'Ontzeggen burgerrecht Samir helpt niet' (Gerectificeerd)

Het Openbaar Ministerie wil dat Samir A. voor vijf jaar zijn actieve en passieve kiesrecht verliest. Volgens critici zal dit niet veel soelaas bieden, omdat A....

Van onze verslaggeefsters Janny Groen Annieke Kranenberg

'Hoe kan je Samir A. ervan beschuldigen dat hij lak heeft aan onze democratische rechtsorde en tegelijkertijd de democratische rechten van hem afpakken? Ik kan dat niet met elkaar rijmen.' Advocaat Koppe reageerde in zijn pleidooi verbaasd op de eis van het Openbaar Ministerie dat zijn cliënt voor tenminste vijf jaar zijn kiesrecht, zowel passief als actief, wordt ontnomen.

Officier van justitie Lambrichts wil voorkomen dat Samir A., die wordt verdacht van het voorbereiden van terroristische aanslagen, een icoon wordt van een radicaal-islamitische politieke stroming in Nederland. Maar zo'n icoon is de 18-jarige A. al lang, zeggen diverse kenners van de politieke islam. Zij denken dat deze maatregel, het ontzeggen van een belangrijk burgerrecht, hoegenaamd geen indruk zal maken op Samir A. en zijn makkers.

'Aanhangers van het radicale gedachtegoed erkennen de westerse democratie en rechtsorde niet', reageert Halim el Madkouri van Forum, instituut voor multiculturele ontwikkeling. 'Ze zien de politiek als een duivelse praktijk. Samir A. is heus niet van plan te gaan stemmen of zich kandidaat te stellen voor wat dan ook.'

Dat Samir A. de democratische weg inderdaad verfoeit, blijkt uit een chat-sessie op internet, waaruit Lambrichts woensdag citeerde. A. legt uit waarom hij uit de Arabische Europese Liga (AEL) is gestapt. Die club vindt hij 'rotzooi, ze willen alles via de democratie'. Samir A. kiest volgens Lambrichts een andere weg: 'De staatsinrichting moet via het zwaard worden bereikt.'

Voor Samir A. zal het ontnemen van het kiesrecht wellicht niet zwaar wegen, maar de eis van het OM moet eerder worden gezien als een 'symbolisch signaal', meent hoogleraar straf- en procesrecht Constantijn Kelk. 'Om te laten zien: dit accepteren we niet. Als je terroristische aanslagen voorbereidt, mag je in Nederland even niet meer meedoen'.

Na de Tweede Wereldoorlog is van zo'n vijftigduizend 'onvaderlandse burgers' het kiesrecht gemiddeld tien jaar ontnomen, zegt Peter Romijn, onderzoeker bij het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD). 'Dat gebeurde routinematig.'

Sindsdien is deze 'bijkomende straf', die naast een hoofdstraf voor de duur van twee tot vijf jaar wordt opgelegd, volgens juristen niet meer toegepast. Want die past niet in de strafrechtcultuur die is gericht op rehabilitatie. Alleen in de jaren negentig kwam de maatregel nog even ter sprake in zaken tegen rechts-extremistische politici, maar dat leidde nergens toe.

Romijn is niet verbaasd dat dit artikel niet meer uit de kast is gehaald want 'zoveel politieke delicten hebben we niet gehad'. Hij vindt de maatregel 'iets militants' hebben. 'De rechtsorde verdedigt zich ook als politieke orde. Degene die in oorlog is met die orde, moet niet in staat zijn zich te manifesteren.'

Het OM zal ontneming van het kiesrecht echter 'wellicht vaker' inzetten in terrorismezaken, reageert woordvoerder Wim de Bruin. 'De mogelijkheid van ontneming van het kiesrecht blijft nadrukkelijk open.'

Dat heeft weinig zin, weet rechtsgeleerde Afshin Ellian. Samir A. en de andere leden van het Hofstadnetwerk menen dat ze in Nederland in het Dar el Harb (huis van oorlog) verkeren, zegt hij. 'Ze willen helemaal geen democratische rechten, ze willen de democratie juist ondermijnen.'

Wat volgens hem mogelijk wel afschrikt is het afpakken van de nationaliteit en uitzetten naar het land van herkomst. 'Wellicht dat je daarmee het proces van radicalisering vertraagt. De meeste moslims hebben een dubbele nationaliteit, dus zo'n maatregel is ook mogelijk.' In Groot-Brittannië bezint de regering Blair zich hierop, zegt Ellian. 'Daar worden heftige debatten over gevoerd. In Nederland wordt die mogelijkheid ook onderzocht.'

Rectificatie

Vijftigduizend 'onvaderlandse burgers' is het kiesrecht gemiddeld tien jaar ontnomen na Wereldoorlog II (Binnenland, pagina 2, 25 maart). Dat getal is niet juist, het gaat om 85 duizend Nederlanders.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden