'Onze Jaap, die heerlijke kwajongen, die bron van vermaak'

Dag in Dag uit heeft een gorilla geadopteerd. Binti woont samen met Cindy, Dafina en Ivo in de Amsterdamse dierentuin Artis....

Binti, Dafina, Cindy en Ivo moeten een beetje aan de gang worden gehouden. Gedragsverrijking, heet dat in Artis. In de hokken worden voorwerpen gelegd waarmee de gorilla's kunnen rommelen. Ivo is spelbreker omdat hij alles van karton en plastic opeet. De laatste tijd is hij verknocht aan jutezakken, dus textiel kan. Voor Ivo's komst, vorig jaar zomer, kregen de apen kledingstukken. 'Daarmee speelden ze blindemannetje', vertelt verzorger Yvonne, 'ze legden een doek over hun kop, en deden alsof ze niets zagen.'

Tegenwoordig houden de gorilla's elkaar bezig. Dat is weleens anders geweest, blijkt uit Apen en Hoefdieren in Artis, een klassiek Verkade-boek met plakplaatjes uit 1940. Het is geschreven door A. F. J. Portielje, van 1906 tot 1952 werkzaam in Artis, als 'Inspecteur van de Levende Have'.

Portielje schrijft: 'Mensachtige Apen of bosmensen, zoals inboorlingen hen noemen, bewonen de dichte moerassige oerwouden van Borneo, Sumatra en tropisch West- en Midden-Afrika. Het zijn de Orang-oetans, Chimpansé's en Gorilla's.' Er is een hoop veranderd sinds 1940. De verzorgers stoeiden met de mensapen. 'Zie Jaap, onze jonge gorilla, den oppasser op handen en voeten achterna rennen, in speelse overmoed daarbij nog even kopje duikelend, om dan te proberen hem met zijn lange arm een beetje te lichten. De oppasser moet uit alle macht rukken om zijn been uit de omarmende greep los te krijgen, anders zou hij duikelen.'

Nou was Jaap een jonge aap; Portielje waarschuwt dat de verzorgers 'op hun hoede' moeten zijn zodra hij volwassen is. 'Ja, want ook onze Jaap, die heerlijke kwajongen, die bron van vermaak voor het publiek, als hij speelt op het grasveld of onder drang van een of andere emotie naar aangeboren gorilla-aard in zijn handen klapt, in 't rond draait en met de vuisten op de borst trommelt of wel als een ingezeept zwartje in zijn bad met de handen op het water kletst om na afloop van de reiniging de teil met water en al om te keilen, wordt, als alles goed gaat, een vervaarlijke reus van ruim 2 m en 300 kg gewicht.'

Jaap werd geshampood, Mafuka zat 'parmantig' op een bankje, en chimpansee Tommy rookte een sigaartje. Echt waar, Portielje schrijft: 'Alleraardigst is het ook, onze chimpansé Tommy bezig te zien met een peukje sigaar, dat ik hem offreer. Hij pakt het met de lippen aan, doet een duchtige haal en rookt dan met kennelijk genot. Na twee rookwolken links en rechts van zijn sigaar uitgeblazen te hebben, legt hij die weer met de lippen voor zich op de grond neer en laat een genoeglijk gejuich horen. Voorzichtig neemt hij het peukje weer met de lippen aan het juiste einde op, wel oppassend, zich niet te branden.'

Dat was nog eens gedragsverrijking.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden