Commentaar

Onverwerkt verleden vraagt om onbevangen onderzoek

Nederland worstelt nog altijd met zijn koloniale verleden. Gevraagd: onbevangen historisch onderzoek.

Nederlandse troepen op weg naar Soekarno, Indonesië. 1948. Beeld anp
Nederlandse troepen op weg naar Soekarno, Indonesië. 1948.Beeld anp

Gisteren was het groot feest in Indonesië, want 17 augustus 1945, twee dagen na de Japanse capitulatie, was de dag van de 'Proklamasi' van de onafhankelijkheid door de nationalistische leiders Soekarno en Hatta. Het gezag van kolonisator Nederland werd niet langer erkend.

De Nederlandse autoriteiten zagen op hun beurt de nationalisten als handlangers van de Japanse bezetter met wie zij niets te maken wilden hebben. Zij streefden naar een soort federatie waarin Indië enig zelfbestuur zou krijgen, maar wel als onderdeel van het aloude koninkrijk.

De officiële onafhankelijkheid van Indonesië zou nog ruim vier jaar op zich wachten: op 27 december 1949 droeg koningin Juliana in de Ridderzaal de soevereiniteit over aan Indonesië. Daartussen woedde een koloniale oorlog die aan Nederlandse kant zesduizend en aan Indonesische kant honderdduizend levens kostte. Onder zeer zware druk van de Verenigde Staten, die Nederland dreigden met stopzetting van de Marshallhulp, staakte het Nederlandse leger uiteindelijk de strijd.

De koloniale oorlog, waarbij vele tienduizenden dienstplichtige militairen betrokken waren en die een enorm beslag legde op de schaarse financiële middelen, werd niettemin door de grote meerderheid van de bevolking gesteund. Dienstweigeraars en deserteurs werden zeer hard aangepakt, maar militairen die misdaden jegens Indonesische burgers begingen, kwamen al te vaak gemakkelijk weg.

Historisch onderzoek naar het geweld door Nederlandse militairen kwam moeizaam op gang; voor de oorlogsveteranen, de overlevenden uit de Jappenkampen, de oud KNIL-militairen en andere Indischgasten was het benoemen van de feiten niet goed te verdragen. Nog in 1988 schrapte de historicus Loe de Jong op verzoek van veteranen de term 'oorlogsmisdrijven' uit het betreffende deel van zijn Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog.

Die oorlogsmisdrijven waren onderdeel van wat promovendus Remy Limpach van het Nederlands Instituut voor Militaire Historie (in NRC Handelsblad , 15 augustus) structureel geweld noemt. Op een allesomvattend historisch onderzoek naar de militaire acties in Indonesië is door historici meermalen aangedrongen, maar tot dusver tevergeefs. Het wordt tijd dat de belemmeringen voor grootschalig onderzoek worden weggenomen, zodat Nederland met zijn onverwerkte koloniale verleden in het reine kan komen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden