Opinie

'Onverantwoord voor CDA om te gaan zitten navelstaren in de oppositie'

Voor het CDA is het onverantwoord in de oppositie te gaan toezien hoe het land wordt gesmoord onder een paarse deken.

CDA'ers Jan Kees de Jager en Jan Peter Balkenende flankeren VVD'er Mark Rutte bij de ZZF-rally, op 7 oktober. Beeld ANP

Een van de meest vormende gebeurtenissen in de geschiedenis van de totstandkoming van de christen-democratie in Nederland is het volkspetitionnement van 1878. Dat petitionnement was een buitenparlementaire actie waarmee duizenden antirevolutionairen protesterend duidelijk wilden maken dat zij als bevolkingsgroep niet in het parlement werden gerepresenteerd.

Aanleiding was een liberale onderwijswet die de positie van het bijzonder (christelijk) onderwijs nog moeilijker zou maken. De leider van de volksopstand, de charismatische Abraham Kuyper, organiseerde in naam van het volk wantrouwen tegen een liberale elite die een politiek systeem domineerde dat geen afspiegeling was van de samenleving. Dit venster in de canon van de christen-democratie leert ons dat in elk geval drie kenmerken tot haar wezen behoren.

Christen-democratie hecht, in de eerste plaats, aan een parlement dat de samenleving getrouw weerspiegelt. De politiek mag niet in de handen vallen van een kleine groep of partij of stroming, hoe geruchtmakend die zich ook weet te presenteren of hoezeer die ook de wind van de tijdgeest in de rug heeft. En al helemaal niet in de handen van een clubje liberalen - in 1878 aangevoerd door Kappeyne van de Coppello - dat een deken van eenheid over het land wil spreiden die voor minderheden niet minder dan verstikkend is. Het is niet aan de staat de grenzen van de publieke ruimte te definiëren.

Terecht verwijt
Zelf als populistische beweging begonnen, begrijpt de christen-democratie, in de tweede plaats, dat in de stem van nieuwelingen vaak een terecht verwijt aan het falende politieke systeem doorklinkt. Die stem, hoe irritant ook, moet binnen het parlementaire systeem gaan participeren en daarin integreren, zodat het parlement de stem van alle kiezers vertegenwoordigt. Vandaar het besluit van het CDA in 2010 om verantwoordelijkheid te nemen voor een constructie waarin de PVV een minderheidskabinet gedoogde en om in ieder geval mee te doen. In de hoop en verwachting dat het respect dat daarmee aan de PVV werd bewezen, bij die partij tot een houding zou leiden die tot de integratie (en daarmee sublimatie) van begrijpelijke woede en rancune zou leiden. Dat het is mislukt, heeft niet aan deze inzet gelegen.

Voor de christen-democratie, in de derde plaats, heeft het landsbelang altijd vooropgestaan. Alhoewel ontstaan vanuit de behoefte om als groep of partij tot de politieke natie door te dringen, is de christen-democratie als geaccepteerde politieke stroming steeds uit geweest op het welzijn van de natie als geheel. Door iedereen ruimte te laten, binnen de grenzen van wet en Grondwet, en door voortdurend te appelleren aan een moraal die het fundament vormt dat zowel de democratische rechtsstaat als de vrije markt nodig heeft om goed te kunnen functioneren. Dat fundament ontstaat en wordt in stand gehouden door de vorming van mensen, door opvoeding en goed onderwijs. Dat appèl op moraal en cultureel fundament - van Van Agt tot Balkenende en Buma - heeft de christen-democratie altijd tot een conservatieve stroming in de beste betekenis van het woord gemaakt.

Welzijn van de natie
Vanuit die gerichtheid op het welzijn van de natie als geheel heeft de christen-democratie altijd in het midden van het politieke spectrum gestaan - tegenover de uitersten van staatsalmacht en absolute vrijheid (natuurlijk ook vanuit het besef dat dat uiteindelijk communicerende vaten zijn), en beide uitersten zoveel mogelijk met elkaar verzoenend. In dienst van dat nationale belang heeft de christen-democratie een programma ontwikkeld waarin rentmeesterschap, zorg en duurzaamheid een kernnotie waren.

Financiële duurzaamheid omdat belastinggeld duur is en het geen pas geeft onze problemen op toekomstige generaties af te wentelen. Zorg voor de schepping, dat wil zeggen: groene duurzaamheid door het aanboren van nieuwe technieken en nieuwe energiebronnen. Verbinding met onze medeburgers, met vorige en toekomstige generaties om datgene wat is bewaard en opgebouwd niet te verjubelen maar aan onze kinderen na te laten, in een betere staat dan wij het hebben ontvangen. Sociale ecologie, om de instituties, tradities en gewoonten in stand te houden die een samenleving goed doen leven. En een nieuwe moraal die weer een beroep doet op het fatsoen van burgers, bestuurders en politici, en die de samenleving als geheel een nieuw bezielend verband geeft.

Deze christen-democratische missie is christelijk-sociaal, conservatief en gezond rechts ineen. En schaamt zich ook niet voor de C in de naam CDA. In 2006 stemde nog de helft van de kerkleden op het CDA, in 2010 en 2012 was dat minder dan een kwart. Christenen willen blijkbaar best vanuit hun geloofsovertuiging stemmen, maar dan moet er voor hen wel wat te kiezen zijn, anders - beseffen zij - kunnen ze net zo goed naar VVD of PVV uitwijken.

Het kan niet anders of een partij met deze identiteit zal opnieuw bereid zijn het landsbelang zwaar te laten wegen wanneer in de lopende kabinetsformatie opnieuw een beroep op haar zou worden gedaan (al is dat onwaarschijnlijk). Want wat is er erger dan vanuit de oppositiebanken te moeten toezien hoe een land wordt gesmoord onder een paarse deken van een sociaal-liberale meerderheid die slechts materiële belangen dient en met (religieuze) minderheden weinig coulance zal hebben? De reden waarom de christen-democratie zich heeft georganiseerd, is de komende jaren opnieuw in het geding. Het is een beetje raar, zo niet onverantwoord, om dan langs de zijlijn in je navel te gaan zitten staren.

Bart Jan Spruyt is publicist en voorzitter van de Edmund Burke Stichting. Dit artikel staat in het themanummer 'De staat van het CDA', van Christen-Democratische Verkenningen, dat deze week verschijnt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden