ONWAARSCHIJNLIJK OPTIMISTISCH

Negen weken lang worden lijsttrekkers van de belangrijkste politieke partijen geportretteerd. Vandaag Mark Rutte (39) van de VVD. ‘Ik ben bereid vuile handen te maken.’

DE POLITICUS

Er is één stroopwafel voor bij de koffie en die is voor Mark Rutte, zegt zijn secretaresse gedecideerd. Inkoppertje, besluit de VVD-lijstrekker en hij breekt de wafel onmiddellijk in vier gelijke partjes: een voor hemzelf, een voor z’n woordvoerder en twee voor de verslaggevers. ‘Eerlijk delen, nietwaar?’

Waarom moeten we op u stemmen?

‘Met mij krijgt Nederland iemand die onwaarschijnlijk optimistisch is over wat we de komende jaren kunnen bereiken. We hebben goud in handen! We hebben nu de kans om een grote groep mensen die aan de kant staat, weer te laten meedoen. De economie fors te laten groeien door gerichte investeringen en innovatie, door het onderwijs aan te pakken.

‘Er zijn zo veel ingesleten patronen in Nederland. Bijvoorbeeld: we starten geen bedrijf want dat is toch alleen maar gedoe. Of: ik ga niet werken, want de kinderopvang is zo duur. En het gruwelijkste patroon: het is normaal dat anderhalf miljoen mensen jonger dan 65 jaar in een uitkering zitten. Dat zou sociaal zijn. De komende jaren hebben we leiderschap nodig dat het beste uit de mensen haalt, dat lef beloont. Leiders die een flonkerend punt aan de horizon schetsen. Zo’n leider ben ik.’

Balkenende is dat niet?

‘Balkenende is een keurige vent. Betrouwbaar. Je geeft hem je portemonnee en je krijgt hem met rente terug. Het regeerakkoord, voor een groot deel het VVD-verkiezingsprogramma, is helemaal door Balkenende uitgevoerd. Maar hij haperde in zijn rol als leider. Dit kabinet was het impopulairste kabinet van na de oorlog. De samenleving begreep niet waarom we deden wat we deden. Draagvlak creëren voor je beleid is bij uitstek een rol voor de premier. Balkenende slaagde daar niet in. Ik betwijfel of hij opgewassen is tegen de enorme uitdagingen waar Nederland nu voor staat.’

U doet dat straks beter.

‘Ik beweer niet dat ik de volgende premier ben. Als de VVD in de peilingen nog niet in de buurt komt van CDA en PvdA, moet je je mond houden. Anders zegt de kiezer terecht: zorg eerst maar dat je groter wordt. Natuurlijk hebben we de ambitie om de grootste partij te worden en de premier te leveren. In principe blijf ik dan in de Kamer. Wie onze kandidaat-premier is, hoort u dan.’

Uw partij wordt vermalen tussen CDA en PvdA.

‘Wij hebben last van die onzinnige tweestrijd tussen Bos en Balkenende. Het is een waandenkbeeld dat Balkenende wordt gezien als de beste bescherming tegen de PvdA. Ik ga het er de komende weken inrammen: de beste garantie tegen een links of een halflinks kabinet is de VVD!

‘Volgens de peilingen krijgen we een kabinet Bos-Verhagen, of een kabinet Balkenende-Albayrak. In ieder geval een kabinet waar niemand op zit te wachten. Maar wel een kabinet met grote gevolgen voor de staatsschuld: die gaat oplopen. We krijgen dan een generaal pardon, zodat Nederland weer stijgt op de ranglijst van mensensmokkelaars. En zo’n kabinet gaat zeker morrelen aan de hypotheekrenteaftrek.’

Halsema (GroenLinks) vraagt of uw keuze voor het CDA als regeringspartner u niet permanent tot het kleine broertje maakt.

‘Ik vind het anno 2006 idioot om je voorkeur voor de kiezer te verzwijgen. We doen niemand in de ban, maar als het lot Bos en mij rond de tafel brengt, ben ik buitengewoon somber over de uitkomst van die formatie. Bos financiert zijn plannen over de rug van de middengroepen.’

Waarom bewondert u Den Uyl meer dan Bos?

‘Bij Den Uyl voelde je bij alles wat hij zei, hoezeer ik het ook met hem oneens was, uit welke diepgewortelde overtuiging hij tot zijn keuzen kwam. Bij Bos hoor ik vooral ruis.

Rond de VVD hangt steeds de geur van gesodemieter. Zalm is onduidelijk over zijn toekomstplannen, de planeet Verdonk zweeft in een heel eigen baan om de aarde.

‘Verdonk maakt volledig deel uit van het zonnestelsel van de VVD. Rita en ik werken zeer goed samen, politiek-inhoudelijk zijn we het eens. Zij heeft piketpalen geslagen over asiel en immigratie. Daarvan zullen we niet afwijken. Gerrit Zalm is een zeer populaire minister en vicepremier. Hij loopt mij absoluut niet voor de voeten. Er is geen politicus die hem op het punt van de staatsfinanciën naar de kroon kan steken. Hij staat op eenzame hoogte.’

Balkenende gaat er intussen wel met de premierbonus vandoor.

‘Dat neem ik hem niet kwalijk. Maar het was de VVD die het regeerakkoord domineerde. En het waren VVD-bewindslieden die het beleid de afgelopen jaren waarmaakten.’

Waarom hebben jullie nu niet zo’n kietelend tv-spotje tegen de PvdA, zoals in maart bij de gemeenteraadsverkiezingen?

‘Toen was de PvdA een partij zonder ideeën, daar ging dat spotje over. Dat is nu minder gemakkelijk. Want op dit moment heeft de PvdA wel ideeën, zij het de verkeerde.’

De laatste verkiezingen eindigden steeds in het opstappen van de VVD-leider. Wanneer neemt Verdonk het van u over?

‘Dat gebeurt niet. Ik ga de verkiezingen winnen. Watch me.’

DE MENS

Wat is het grootste misverstand over u? ‘Dat ik te aardig ben, een zondagskindje, niet hard genoeg. Ik geloof er gewoon niet in om de hele dag met iedereen botsend door het leven te gaan. Mensen met wie je ruzie maakt, gaan emmertjes achter de boot hangen en daardoor vaar je steeds langzamer. Terwijl we snelheid nodig hebben. De truc is draagvlak verwerven.

‘Maar versta mij niet verkeerd: ik ben bereid vuile handen te maken. Dat heb ik als staatssecretaris bewezen bij de hervorming van de bijstand en de herziening van het hoger onderwijs. Ik vond het onacceptabel dat studenten klaar zijn met tien uur college in de week en dan nog tien uur zelfstudie. Een studie is fulltime, studenten moeten bij hun strot het vakgebied worden ingesleurd. Daarom heb ik de wet gewijzigd. Ik had wel bijna slaande ruzie met de universiteiten.’

U zei het laatst zelf: ik ben gewoon een blij kereltje.

‘Mwoah, beetje onhandig getypeerd. Maar het is waar, ik sta niet depressief in het leven. Ik zie meer kansen dan risico’s. Ik probeer niet iedereen te pleasen, dat geldt ook voor mijn privéleven. Ik probeer eerst te overtuigen. Mislukt dat, jammer, dan duw ik door. Ik erger me kapot aan veel dingen, die probeer ik te veranderen. Dat is een visie op leiderschap.’

Jan Marijnissen (SP) vindt Kamerleden niet doorleefd genoeg. Wanneer bent u zichzelf tegengekomen?

‘Ik ben een kind van oudere ouders. Dat heeft voordelen, ik werd erg vrij gelaten. Vriendjes moesten economie gaan studeren want daarmee kon je een baan krijgen. Ik mocht geschiedenis gaan doen. Nadeel was dat ik, toen ik nog jong was, mijn vader en mijn broer verloor. Mijn broer is aan aids overleden, ik was toen 22. Dat was heel zwaar. Hij was achttien jaar ouder, mijn grote voorbeeld.

‘Zijn dood heeft mijn kijk op het leven drastisch veranderd. Het is niet zo dat ik eeltloos door de samenleving heen banjer. Ik besef heel goed dat ik maar één keer leef. Er is geen generale repetitie, er is één opvoering. Laten we er nu dus effe alles uithalen. Daar komt mijn enorme drive vandaan om dat ook bij andere mensen te doen. Kansen geven. Daarom wil ik absoluut dat de VVD de volgende jaren aan tafel zit. Geen gelul over ons zelf in de oppositie herbronnen. Er ligt een klus die ik wil klaren.’

U bezoekt uw moeder wekelijks?

‘Een keer in de week eet ik bij haar. Zij is heel belangrijk voor me. Ze is 82 jaar en staat midden in het leven. Ze volgt wat ik doe, maar heeft het te druk om alleen met mij bezig te zijn.’

Ze stemt wel op u?

‘Ja ik geloof dat de familie langzamerhand wel op mij stemt. Haha, het jongste broertje moet nou maar eens even helpen.’

U moet wel bij uw moeder langs, want zij wast en strijkt voor u.

‘Dat heeft ze heel lang gedaan, maar ze is nu op een leeftijd dat dat is gestopt. Sinds een jaar of zo. Ik moest het een keer zelf gaan doen. Nou ja, zelf... zij doet het in ieder geval niet meer.’

Dat kleeft aan u: moederskindje, geen leider.

‘Joh, weet je, als politicus draagt alles bij aan beeldvorming. Het zal allemaal wel, ik lig er niet van wakker van. Als anderen denken, huh, eet die nog met zijn moeder? Dan zeg ik: doe het zelf eens. Misschien word je er beter van.’

U bent een begenadigd pianospeler. Komt daar nog wat van als politiek leider?

‘Ik kan tot tien uur ’s avonds spelen, omdat ik aan alle kanten buren heb. Vaak ben ik laat thuis, dus komt het op de weekeinden neer. Ik speel alleen maar klassiek. Mijn pianolerares was 70 jaar toen ze mij les begon te geven. Ravel vond ze al gevaarlijk modern.’

Wat gebeurt er als u zaterdagochtend achter de piano kruipt?

‘Muziek is iets van mezelf, een plek waar niemand bij kan komen en dat is lekker. Maar muziek is ook verwondering. Ik heb laatst de Grote Fantasie in C-klein van Mozart zitten analyseren. Als je ziet hoe die man in vijf, zes regels zeven modulaties doormaakt, terwijl het toch klinkt alsof het één geheel is. Dan denk ik: tjezus, die man moet in contact hebben gestaan met de Almachtige. Het is onmenselijk mooi en toch zo eenvoudig. Enorm complex, terwijl ieder ongeschoold ook meteen zal zeggen: magnifiek!’

De Almachtige bestaat voor u?

‘Zeker. Ik ben opgegroeid met een heel traditioneel godsbeeld, dus echt een wijze man op een wolk met grijs haar en een baard. Ik weet wel dat het niet zo is, maar dat beeld is er uit de kinderbijbel ingeprent.

‘God houdt me bij de les, dat ik me niet neerzet als ‘het mannetje’. Maar ik denk niet dat God erachter zat dat Zalm mij destijds belde voor een staatssecretarisschap. Zo direct bemoeit Hij zich niet met het leven.’

LASTIGE VRAGEN

Wie koopt toch steeds die streepjesoverhemden?

‘Ikzelf, ik vind ze wel leuk. Maar als ik een das om doe, draag ik een effen overhemd, dat is toch netter. Mijn pakken zijn een probleem. Bij mij moet alles vermaakt worden. Mijn benen zijn te lang, mijn armen zijn te lang. Ik ben niet mismaakt hoor, maar ‘zo van het rek’ zit het nooit goed, om deze prangende kwestie maar eens uit te diepen.’

Nog zo’n prangende kwestie: heeft u al een vriendin?‘

Nee, maar het komt wel dichterbij kan ik u verzekeren. Groot nieuws! Ik merk dat ik er meer aan toe ben, je wordt ouder hè. Het zou mij niet verbazen als ik binnenkort exclusief in de Volkskrant mijn huwelijk aankondig.’

Is er iemand in beeld?

‘Altijd wel, alleen niet iemand die ik al concreet een voorstel heb gedaan in de zin van: morgen trouwen. Maar ik acht de kans groter dat als er de volgende keer een vonk overspringt dit eindigt in een huwelijk. Of in ieder geval samenwonen.’

Het vaderschap lonkt.

‘Vooral het grootouderschap, het lijkt me heerlijk om kleinkinderen te hebben. Nee, serieus, ik ben 39 jaar. Veel van mijn vrienden hebben kinderen van 5, 6 jaar en ja, dat is ook wel leuk, van die dreumesen die door het huis rennen en een hoop chaos veroorzaken. Dat lijkt me wel apart. Daar moet ik eens wat minder spastisch over doen, dat ik dat niet wil.’

De vrouw van uw leven of een tijdelijk verblijf in het Torentje?

‘Haha, nee, alles wat ik over dat Torentje zeg wordt geïnterpreteerd als: Rutte wil premier worden. Leg me een andere keuze voor: de vrouw van je leven of de overleden pianist Vladimir Horowitz nog één keer zien spelen? (lachend) Nou, niet moeilijk hoor. Dan kies ik voor het laatste.

’U wilde geen concertpianist worden omdat u zich daarin niet kon onderscheiden. Dat kunt u als politicus wel?

‘Jazeker. De lol die ik heb om patronen te doorbreken en mijn visie op leiderschap maken mij tot een succesvol politicus. Die combinatie maakt het verschil. Bij pianospelen moet je oorspronkelijk zijn. Goed piano spelen kunnen er velen, dat kan Wibi Soerjadi ook. Maar als je wilt doorbreken moet je een unieke opvatting over muziek hebben. Ik had te veel moeite om dat voor elkaar te krijgen.’

Stel: onderzoek toont aan dat met Verdonk als lijsttrekker de VVD tien zetels meer krijgt, het verschil tussen regeren en oppositie. Wat doet u?

‘Daar geef ik absoluut geen antwoord op. Iedere reactie is direct groot nieuws. Daar pas ik voor. Ik ben de lijsttrekker.’

Vreest u dat Verdonk meer voorkeursstemmen krijgt?

‘Joh, daar ga ik helemaal niet over nadenken. Elke stem op Rita is een stem op de VVD. We moeten de VVD groot maken. Of het mij persoonlijk wat uitmaakt, daar doe ik geen uitspraak over.’

U bent bijna de enige lijsttrekker die nog geen boek heeft geschreven.

‘Ik was er wel mee bezig. Er waren meerdere uitgevers geïnteresseerd om het verhaal dat in ons verkiezingsprogramma staat met een persoonlijke noot op papier te zetten. Maar toen ik lijsttrekker werd, heb ik bewust gekozen veel tijd te steken in gesprekken met mensen over wat ik wil met Nederland. Ik sluit niet uit dat er een keer een boek komt, want het is erg en vogue. En dan met Ali B. bij Pauw & Witteman gaan zitten.’

Wie belt u als u echt vast zit.

‘Dat is nog nooit voorgekomen. Nee, onzin, ik heb een paar confidants. Ik heb veel politiek-strategisch contact met Rita en Henk Kamp. Gerrit is natuurlijk de bron van wijsheid met al zijn ervaring om mee te sparren. Verder zie ik Uri Rosenthal (fractievoozitter Eerste Kamer) regelmatig en heb ik een sterke band met Ben Verwaayen, de opsteller van het verkiezingsprogramma. Dat is het groepje waarvan ik het politiek oordeel waardeer. Als ik uitga, probeer ik het niet over politiek te hebben.’

Wanneer heeft u zich voor het laatst geschaamd?‘

Een tijdje geleden zei ik tegen een vrouw: goh, wat leuk dat u in verwachting bent. Bleek ze gewoon dik te zijn. Dat gebeurt me wel vaker, dat ik er iets uitflap en dan denk: o jee. Privé dan hoor, politiek gaat het allemaal heel handig.’

Estafettevraag

Van Rutte aan Wouter Bos (PvdA): ‘U bezuinigt een kwart miljard euro (vijfduizend agenten) op veiligheid. Vindt u Nederland nu veilig genoeg en op welke manier gaat u deze bezuiniging invullen?’

Mark Rutte bij de aftrap van de VVD-verkiezingscampagne.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.