vroege Vogels. Is het schadelijk voor de samenleving? Nee. Tegenwoordig is Buss und Reu voor alle gezindten. Ook katholieken mogen meedoen, en voormalig christelijke oratoria wagen zich tegenwoordig zelfs aan het buitengewoon roomse Stabat Mater. Al die liefhebberende Matthkoren horen bij het collectieve lange-termijngeheugen van Nederland, samen met Sinterklaas, de 10 kilometer op de schaats en Koninginnedag. Men zou serieus kunnen overwegen dat inburgeringscursussen alleen met succes worden bekroond bij het minimaal kunnen meeneurivan het Kommt ihr Ter helft mir klagen.

'De Matth, dat is meer dan geloofsbeleving een levenshouding', zegt voorzitter Elly van Bodegraven van de Alkmaarse oratoriumvereniging. Dat is de vraag. Het geheim van de Matth schuilt niet in de grote declaraties. Een vergelijking van zes plaatselijke uitvoeringen leert dat de trage, gezwollen Matth van weleer het over het hele land heeft afgelegd tegen het up-tempo; vorig jaar was er de house-Matth en aan de meezing-Matth in Tilburg ging een hele traditie in de Amster dam se Mozesen Ankerk vooraf. De Matth is bijna een smartlap geworden en tegenwoordig dankzij het Kruidvat definitief afgezonken tot algemeen Nederlands cultuurgoed. Om kort te gaan: de Matth is de neerslag van de ondanks optieregelingen nog altijd aanbeden radicale Nederlandse gelijkheid. Kijk naar de foto's: wie is de bankdirecteur, wie de bijstandgerechtigde? Maatschappelijke verschillen vallen weg, het gaat er alleen nog om met zijn allen onder te gaan in de emotie van de muziek.

Regionale concurrentie heeft de plaats ingenomen van standsverschil. Daar hoort een gezond plaatselijk nationalisme bij. Uit deze kleine rondgang blijkt dat ieder koor beschikt over de beste dirigent van Nederland, en dat ze allemaal iets bijzonders, iets eigens in de aanbieding hebben meisjes die jongenspartijen zingen, jongens die mannenpartijen zingen, een Matth uit het hoofd, of een zeer speciaal orkest. Vroeger was onze God de beste, nu onze Matth. Om niet te spreken over die unieke monumentale kerk met die bijzondere akoestiek of juist die puike verwarming. En het kan niet anders, of er zijn koren die elkaar in de wielen rijden. Zes Matthsen in Amsterdam, twee in Apeldoorn, twee in Arnhem, Eindhoven, Haarlem. 'Vooral als je zelf hebt besloten dit jaar de Johannes uit te voeren, heb je er last van als een ander koor de Matth komt zingen', verzucht Ans Tesselaar, voorzitter van het Bachkoor Apeldoorn. 'Het publiek kiest toch altijd weer voor die Matth, het is een soort patat met mayonaise.'

O Lamm Gottes, unschuldig

Fons Ziekman, artistiek leider van de meisjescantorij van het muziekinstituut St Bavo: 'Na de Tweede Wereldoorlog wilde een priester, dr. Kat, die verbonden was aan de Nieuwe Bavo in Haarlem een koorschool oprichten. Dat is in 1951 gelukt. Wij zijn nog altijd verbonden aan die kathedraal. Traditioneel waren het alleen mannen en jongens die zongen, sinds 1992 zijn er meisjes toegelaten. Ze krijgen dezelfde opleiding als de jongens, dus een gewone lagere school, maar dan met dagelijks een uur muziek extra. Repertoire, solf, theorie en

muziekgeschiedenis. Ze zingen in de Matth het openingskoor, en het slotkoor van het eerste deel. De meisjes treden ditmaal op in de Mariakerk in Haarlem-Noord, samen met de Christelijke Oratorium Vereniging Haarlem.'

Den falschen Verrr, das mische Blut!

Elly van Bodegraven, secretaris van de Alkmaarse oratoriumvereniging: 'Elk jaar zingen wij de Matth, en dan in het najaar nog een ander concert. Het koor heeft meer dan honderd leden, plus gastleden die speciaal komen omdat ze de Matth graag meezingen. Dus nu hebben we 110 mensen in het koor. Vroeger waren we een christelijk koor, nu niet meer. Toch gaat het lidmaatschap nog altijd vaak over van moeder op dochter en van vader op zoon. Voorheen was dit hkoor van Alkmaar. Die Grote kerk is natuurlijk prachtig, heel leuk om daar op te treden. We zingen alle partijen, huren voor de muziek een orkest. Dit jaar is dat Philharmonium Amsterdam. We oefenen in de aula van het Murmellius gymnasium in Alkmaar.'

O Mensch, bewein' dein Sgross

Arie Hoek, dirigent van het Haags Matrozenkoor: 'Die matrozenpakjes hebben niets met de ligging aan de kust van Den Haag te maken. Ons koor is opgericht in 1928, toen was nette kleding voor jongens een matrozenpakje. Den Haag is wel verknocht aan zijn matrozenkoor, toen we 75 jaar bestonden kwamen er zevenhonderd mensen op af. Al heel veel jaren

zingen we in Leiden, samen met het Bachkoor Holland, en ook al heel lang met het Residentie Orkest. We repeteren in de Kloosterkerk aan het Lange Voorhout. Er zijn natuurlijk

ontelbare Matthkoren, maar de jongens in ons koor zijn heel gericht opgeleid om in een professioneel circuit te zingen. We hebben in totaal vijftig 5 jongens, in verschillende klassen. Op de foto zie je de concertklas, die loopt van 8 tot 14 jaar.'

Wahrlich, du bist auch einer von denen

Tiana van de Kraats, voorzitter van het Utrechts Studenten Koor en Orkest: 'Het Usko werd opgericht door Hans Brandt Buys in 1945. Hij stelde zich ten doel jongeren kennis te laten maken met Bachmuziek. Sindsdien verzorgen wij in een cyclus van telkens drie jaar achtereenvolgens de Matth, de Johannes en de Hohe Messe. Wij doen die Matth helemaal met ons orkest en koor, nu een man of negentig. In beginsel moeten dat studenten aan de universiteit of hogeschool hier in Utrecht zijn. Sommige instrumenten uitgezonderd, als je geen tuba kunt krijgen, dan moet je wat anders bedenken. Momenteel hebben we veel aanmeldingen, voor sopranen en alten bestaat een wachtlijst. Van het publiek hoor je: heel

verfrissend, zo'n studentenkoor. Dat klinkt jonger en frisser dan veertigers. Het Usko treedt meestal op in de Jacobikerk in Utrecht, en repeteert in cultureel centrum Parnassos.'

Barrabam!

Ans Tesselaar, voorzitter van het Bachkoor Apeldoorn (zie ook de volgende pagina): 'Officieel heet het koor Christelijke oratoriumvereniging Johann Sebastian Bach. In de wandeling Bachkoor Apeldoorn. Het werd in 1933 opgericht, als een van de vele oubollige oratoriumkoren die je had in die tijd. Vroeger had dat zingen een religieuze betekenis. Nu zouden we bij wijze van spreken ook in een katholieke kerk kunnen zingen. Ons koor is bijzonder vanwege de kwaliteit. Onze dirigent stelt hoge eisen. Je mag dus niet verzuimen, elke week repetitie, en je moet thuis ook nog oefenen. Wij zingen uit het hoofd, dat geeft direct contact met de dirigent. Je bent volop geconcentreerd. Wij worden begeleid door het Gelders orkest. Dat geeft een professioneel gehalte. Veel koren moeten zich behelpen met ad hoc-orkesten. Dat is ook een centenkwestie. Wij hebben het geluk dat we zingen in een kerk waar

dertienhonderd mensen in kunnen.'

Lass ihn kreuzigen!

Wir setzen uns mit Trn nieder

Christine Schreuder, voorzitter van het Holland Boys Choir uit Elburg: 'Dat jongenskoor gaat van 8 tot 58. De meeste jongens zitten in de leeftijd van 8 tot 16. Het koor bestaat twintig jaar, opgericht door dirigent Pieter Jan Leusink. Ze repeteren driemaal per week, in het muziekcentrum in Elburg. Sinds een jaar of vijftien doen we de integrale Matth. De meeste jongenskoren doen alleen het openingskoor en dan nog een paar regeltjes. Wij zingen in Rotterdam, in Arnhem, en elk jaar hier in eigen huis. En in het Concertgebouw. Bach schreef voor een jongenskoor, zijn muziek was gedacht vanuit een jongenskoor. Ze begrijpen het gewoon. Ze hebben heldere, lenige stemmen. Met alle respect voor dames, ik ben er zelf ook een, maar als je ouder wordt gaat de rek uit je stem.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden