Onversneden liberaal, bijna verslaafd aan politiek, voor wie de sky the limit is

Op het tweede gezicht: Barbara Visser

Barbara Visser heeft een bliksemcarrière: in tien jaar tijd van gemeenteraadslid naar staatssecretaris van Defensie. Met dank aan haar bloedserieuze taakopvatting én haar onversneden VVD-standpunten. De politiek is haar thuis. 'Eenmaal in Den Haag was ze verkocht.'

Barbara Visser is streng, niet het minst voor zichzelf. Foto Jiri Buller / de Volkskrant

Ze is een stille kracht van de VVD. Ze heeft niet het exuberante van Jeanine Hennis, ook niet dat aanwezige van Neelie Kroes. Wars van publiciteit is ze niet, maar ze kent de schaduwkanten en is op haar hoede. Werk gaat voor glamour, in ruime mate. Haar plichtsbetrachting die zonder grenzen is, is wel het intrigerendste aan haar. Barbara Visser (1977) is in tien jaar van gemeenteraadslid opgeklommen tot staatssecretaris. Ze is pijlsnel gearriveerd en tegelijk is ze, zoals oud-minister en mentor Stef Blok opmerkt, ook 'bij het grote VVD-publiek nog niet zo bekend'.

Bewindspersoon op Defensie, dat moet je willen of je moet je ego op voorbeeldige wijze in bedwang hebben. Stef Blok typeert de baan op Cruijffiaanse wijze: 'Je kan niet van ze winnen, wel van ze verliezen.' Het contact met de mannen en de vrouwen op de stormbaan heeft nog wel iets aantrekkelijks, maar de Kamerdebatten over materieel gaan eindeloos over schroefjes, moertjes, boutjes. Die over personeel gaan altijd over incidenten en affaires. En verder is er 'de onstuitbare neiging van defensie om problemen te bagatelliseren en onder het tapijt te vegen', zoals deze krant eind vorig jaar schreef.

Streng voor zichzelf

Barbara Visser heeft een handvol onmogelijke klussen: defensie telt meer dan vijfduizend vacatures, jarenlang werkten medewerkers die militair materieel onderhielden met kankerverwekkende stoffen, het materieel van het leger staat vaak stil, ook als het de bedoeling is dat het rijdt, er liggen rapportages over mishandeling en aanranding van militairen die lange tijd onder het tapijt zijn geschoven. Op Defensie zitten er altijd haren in de soep.

Kamerlid Anne Mulder heeft laatst weer een keer gegeten met zijn voormalige fractiegenoot: 'Dan merk ik hoe dicht ze op haar portefeuille zit. Als oud-militair voelde ik blijdschap. Ik dacht: die zit op haar plek.' Hij geeft een kenmerkende schets van haar taakopvatting toen ze nog Kamerlid was: ''s ochtends om acht uur aanwezig in Den Haag, dan kwam ze van huis, van Zaandam - mind you. En vaak genoeg als laatste weg; 1 uur 's nachts was geen uitzondering.' Gerard Bakker, nu voorzitter van COA (Centraal Orgaan opvang Asielzoekers) zat in 2002 in de managementsraad van de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (Fiod). Visser begon daar aan haar eerste baan. Ook Bakker werd getroffen door haar 'enorme verantwoordelijkheidsgevoel. Ze is gewoon hartstikke streng voor zichzelf.' Het klinkt als een nonnenbestaan.

CV Barbara Visser

1977 Geboren in Sibenik, Joegoslavië

1995-2001 Bedrijfskunde aan de Vrije Universiteit, Amsterdam

2002 Beleidsmedewerker Fio

2006 Bedrijfsconsultant bij Atos Consulting

2006 Raadslid in Zaanstad

2010 Wethouder in Zaanstad (voor o.a. exonomie en werk)

2012 Tweede Kamerlid voor de VVD

2017 Staatssecretaris van Defensie

Haar hartsvriendin Songül Mutluer beaamt in zekere zin het beeld: 'Barbara werkt dag en nacht. Ze is heel streng voor zichzelf. Het is plichtsbetrachting zonder compromissen.'

Haar ouders stuurden haar naar een strenge, christelijke school. Niet zozeer om de geloofsovertuiging, maar vanwege het regime. Haar vader vond het een prettig idee te weten dat zijn dochter discipline zou worden bijgebracht. 'Dat strenge paste eigenlijk wel goed bij mij', zei ze er later over.

In de boezem van de VVD-fractie liet ze zich gelden. Ze wilde het naadje van de kous weten als een woordvoerder een inbreng verdedigde. Fractiegenoot Mulder: 'Soms werden mensen daar hoorndol van. Maar Barbara had gelijk. Je moet je huiswerk op orde hebben, daar was ze heel stellig in.'

Bescheiden

Aan de buitenwereld zal ze zich niet opdringen. Songül Mutluer noemt haar bescheiden. 'Ze is warm, maar er zijn maar weinig mensen die dit van haar kennen. Ze zal zich niet gauw kwetsbaar opstellen.' Erik Schaap en Barbara Visser waren vier jaar lang gezamenlijk gemeenteraadslid van Zaanstad, tussen 2006 en 2010. In de Chow Chow Bar aan de Hogendijk werd na afloop van vergaderingen nog wel eens geborreld. Het was gezellig, de gesprekken gingen over van alles, tot aan het Kroatische waterpoloteam. Met een voorzienige blik wierp Schaap soms op dat ze kabinetslid zou worden. 'Barbara hoorde de speculaties aan en zweeg, een gebeitelde glimlach om haar lippen.'

Stef Blok, oud-minister van Wonen en van Veiligheid en Justitie mag gelden als de ontdekker van Visser. Het zat zo: Barbara Visser volgde de kadertraining van de VVD. Sinds jaar en dag komen talenten uit het land in aanmerking voor scholing. Blok, in 2010 net fractievoorzitter, was een van de beoordelaars. Visser was de finest van haar klas en Blok wierp zich op als haar mentor. Hij reisde een paar keer naar Zaanstad, dronk koffie met haar en probeerde haar ervan te overtuigen dat ze naar Den Haag moest komen.

In het voorhoofd zat de overweging dat politiek talent zeldzaam is en vrouwelijk politiek talent helemaal gekoesterd moet worden. Barbara Visser aarzelde. Ze is gehecht aan de Zaanstreek, ze hield van het concrete van het wethouderschap, dat ze vanaf 2010 in Zaanstad vervulde met economie als portefeuille. Blok op zijn beurt probeerde haar ervan te overtuigen dat de invloed van een Tweede Kamerlid groter is dan die van een wethouder. Ze ging overstag, 'na een flink aantal koppen koffie'. Hij zegt: 'Ze was een ruwe diamant.' Hij beaamt haar verslingering aan de politiek. 'Toen ze eenmaal binnen was in Den Haag, was ze verkocht.'

Visser tijdens haar beëdiging als Tweede Kamerlid in 2012. Foto anp

Zelfstandig

Tussen Songül Mutluer en Barbara Visser is er veel dat bindt. Ze hebben beiden een migratie-achtergrond, beiden zijn gehecht aan hun woonplaats in de Zaanstreek, ze zijn allebei zelfstandig levende vrouwen zonder partner. Ze gaan vaak samen op vakantie. Visser is 40, Mutluer 38. En beiden zitten in de politiek. Songül Mutluer is fractievoorzitter in Zaanstad voor de Partij van de Arbeid. Dat laatste is wat hun scheidt. De vriendinnen lossen het op door het niet te vaak over politiek te hebben. 'We zijn lief voor elkaar', zegt Mutluer. 'We weten dat we elkaar toch niet kunnen overtuigen.'

Het heeft wel even geduurd voordat ze elkaar vonden. 'Ze is rechtlijnig.' Daar lijkt geen letter aan gelogen. Blok maakte haar in de Kamer als woordvoerder Wonen mee toen hij minister van Wonen was - hij zag dat het goed was: 'Ze droeg onversneden VVD-standpunten uit. Het was niet voor de bühne, het kwam echt uit haarzelf.

'Jacques Monasch van de Partij van de Arbeid was haar voornaamste tegenstrever. Het kon knetteren tussen die twee. Barbara gaf dan niet toe. Ze moest slikken als ze in onderhandelingen behalve te nemen ook moest geven.'

Op het Binnenhof met minister Bijleveld van Defensie. Foto anp

Visser en Mutluer komen beiden uit een arbeidersgezin. De vader van Mutluer werkte in de textielindustrie van Enschede, die van Barbara Visser werkt nog steeds bij de Hoogovens in IJmuiden. Mutluer: 'Ik vind met Barbara dat je je kansen moet pakken, maar dat daarbij een zetje van de overheid voor veel mensen welkom is. Barbara denkt daar anders over. Zodra iets in de buurt komt van een collectieve voorziening begint ze te steigeren. Mensen moet hun geluk op eigen kracht veroveren, vindt ze.'

Barbara Visser was 3 toen ze vanuit het toen nog ongedeelde Joegoslavië naar Nederland kwam. Haar vader is Nederlander, haar moeder Kroatisch. Ze gaat nog vaak terug naar Kroatië, haar bakermat. Ze kwam er ook toen in de jaren negentig de burgeroorlog woedde.

Haar grootvader van moederskant had als gastarbeider in de mijnstreek van Limburg gewerkt. Van het daar verdiende geld had hij in Kroatië een florerend bestaan opgebouwd als wijnboer. In de burgeroorlog verloren haar grootouders alles. 'Ik heb mijn grootouders nog nooit zo ongelukkig gezien als toen', vertelde ze in een interview. Mutluer: 'Ik weet zeker dat het haar gevormd heeft.'

Visser tijdens het vragenuurtje in de Kamer in 2013. Foto Hollandse Hoogte / Peter Hilz

Onversneden liberaal

Door wat ze gezien heeft van het nationalistisch getint staatssocialisme ('een giftig mengsel') en vermoedelijk ook door haar opvoeding heeft ze radicaal gekozen voor onversneden liberale standpunten. 'Mijn vader vond heel sterk dat werken moest lonen', zei ze in het Noordhollands Dagblad. 'Hij stond iedere dag op om naar zijn werk te gaan, maar zag om zich heen mensen die dat niet deden. Dat vond hij niet goed.' En: 'Als je (in Joegoslavië) geen lid was van de communistische partij kon je het schudden. In Nederland heeft iedereen gelijke kansen.' Later, in dezelfde krant: 'Ik heb er een hekel aan als de overheid vertelt wat ik moet doen.'

Voor Visser is de politiek heel het leven. 'Ik heb geen hobby's om mij in te verliezen en sporten doe ik ook niet.' In de plaatselijke krant sprak ze zich uit: 'Politiek is een roes, een enorme kick, bijna verslavend. Heel eerlijk: ik voel mij daar prettig bij.' Tegelijk bewaart ze afstand tot het politieke bedrijf. In 2008, ze was fractievoorzitter in de gemeenteraad van Zaanstad, zei ze tegen het Noordhollands Dagblad: 'Je moet je nooit afhankelijk maken van de politiek, zo ben je hot en zo ook weer not.'

Wat wil ze worden? 'The sky is the limit', zegt haar vriendin Songül Mutluer. 'Dit is wat ik altijd denk van Barbara. Ze zal het zelf nooit uitspreken. Maar the sky is voor haar the limit.'

Wat is haar valkuil? 'Dat ze te streng is voor zichzelf. Wanneer is het wel goed genoeg? Ik zeg vaak tegen Barbara: tel je zegeningen. Dan zie ik haar denken: maar het kan beter, het moet beter. En vergis je niet, uiteindelijk lukt haar dat ook.'

Als staatssecretaris op werkbezoek.

Talentenjacht

Politieke partijen hebben moeite met de rekrutering van geschikte kandidaten voor bestuursfuncties. Het is niet verwonderlijk dat Stef Blok, zes jaar geleden voorzitter van de VVD-fractie in de Tweede Kamer, zich krachtig inspande om het uitgesproken talent Visser van Zaanstad naar Den Haag te lokken.

Oud-minister Frank de Grave heeft zich een aantal keren intensief beziggehouden met de samenstelling van de lijst van de VVD: 'Ik heb veel mensen gesproken. Tientallen keren hebben mensen geweigerd die ik dolgraag in de Kamer had gezien. Tientallen keren.'

Geld is volgens De Grave niet het grootste obstakel. Meestal neemt men de relatief matige beloning voor lief. Het voornaamste bezwaar is dat het steeds moeilijker blijkt na afloop van een politieke carrière een fatsoenlijke baan in de burgermaatschappij te vinden. De Grave: 'Wat we te horen krijgen van mensen die we er graag bij zouden halen, is: een baan in de politiek is een totale desinvestering in mijn toekomst.'

Daarnaast speelt privacy, of beter de afwezigheid daarvan een rol. De Grave: 'Alles wat een publiek figuur doet of nalaat wordt uitvergroot op sociale media. Al snel behoor je tot het regiment nationale pispalen. Dat vinden heel veel mensen vervelend.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.