Ontzag voor Beatrix is nog geen houden van

Politici vertrekken en Beatrix blijft. Dat laat ze merken ook. De inburgering van Máxima begon tezelfdertijd als de eerste protesten tegen haar vader....

Van onze verslaggever Jan Hoedeman

De verrassende presentatie van Máxima Zorreguieta aan het Nederlandse volk past naadloos in wat wordt ervaren als de eigenzinnige kilte van koningin Beatrix. Die vormt in toenemende mate een cruciaal element in de politieke thriller rond de familie Zorreguieta die zich dezer weken in de residentie ontwikkelt.

De weerspannigheid in Den Haag in de richting van de eigenzinnige vorstin is de laatste jaren toegenomen, maar wordt zelden manifest. Want de discrepantie is groot tussen de wereld van Koningin Glimlach met klaterende opiniepeilingen en de alledaagse werkelijkheid van ambtenaren, gezagsdragers en politici die met haar werken.

D66-Kamerlid Van Walsem gaf eerder deze week een vleugje van de onvrede bloot met twee opmerkingen. 'Als deze koningin iets in haar hoofd heeft, dan zal het moeten gebeuren.' En: 'In Den Haag zijn bijzonder weinig mensen te vinden die warme gevoelens koesteren jegens het koninklijk huis.'

Dat die weerspannigheid niet snel zichtbaar wordt gemaakt, heeft te maken met enquêtes zoals die van woensdag. Een recente SBS 6-peiling laat zien dat de populariteit van koningin Beatrix is gestegen. Negen op de tien Nederlanders vinden haar een kundig staatshoofd.

Dergelijke cijfers maken dat de meeste politici het uit hun hoofd laten zich kritisch uit te laten over het staatshoofd, omdat zij hun electorale positie vrezen. Een minister uit het tweede paarse kabinet: 'Iedereen heeft ontzag voor Beatrix, maar niemand van ons houdt van haar.'

Daarvoor zijn meerdere redenen aan te wijzen. Koningin Beatrix regeert nu ruim twintig jaar. Ze is de constante factor in het staatsbestel. Niemand heeft meer kennis van het reilen en zeilen van de bv Nederland dan zij. En dat steekt ze niet onder stoelen of banken.

Haar stijl is een andere factor. Welbewust heeft ze in 1980 gekozen voor zakelijkheid, die paste bij wat de tijdgeest nodig had. Het was een antwoord op de jaren zeventig en de zweverige stijl van haar moeder Juliana. Oud-premier Lubbers ging daarin mee en gaf haar veel ruimte. De komst van premier Kok was een schok voor haar. Kok gaat ervan uit dat de minister-president regeringsleider is, zoals uit de notitie over het koningschap bleek.

Werd in de jaren tachtig de stijl van Beatrix aanvankelijk als een verademing ervaren, na twintig jaar begint de politieke en ambtelijke kaste uit te zien naar iemand die dat anders invult. Het is waarschijnlijk dat de kroonprins dat zal doen: Willem-Alexander zei in het televisie-interview met Paul Witteman dat hij zich meer identificeerde met zijn grootmoeder Juliana.

Wat twintig jaar geleden voor zoete koek werd geslikt, wordt dat nu niet meer. Er is een nieuwe generatie politici en ambtenaren aangetreden. Van een tweede minister is het citaat: 'Hoe meer ik omga met de koningin, hoe republikeinser ik word.'

Beatrix is gewend dat er gehoor wordt gegeven aan haar wensen. Ze beschouwt het protocol van een huwelijksplechtigheid als een prerogatief van haar huis. Volgens bronnen is Beatrix van mening dat de politieke sentimenten uit de jaren zeventig geen rol meer spelen in het politieke discours.

Met die politieke inschatting reisde ze vorig jaar af naar Oostenrijk voor haar jaarlijkse wintersportvakantie in Lech, waar de extreem-rechtse FP & Ouml; een weekeinde eerder in de regering was gekomen. Dezelfde taxatie leidde tot het pushen van Willem-Alexander tot IOC-lid. Haar inschatting over de aanwezigheid en zichtbaarheid van de vader van Máxima op wat een feest zou moeten worden, maakt hovelingen, topambtenaren en bewindslieden onrustig. Want het jarenzeventigsentiment werkt in dit soort kwesties als een slapende vulkaan die ontwaakt.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden