Nieuws Stroomschaarste in België

Onverlichte snelwegen en drijvende energiecentrales: de ongekende stroomschaarste in België leidt tot ongekende noodmaatregelen

Zes van de zeven Belgische kerncentrales zijn buiten dienst: ongekende stroomschaarste die leidt tot ongekende noodmaatregelen. Stroomboten, snelwegen zonder verlichting, minder wasjes draaien en éénpansgerechten serveren. Gelukkig is er de app.

De Belgische kerncentrale in Tihange. Beeld ANP

De Belgen hebben sinds enkele weken een mooie nieuwe app, die veel ­ongemak kan voorkomen. Op de gratis door het hoogspanningsbedrijf Elia ter beschikking gestelde app kunnen de Belgen zien of ze de komende zeven ­dagen stroom hebben. Een soort Buienradar voor stroomstoringen dus.

Het is geen overbodige luxe, want België kampt de komende maanden met een ongekende stroomschaarste. De oorzaak is dat eind september in de kerncentrale van Tihange ‘betondegradatie’ werd aangetroffen: het beton verkruimelde. Weliswaar niet in het nucleaire gedeelte, maar toch moest de centrale met de grootste spoed worden gerepareerd en kwamen alledrie de reactoren stil te liggen. Bij de kerncentrale van Doel lagen drie van de vier reactoren al stil vanwege geplande reparaties.

Van de zeven reactoren in België draait er nu nog één, in Doel. Daarmee is België 40 procent van zijn totale elektrische vermogen kwijt. ‘Dat is nooit gezien’, zegt de woordvoerder van het hoogspanningsbedrijf Elia.

Rampgebied

Plotseling is België een soort rampgebied geworden, waar alles uit de kast moet worden gehaald om te voorkomen dat het stroomnet implodeert. Veel ondenkbaars staat nu in concrete draaiboeken. Als een stroomtekort dreigt, kunnen de snelwegen in heel het land in het donker komen te zitten. Fabrikanten kan worden gevraagd hun productie te vertragen of stop te zetten.

Alle Belgen kan worden gevraagd minder stroom te gebruiken, zegt Elia’s woordvoerder. ‘Bijvoorbeeld dat iedereen hooguit één lamp per vertrek aan heeft. Dat de maaltijd wat later wordt gekookt als er minder vraag is naar stroom, en dan liefst een éénpansgerecht. Strijk een paar dagen niet en doe de afwasmachine niet aan in drukke uren.’

Voor Nederlandse stroomproducenten lijkt de Belgische stroomcrisis een geweldige kans. De Belgen zijn bereid om goede prijzen te betalen voor stroom. Zo werkt het ook, erkent een woordvoerder van Eneco. Het is jaren geleden dat de gascentrales van Eneco zo lekker draaiden. ‘Dat komt doordat de prijs van kolen en van CO2-rechten flink zijn gestegen’, zegt hij, ‘maar ook door een groeiende vraag uit België in verband met problemen met hun kerncentrales.’

Mottenballen

In Nederland staan nog diverse gascentrales stil, maar die kunnen van de huidige crisis niet profiteren. Het duurt één tot twee jaar om een gascentrale uit de mottenballen te halen en weer in bedrijf te stellen. Energieproducent RWE kondigde twee weken geleden aan zijn gascentrale in Limburg weer in gebruik te gaan nemen, maar die draait pas in 2021 weer. RWE wil de centrale via een kabel van slechts enkele kilometers verbinden met het Belgische stroomnet. De centrale zal daarmee onder toezicht van de Belgische autoriteiten komen, niet onder de Nederlandse.

Hoe erg de Belgische crisis wordt, hangt af van het weer. Als de temperatuur daalt, stijgt het probleem. Niet eens zozeer omdat de Belgen dan meer stroom gaan gebruiken, maar de Fransen doen dat wel. Die verwarmen een aanzienlijk deel van hun woningen met elektrische kacheltjes. En als de Fransen meer stroom nodig hebben, kunnen ze minder exporteren naar België.

Als het tegenzit met het weer en de lapmiddelen niet voldoende helpen, moeten er hele regio’s worden afgeschakeld. Er ligt een afschakelplan klaar, waarbij regio’s om de beurt van het net gaan. Advies aan alle Belgiëgangers: raadpleeg de app (elia4cast).

Het zijn krankzinnige taferelen, erkent de woordvoerder van de veroorzaker van dit al, Engie Electrabel. Maar nee, Engie Electrabel is niet de veroorzaker. ‘Wij zijn slachtoffer. Wij hebben veel stroom verkocht tegen normale prijzen, maar die kunnen we niet leveren omdat we de centrales moesten stilleggen. Nu moeten we die stroom proberen te kopen op de huidige markt, maar nu is stroom juist heel duur. Dat kost ons heel veel geld. Wij worden het hardst getroffen.’ Het bedrijf heeft er alvast 600 miljoen euro voor uitgetrokken. En daar komen mogelijk nog boetes bij die Elia (de Belgische tegenhanger van de Nederlandse transmissienetwerkbeheerder Tennet) gaat opleggen.

Engie Electrabel speurt het land af op zoek naar vervangende capaciteit, maar veel levert dat niet op. Tot nu toe is 550 megawatt gevonden, in de vorm van oude gascentrales en dieselgeneratoren. Een aantal grote industriële klanten heeft ingestemd om, als de nood aan de man is, minder stroom af te nemen: dat scheelt 200 megawatt.

Het bedrijf heeft nog één ijzer in het vuur: het overweegt een ‘powership’ in te huren, een drijvende energiecentrale. Belgische kranten zagen hem al komen: zie ginds komt de stroomboot, kopte er een. In de wereld drijven zo’n tachtig powerships, meestal in gebieden die zijn getroffen door rampen. Sommige daarvan hebben een kerncentrale aan boord.

Maar zo’n boot heb je niet zomaar. Je hebt een haven nodig met voldoende ruimte, met aansluiting op het hoogspanningsnet, met een gasaansluiting. Je hebt vergunningen nodig voor een plotselinge uitstoot van rook, lawaai en warm water dat in de haven moet worden geloosd. En dan nog: meer dan 250 megawatt levert zo’n schip niet.

Als laatste redmiddel kan België dit ‘powership’ huren, een drijvende energiecentrale die 250 megawatt levert. Op tijd reserveren, want er varen slechts 80 powerships rond op aarde.

Duitse import

Import van stroom is een andere mogelijke oplossing, maar ook die mogelijkheden zijn beperkt. Met Duitsland heeft België geen directe verbinding. Wel met Nederland en Frankrijk, maar die verbindingen hebben een beperkte capaciteit.

Toch kan juist Duitsland hier de helpende hand bieden. Steeds meer Duitse stroom komt uit windmolens in Noord-Duitsland en moet naar Beieren. De route loopt vooral door Nederland, België en Noord-Frankrijk. Daarmee zit die verbinding vaak nagenoeg vol. Dan is er maar één manier om meer ruimte op die route te creëren: de windmolens in het noorden stilzetten en de centrales in Duitslands zuiden maximaal laten produceren.

De Duitse en Belgische energieministers troffen elkaar onlangs om hierover te spreken. De Duitsers hebben toegezegd hun best te zullen doen, maar enige zekerheid kunnen de Belgen daar niet aan ontlenen.

De situatie ziet er dramatisch uit, maar overdrijven is ook niet nodig. Twee eenheden van centrale Tihange blijven tot maart respectievelijk juni dicht, maar (tenzij de betonrotreparatie tegenvalt natuurlijk) de eerste eenheid komt op 17 november alweer in bedrijf, en in december drie andere, waarmee de ergste nood voorbij lijkt.

Eigenlijk is het een generale repetitie voor 2025. In dat jaar, zo staat al vijftien jaar in de Belgische wet, moeten alle kerncentrales dicht zijn. Vervangende centrales zijn nog niet in zicht. Behalve dan de Claus-centrale in Limburg die met een kabel tot Belgisch grondgebied wordt omgevormd. 

Beeld de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.