Ontwikkelingshulpmoe

Ontwikkelingshulp heeft de tijd tegen. In het groot, snijden steeds meer politieke partijen in de eens onaantastbare post op de rijksbegroting. In het klein halen ook scholen de schouders op voor inzamelingsacties voor ‘arme kindjes in donker Afrika’.

Ik heb twaalf uur niet gegeten afgelopen week. Samen met een paar collega's waren we solidair met ruim honderd leerlingen die een halve dag niet aten. Bij de vastenactie lieten de leerlingen zich sponsoren voor elk uur zonder voedsel. Zo haalden we een bedrag van ruim 3200 euro op voor Edukans, een organisatie die onderwijs stimuleert in allerlei arme landen.

Hartverwarmend
De inzet van de leerlingen die meededen was hartverwarmend. Een achttal docenten was de hele dag, met een lege maag, druk in touw. De dag werd afgesloten met een zelf bereide Keniaanse maaltijd, zodat de magen weer gevuld waren. Wij weten ook wel dat onze hongeractie het clichébeeld van Afrika bevestigt, maar het was toch een leuke dag, met veel warmte en goede bedoelingen.

Desinteresse
Bij mij blijft echter ook de desinteresse van de rest van de school hangen. Naast de ruim honderd enthousiaste leerlingen die van de partij waren, deden negentienhonderd leerlingen niet mee. De meeste docenten lieten het ook afweten. Steun van het schoolbestuur voor deze actie was minimaal. Ontwikkelingshulp scoort, kortom, niet echt op een middelbare school.

Moedeloos
Daar zijn wel redenen voor. ‘Meneer, ik moest op de lagere school een paar keer per jaar geld afstaan voor Burkino Faso. Nu werf ik al jaren voor Edukans. Er verandert nooit wat. Ik heb er genoeg van’, verklaarde een vwo-5-leerlinge.
Ik begrijp haar wel. Het frustrerende van ontwikkelingshulp is dat het natuurlijk ook meestal helemaal niet helpt. Wanneer alle hulp die in de afgelopen halve eeuw naar Afrika is gegaan, op een spaarrekening was beland, dan hadden we nu elk Afrikaans kind naar een privéschool kunnen sturen. Ik overdrijf, maar niemand kan ontkennen dat ontwikkelingshulp vaak verkeerd terecht komt.

Schuldgevoel
In het westen geven we ontwikkelingshulp ook helemaal niet voor de arme landen. We geven hulp om onszelf goed te voelen. We komen op voor de armen in de wereld. We eten een dagje niet, halen wat geld op en gaan weer door met ons leven. Zonder schuldgevoel.

Met de organisaties die de hulp organiseren is natuurlijk ook altijd wel wat mis, wanneer je goed zoekt. Edukans stuurt leerlingen van Nederlandse scholen naar Afrika om daar de projecten te bezoeken. Deze leerlingen komen terug met een indrukwekkende ervaring terug en overtuigen de medeleerlingen van het prachtige doel van de actie. Deze reis moet echter wel betaald worden. Ik ben bang dat de netto-opbrengst van onze actie voor Kenia, hierdoor niet zo groot is.

Vermoeid
In Nederland in het algemeen en mijn school in het bijzonder, lijkt men vermoeid met ontwikkelingshulp. In jargon: het maatschappelijk draagvlak erodeert. Als gevolg bezuinigt het Ministerie van Ontwikkelingsamenwerking als nooit tevoren. Miljarden worden daar nu weggehaald en er is niemand die zich verzet.

Andere boeg
Misschien is het goed dat deze uitgaven tegen het licht worden gehouden. Maar dan moeten we periode ook benutten om het eens over een andere boeg te gooien. De hulp die wij al decennia geven, is natuurlijk een schaamlap voor de economische ontwikkeling die wij het continent onthouden. De reputatie van de Europese Unie als dumper van overtollige Europese landbouwproducten op de lokale Afrikaanse markt is bekend. Vele handelsbelemmeringen hinderen de Afrikaanse ontwikkeling.

Illegalen
Als gevolg van de protectie zijn Afrikaanse werknemers in het buitenland de belangrijkste bron van inkomsten geworden voor de bewoners van arme landen. Jonge mannen die legaal, of illegaal, in Europa werken sturen geld naar huis. Deze geldstroom stimuleert echte ontwikkeling in het land. Maar veel meer migranten dan nu, kan Europa niet aan.

Migranten
Wanneer we de stroom migranten uit Afrika willen keren, dan zullen we het continent economische ontwikkeling moeten gunnen, geen ontwikkelingshulp. Tegenover het afbouwen van ontwikkelingshulp, moet ook het afbreken van handelsbelemmeringen voor arme landen staan.

Cynisme
Op de Nederlandse scholen ben ik ondertussen bang voor cynisme. Wanneer jongeren al niet op komen voor het onrecht in de wereld, wie doet het dan wel? Een veelgehoorde klacht over de Nederlandse jeugd is dat deze narcistisch zou zijn. Scepsis over goede doelen bevestigt dit beeld. Betrokkenheid bij de situatie in andere landen, kantelt de blik. Acties voor goede doelen moeten blijven.

Directe hulp
De doelen zullen misschien wel moeten veranderen. De relaties tussen gever en ontvanger moeten directer. De gevolgen zichtbaarder Een Nederlandse school zou bijvoorbeeld direct een school in een arm land kunnen adopteren. Dat kan ook door een paar scholen tegelijk. De meeste Nederlandse scholen zijn tenslotte lid van een overkoepelende stichting. Wanneer elke onderwijsstichting rechtstreeks een Afrikaanse school steunt en daardoor op de hoogte is van de vooruitgang, dan maak ik me sterk dat zowel hier als daar meer bereikt wordt dan nu het geval is. De vermoeidheid met hopeloze hulp zal in elk geval afnemen.

ferryhaan@gmail.com

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.