analyseverwachtingen RIVM

Onverwacht hoge piek voor intensive care, had het RIVM beter moeten weten?

Afgelopen weekeinde zouden we ‘écht gaan zien’ dat de coronamaatregelen hebben geholpen, verklaarde het RIVM een week geleden. Maar er volgde een slechtweerbericht: de piek op de intensive cares lijkt hoger uit te vallen dan verwacht. Hoe zit dit?

Verpleegkundigen en artsen op de intensive care in het Maasstad ziekenhuis, Rotterdam. IC’s krijgen te maken met een hogere piek dan verwacht.Beeld Arie Kievit

Wat is er aan de hand?

RIVM-topman Jaap van Dissel heeft wat uit te leggen, als hij woensdag voor zijn wekelijkse bespreking van de laatste coronaontwikkelingen aanschuift bij de Tweedekamercommissie voor Volksgezondheid. 

Vorige week woensdag had Van Dissel nog goed nieuws: het aantal opnames in het ziekenhuis leek ‘inmiddels wat te zijn teruggelopen.’ Eerder die week zei het RIVM in onder meer deze krant ‘goede hoop’ te hebben dat het effect van de coronamaatregelen ‘tegen het weekeinde’ zichtbaar zouden zijn.

Maar in plaats van met goed nieuws, kwam het instituut met slecht nieuws. Op het hoogtepunt van de epidemie zal het aantal patiënten op de intensive care waarschijnlijk oplopen tot 2.500, in plaats van de eerder genoemde 2.200 patiënten. 

Dat is een tegenvaller, erkent RIVM-hoofdmodelleur Jacco Wallinga. ‘De uitbreiding waaraan hard wordt gewerkt, is dus ook echt nodig.’ Vorige week beloofde minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid) dat er deze week in elk geval 1.600 ic-bedden gereed moeten zijn.

De reden voor het pessimisme is een ietwat technische bijstelling in de berekeningen: een patiënt blijkt niet zoals men tot dusver aannam 10 dagen op de intensive care te liggen, maar 23 dagen. Daardoor ontstaat een grotere ‘opstopping’ op de ic als nieuwe patiënten er blijven binnenstromen.

‘Als de piekbezetting meevalt, in de positievere scenario’s, dan wordt de piekbezetting half april bereikt’, stelt Wallinga. ‘Als de piekbezetting tegenvalt – de donkerdere scenario’s – dan wordt de piekbezetting eind mei verwacht. Het wordt erg spannend.’

Had het RIVM beter kunnen weten?

Aan de ene kant wel. Voorzitter Diederik Gommers van de Nederlandse Vereniging voor Intensive Care (NVIC) waarschuwde herhaaldelijk dat de opnames op de ic’s harder gaan dan de RIVM-modellen voorzien. ‘Dit aantal is te hoog’, zei hij tegen RTL toen er een week geleden al 487 intensivecareplekken bezet bleken. Bovendien blijkt uit Chinese cijfers dat patiënten met corona lang op de intensive care verblijven: tot wel 30 dagen.

Aan de andere kant: volgens het RIVM kun je die cijfers niet zomaar doorvertalen naar de Nederlandse situatie. Ons land heeft een ander ziekenhuissysteem. Hierdoor stromen patiënten sneller door naar andere afdelingen, en liggen ze dus korter op de intensive care.

Onafhankelijke experts geven het RIVM daarin gelijk. Zo gaan rekenmodellen in andere landen, zoals het nieuw ontwikkelde Covid-19 Hospital Impact Model van de Universiteit van Pennsylvania, zelfs standaard uit van een verblijfsduur van slechts negen dagen op de intensive care. ‘Dit is een nieuw virus. Je kunt niet blind het cijfer van een ander land overnemen’, zei in talkshow Op1 arts-microbioloog Anne Wensing (UMC Utrecht).

‘Je kunt het het RIVM moeilijk kwalijk nemen als hun voorspellingen niet uitkomen’, vindt ook hoogleraar toegepaste statistiek Casper Albers (RUG). ‘Het RIVM heeft er geen enkel belang bij om minder goed te voorspellen; het is in hun belang om zo goed mogelijk te voorspellen. Daartoe gebruiken ze de meest actuele wetenschappelijke kennis. En helaas is die nu eenmaal niet foutloos, omdat dit een ziekte is die we nog niet kennen.’

Gommers wil overigens niets over de zaak kwijt: ‘Dit is iets voor de evaluaties. Laten we al onze aandacht en energie nu richten op hoe we dit oplossen.’

En het optimisme van het RIVM van vorige week dan?

Dat ging over het aantal nieuwe ziekenhuisopnames. Dat is dus heel iets anders dan de ic-problemen, waar het vooral gaat om een tekort aan bedden. De ziekenhuisopnames zijn daarentegen een aanwijzing of de epidemie zelf aan het afvlakken is. ‘We denken nu al een eerste effect te zien van de maatregelen, en dat geeft goede hoop’, zei Wallinga, een weekeinde geleden.

Inderdaad lijkt die hoop gerechtvaardigd, al is de afvlakking minder sterk dan het RIVM verwachtte. Het aantal opnames van coronapatiënten is opgehouden steeds sneller (ofwel exponentieel) te stijgen. ‘Je kunt alleen ook niet zeggen dat het enorm aan het afvlakken is’, zegt Albers. ‘Er lijkt nu sprake van een soort lineaire groei.’

Geen afname dus, maar ook niet meer het rampenscenario dat we Italië achterna gaan. Het RIVM hield overigens vorige week al een stevige slag om de arm. Er was een ‘mogelijke afvlakking van het aantal nieuw opgenomen patiënten’, en, zo benadrukte het instituut: ‘We kunnen hier geen harde conclusies aan verbinden.’ In Noord-Brabant is een bescheiden afname van het aantal nieuwe ziekenhuisopnames overigens wél duidelijk zichtbaar.

Cijferwatcher Albers vindt het ‘wel erg makkelijk’ om het RIVM na te dragen dat de verspreiding minder gunstig verloopt dan aanvankelijk voorzien. ‘Er gaat van alles mis en er gaan meer mensen dood dan je wil, want het liefst wil je dat er helemaal niemand doodgaat’, zegt Albers. ‘Maar mijn indruk is dat er in landen als Italië, Spanje en de VS toch echt veel meer mis gaat dan hier.’

‘Had het RIVM drie weken geleden gezegd: de hele toko moet op slot, dan hadden we ze voor gek verklaard’, vindt hij bovendien. ‘Nu met het verwijt komen dat ze te weinig hebben gedaan, is gepraat achteraf.’

Er is nog rek, maar de ic-bedden zijn nagenoeg op
Het aantal ic-bedden is in korte tijd flink uitgebreid, maar het aantal coronapatiënten neemt zo hard toe dat de grens nu al weer in zicht is.

Verwarring over RIVM-cijfers: neemt het aantal ziekenhuisopnamen nou af of toe?
Sinds woensdag lijken tegenstrijdige RIVM-cijfers in omloop: in de ene grafiek hebben we de piek van nieuwe ziekenhuisopnamen gehad, de andere toont nog groeiende aantallen. Hoe zit het nou werkelijk? We vroegen het na bij het RIVM.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden