Interview Marije Vlaskamp

Onze correspondent was in Noord-Korea: ‘Mensen zijn zo zenuwachtig voor westerse journalisten, ze willen elk risico mijden’

China-correspondent Marije Vlaskamp ging met een persreis naar Noord-Korea. Wat heeft haar verbaasd? ‘Ze zeggen dat het hun eigen wens is om de portretten van hun leiders in de woonkamer te hebben. Ze spreken er echt over alsof dat het ultieme geluksgevoel is.’

Marije Vlaskamp poseert na een interview met een boerenfamilie. Ze draagt de armband die haar als journalist aanmerkt.

Wat heeft je verrast in Noord-Korea?

‘Iedereen kent die verhalen van die portretten van Kim Il-sung en Kim Jong-il die elke Noord-Koreaan in zijn huis heeft hangen. Maar als je voor het eerst bij iemand thuis bent, en dan zie je ze voor het eerst, dan raak je er pas van doordrongen dat het echt zo is. Ik realiseerde me, die vrouw die woont hier echt en stoft die portretten elke dag af, met een speciaal doekje wat ze in een speciaal doosje bewaart. En als je terugrijdt door de stad, dan zie je dat die portretten in elke huiskamer aan de muur hangen. Dat zijn die absurdistische details waar je door wordt gegrepen. Als je ernaar vraagt, zeggen ze dat het niet verplicht is, maar dat het iedereens diepste, vurigste hartewens hun leiders zo dicht mogelijk bij zich te hebben. Ze spreken erover alsof dat het ultieme geluksgevoel is.

‘Een andere verbazing was hoe keurig het was. Ik heb niemand gezien in een vies shirt. Er lag niks op straat. Ik kreeg er bijna een paranoïde gevoel van, zouden ze iedereen die hier op de fiets voorbijkomt hebben gescreend of hij wel netjes genoeg was? Maar dat kan natuurlijk niet, dus ik denk dat schoon en netjes zijn daar onderdeel is van de cultuur.’

Was het lastig om binnen te komen?

‘Het is vrijwel onmogelijk als je niet met een organisatie gaat. Soms is er in Peking een gerucht dat er visa voor Noord-Korea worden verstrekt, dan ren ik meteen met een paspoortkopietje en een brief naar de Koreaanse ambassade toe. Als iemand daar die documenten van mij aanpakt, is dat al heel wat. Helaas heb ik altijd bot gevangen, maar er is ook een aantal organisaties dat persreizen organiseert. Het is wel duur, tegen de 4.000 euro. Je mag zelf niks regelen, dus het eten, het hotel en het busje wordt allemaal door de Noord-Koreanen georganiseerd. De organisatie sleept enorme zakken geld rond, want ze moeten alles cash afrekenen.’

Wat gaf de doorslag om te gaan?

De Volkskrant wilde er graag weer heen. We zijn er voor het laatst geweest in 2012, en er is natuurlijk veel veranderd. Vorig jaar rond deze tijd schreef ik nog een stuk over de angst voor een kernoorlog, nu ziet die situatie er heel anders uit. Trump en Kim Jong-un hebben elkaar ontmoet en tijdens mijn bezoek was de Zuid-Koreaanse president Moon Jae-in er.

‘Mijn eigen invalshoek was dat ik het land door Chinese ogen wilde bekijken. Die Noord-Koreaanse planeconomie is echt een fossiel, hoe krijg je daar economische groei zonder dat je daar de waarden aan verbindt die wij in het Westen hebben? Democratie, transparantie en persvrijheid, noem maar op. Daar heeft China een model voor, wat het heel aardig heeft gedaan. Het is nu de een-na-grootste economie ter wereld, en dat zonder enige politieke concessies te doen. Sterker nog, het wordt met de dag strenger, terwijl de economie goed draait. Noord-Koreaanse delegaties lopen de deur dan ook plat in China om te kijken hoe dat is gedaan. Ik was benieuwd of je daar al iets van kan zien in Noord-Korea.’

Marije Vlaskamp bij de kindervoedingfabriek. Beeld rv

Hoe zag je reisgezelschap eruit?

‘In ons gezelschap zaten twee Britse documentairemakers, twee zakenmensen en de Azië-correspondent van de Britse krant The Times. Hij was er al zes keer eerder geweest, dus dat was ontzettend handig. Verder een chauffeur en twee minders, meneer Kim en Meneer Ri. Communicatie met hen ging makkelijk, hun Engels was heel goed, ze reizen veel. Volgens die Britse journalist waren ze ook redelijk ontspannen, dat had hij nog nooit zo meegemaakt. We kregen zelfs een omhelzing op het vliegveld.

‘Communicatie met de bevolking is lastiger. Je krijgt een enorme armband om waar in gigantische letters ‘journalist’ op staat, mensen worden daar heel zenuwachtig van. In het hotel kreeg ik een voetmassage aangeboden. De masseuses spraken een klein beetje Chinees en we raakten aan de praat over mobiele telefoons. Ze lieten van alles zien, foto’s van hun kinderen, apps waarmee ze dingen kunnen kopen. Toen wilden ze natuurlijk ook wat foto’s van mij zien, en zagen ze een foto met die journalisten-armband om. Nou, ik ben nog nooit zo snel een massagesalon uitgewerkt. Onmiddellijk werden er mensen bij gehaald en ik ben op een krukje bij de receptie gezet, met een paar mensen om mij heen die moesten voorkomen dat ik met anderen in aanraking kwam. Dus dan zie je ineens hoe zenuwachtig mensen daar zijn voor contact met een westerse journalist, ze willen elk risico mijden.’

Zijn er dingen die je pas begrijpt als je er bent geweest?

‘Ik kan er nu wel veel beter over schrijven. Ik wil niet oordelen over hoe andere journalisten dat doen. Sommigen willen daar absoluut niet heen, want het geld dat je uitgeeft spekt het regime. Maar voor mijn vak is het een must see. Anders begrijp je echt niet hoe compleet die isolatie is. Hoe die economie eruitziet, waar ze mee bezig zijn. Het feit dat iedereen in Pyongyang nu zonnepaneeltjes heeft hangen aan het balkon. Er zijn hele delen waar je niet bij komt, maar je kunt je iets beter voorstellen hoe het daar is.’

Wil je weer terug?

‘Ja, zeker. Ik heb mijn ogen uitgekeken. Ik ben één keer in de bus in slaap gevallen. Het zijn lange ritten over slechte wegen en toen ben ik toch een keer weggedommeld, een uur of twee. Dat vond ik daarna zo zonde, ik had twee uur naar buiten kijken gemist!’ 

In Noord-Korea mag er plots genoten worden van het goede leven

Sinds kort is de officiële boodschap in Noord-Korea dat er een nieuw tijdperk is aangebroken. Ineens lijkt er van alles mogelijk. Correspondent Marije Vlaskamp ging kijken of dat klopt. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.