Onvoorstelbaar evenwicht

Glibberen over 888 treden naar de volmaakte stilte: Cees Nooteboom op pelgrimage in Japan.

Cees Nooteboom en Simone Sassen: Saigoku - Pelgrimage naar de 33 tempels bij Kyoto.

****


Ludion; 200 pagina's; euro 49,90.


Wie bekommert zich om verloren post? Brieven en kaarten met een verkeerd of onvolledig adres, waardoor ze niet bezorgd konden worden? In Japan denken ze daar aan. Bij de tempel Kimii-Dera bevindt zich een torentje, waar uit het hele land de as naartoe wordt gebracht van brieven die nooit bezorgd konden worden. Eén dag per jaar - de eerste zaterdag in april - kan daar worden gebeden voor de zielerust van de verloren post.


'Dit land is begeesterd', schrijft Cees Nooteboom in Saigoku, zijn verslag van een pelgrimage naar de 33 dikwijls hooggelegen tempels van soms duizend jaar oud in de omgeving van Kyoto, die hij met tussenpozen in de afgelopen jaren zelfs twee keer heeft afgelegd. Daardoor kreeg zijn partner en fotograferende medereiziger Simone Sassen de kans de boeddhistische tempels in diverse seizoenen vast te leggen.


Saigoku bevat haast onaards mooie foto's van tempels, lotusbladeren, pagodes en beelden die alle zijn gewijd aan Kannon, de godin der barmhartigheid. Telkens weer, na een lange klim, zijn daar die beelden die boven alles zweven 'in een volmaakte stilte en een onvoorstelbaar evenwicht, ze zitten in een vorm van stilte waar je nooit aan toe zult komen'.


Na de tocht die het duo maakte langs graven van beroemde dichters en denkers (Tumbas, 2007) en die naar Spitsbergen, het witte einde van de wereld (Ultima Thule, 2008) is ook in dit derde gezamenlijke project de tekst meer dan een toelichting bij wat de foto's al zwijgend overbrengen. De sereniteit daarvan, en de perfectie waarmee de natuur is gesnoeid en geschoren, het hout bewerkt en de steen gebeiteld, is van een welhaast tastbare spiritualiteit.


Wat een zegen, dat Nooteboom ook aandacht besteedt aan de wereldse aspecten van de exercitie: onderweg valt hij een keer hard op zijn hoofd, eens snuift hij behalve wierookdampen ook benzinelucht op, maar bovenal noteert hij consciëntieus hoe veel inspanning het heeft gekost voordat hij de stilte bereikte.


Voortdurend dient hij zich te verplaatsen - per trein, bus, verdwalend, klimmend, zich aan touwen vastgrijpend, en de 888 treden van de eindeloze trap naar de tempel Chomei-ji blijkt deels over glibberige bamboestammen te voeren. De verheven stilte is een moment dat de mens zich alleen door tijdrovende onrust kan verwerven.


Je zou het de essentie van het leven en werk van Cees Nooteboom kunnen noemen: opgevoed door paters franciscanen (in Venray, 1947) en paters augustijnen (in Eindhoven, 1950), heeft hij al vroeg het zittende leven verruild voor het reizende, maar in die beweging is zijn oog altijd op contemplatie gericht gebleven.


Op 31 juli aanstaande hoopt Nooteboom 80 jaar te worden. De schrijver die laat zien hoe je je de stilte 'waar je nooit aan toe zult komen' toch eigen kunt maken; door er omheen te lopen en haar zodoende uit te sparen.


Zoals reizen geen vlucht is maar een beweging die de reflectie als een lus omsluit, en haar daarmee zichtbaar maakt.


Als op een haarscherpe foto.




Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.