Onverwachte CBS-cijfers zijn helemaal niet zo verrassend

Het financieringstekort van de overheid blijkt veel lager dan voorspeld was. Deze meevaller werd bekend toen de inkt van het paarse regeerakkoord net droog was....

Van onze verslaggever

Mike Ackermans

DEN HAAG

Het is goed nieuws met een luchtje. Het financieringstekort van de overheid is veel lager dan alle deskundigen dachten, maar het bericht van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) komt, tot groot verdriet van de PvdA, te laat. De partij heeft er niets meer aan in de al afgesloten onderhandelingen voor een paars regeerakkoord.

Twee instanties houden zich bezig met de vaststelling van het overheidstekort, het verschil tussen inkomsten en uitgaven van de overheid. Het Centraal Planbureau (CPB) probeert een paar keer per jaar zo goed mogelijk een voorspelling te doen over hoe hoog het tekort het lopende jaar (en de jaren daarna) zal uitvallen.

Het CBS bepaalt na afloop van een boekjaar, op basis van alle cijfers die het binnen heeft gekregen over de economie, het definitieve tekort. Het bureau doet dat een paar keer per jaar, omdat er altijd nog gecorrigeerde gegevens binnenkomen. De rapportage die dinsdag die veel stof deed opwaaien, is gebaseerd op de cijfers uit de Nationale Rekeningen, het jaarlijkse 'tabellenboek' over de Nederlandse economie waarvan versie 1997 onlangs is afgerond.

Het gemelde resultaat is een tekort van 0,9 procent van het bruto binnenlands product (BBP). Dat is een half procent lager dan het cijfer dat tot dan toe bekend was, de prognose van het CPB. Het planbureau voorspelt bovendien voor 1998, een financieel gezien voor het zittende kabinet niet zo'n florissant jaar, een lichte stijging naar 1,5 procent. Dat getal, dat vooral voor de VVD te hoog is, speelde een grote rol in de onlangs afgesloten informatie.

De vraag is waarom het CBS uiteindelijk een veel lager tekort voor eind 1997 vaststelt (en waarmee een lager resultaat dit jaar eveneens voor de hand ligt). Het CBS verklaart het verschil van een half procent als volgt. Een tiende procent komt omdat gemeenten en provincies, die ook meetellen voor het overheidstekort, een beter resultaat hebben geboekt. De sociale fondsen, die minder uitkeringslasten hebben, zijn ook goed voor een tiende procent.

Daarnaast is de economie veel harder gegroeid dan verwacht, wat tot gevolg heeft dat het bruto binnenlands product hoger is uitgevallen. Omdat het tekort in dit BBP wordt uitgedrukt (de miljarden van het tekort worden gedeeld door de honderden miljarden van het BBP) wordt het automatisch iets kleiner. Dit noemereffect is eveneens goed voor een tiende.

De grootste bijstelling, twee tiende procentpunt, komt door een correctie bij de betalingen die het rijk doet aan de sociale fondsen. De belastingdienst int zowel voor het rijk als voor de sociale fondsen (de premies). Na afloop van een boekjaar wordt nog eens gekeken of alle inkomsten wel goed verdeeld zijn over schatkist en fondsen, wat vaak tot een nabetaling of terugbetaling leidt. In het Centraal Economisch Plan, een prognose van het CPB die al in april van dit jaar gepubliceerd is, stond al te lezen dat deze correctie een fiks lager tekort voor eind 1997 tot gevolg zou hebben.

Zo heel erg verrast hoeft de politiek dus niet te zijn. Toch is het cijfer van het CBS opmerkelijk. Het is de laatste jaren niet voorgekomen dat de CBS-rapportage zoveel afweek van eerdere ramingen en zeker niet in positieve richting.

In 1994 meldde het CBS rond dezelfde tijd als nu - ook tijdens een formatie - een stand die 0,2 procent sléchter was dan de eerdere ramingen. En ook in de jaren daarna waren er kleine afwijkingen in negatieve richting.

Het uitstekende resultaat heeft alles te maken met de florissante economie, die ooit weer eens minder goed zal draaien. Het laatste kabinet heeft daarnaast erg veel gespaard, wat ook bijdraagt tot een veel sneller dalend tekort. Er zijn veel belasting- en aardgasmiljarden in fondsen gestopt voor infrastructuur en toekomstige AOW-uitkeringen.

Zodra het geld over enkele jaren in die fondsen weer wordt uitgegeven aan de bestemde doelen, gaat het tekort even snel weer omhoog. Zo bezien betekent de snellere daling van het financieringstekort een buffer die straks weer hard nodig is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.