Ontwikkelde ego's van kunstcentrum W 139 geportretteerd

Het kunstcentrum W139 in Amsterdam bestaat vijftien jaar. Ter gelegenheid daarvan maakt Martin Grootenboer een film over het voormalige clubhuis voor de underground en over de kunstenaars die bij W139 'betrokken waren, zijn of worden'....

Van onze medewerkster

Wilma Sütö

AMSTERDAM

W 139 ligt niet in Amsterdam, maar in Art City, vindt Martin Grootenboer. Vandaar dat hij zijn documentaire over het aan de Warmoesstraat gelegen kunstcentrum begint met beelden van Brooklyn. De filmmaker grijnst bij het idee. Nu het meeste van zijn materiaal nog in sliertjes over de montagetafel hangt, voorziet hij enkele kenmerkende fragmenten persoonlijk van commentaar. Intussen geniet hij echter van de gedachte dat 'het grote publiek' straks even de schrik moet wegslikken in de verkeerde bioscoopzaal te zijn beland.

Terwijl Grootenboers camera voor de openingsscène van

'DOUBLE YOU street 139' het stadsprofiel van New York afkamt en er het leven in de straten oppikt, weerklinkt enerverende muziek: de door Hans Jansen bewerkte tune van Mission Impossible, een televisie-serie uit de jaren zeventig. W 139 ontstond tegen het einde van dat decennium, vijftien jaar geleden, op initiatief van onder anderen Ad de Jong, die tegenwoordig in New York werkt. De camera komt dan ook tot rust op het dak van zijn atelier.

Daar haalt de kunstenaar-organisator herinneringen op aan de begintijd van W 139, toen het nog een kunstclubhuis voor de underground was, en verhaalt hij over de gestadige groei naar 'status'. De Jong laat het voor dergelijke recalcitrante initiatieven onvermijdelijke woord overlevingsstrategie vallen en langzaam, onderbroken door een diversiteit aan kunstenaarsportretten, zakt achter zijn rug de zomerzon weg tussen de wolkenkrabbers en ontsteekt de metropool haar lichtjes.

Grootenboer voegt eraan toe dat de definitieve versie van zijn film ook beelden uit de lucht bevat. Hij heeft met De Jong een helikoptervlucht gemaakt boven Manhattan. 'Een jongensdroom van Ad,' zegt hij, de smiecht: een droom alleen van Ad zeker - en Martin natuurlijk mee tegen heug en meug. Veel van zulke 'uitspattingen' konden Grootenboer en de zijnen zich echter niet veroorloven. In de beste traditie van het uit de kraakbeweging voortgekomen kunstenaarsinitiatief waren de financiële 'reserves' voor het filmische portret van W 139 aan de krappe kant.

De documentaire opnamen van de regisseur worden versneden met twintig portretten van kunstenaars 'die bij W 139 betrokken waren, zijn of worden', zoals Rob Scholte, Peter Giele, Krijn de Koning en Walter Carpay, vervaardigd door even zoveel verschillende filmers. Grootenboer, zelf inmiddels tien jaar 'coördinator audio-visueel' bij W 139, nodigde hiervoor jonge cineasten uit en een aantal van zijn studenten op de Rietveld Academie.

'Twintig duo's', rekent hij voor, 'dat betekende bij elkaar opgeteld twintig rolletjes die moesten worden volgedraaid en aan elkaar geplakt, nietwaar. Toen we anderhalf jaar geleden begonnen, was ik zo naïef te geloven dat dat met twintigduizend gulden wel moest lukken. Maar zelfs voor mensen die zijn gewend met bijna niks te werken, bleek dat toch echt te weinig van het goede.

'Dus volgde de jacht op het grote geld, met als resultaat vooral veel inzicht in vermoedelijk typisch Nederlandse vernauwingen van het bewustzijn. Bewakers van spaarpotten in het filmcircuit verwezen ons naar hun collega's uit het kunstcircuit en vice versa. Uiteindelijk hebben de VPRO en het COBO (Coproductiefonds Binnenlandse Omroep) ons budget tot vijftigduizend gulden verhoogd, wat voor een film van anderhalf uur nog belachelijk weinig is.'

Ietwat 'getikt geworden' van alle verwikkelingen zit Grootenboer dezer dagen niettemin samen met Iris Sikking tot in het holst van de nacht te monteren, opdat zijn documentaire begin volgend jaar tijdig klaar is om tijdens het filmfestival in Rotterdam in première te gaan. Delen uit 'DOUBLE YOU street 139' zijn vanavond te zien in W 139, waar tezelfdertijd de slotscène wordt opgenomen, met in de hoofdrol: het publiek.

Grootenboer wil ter plaatse 'de W 139-atmosfeer' registreren, die hij nader karakteriseert als 'grootstedelijk en zo laagdrempelig dat het leven van de straat zich als het ware voortzet binnen in het pand'. Bovendien verwacht hij dat de gebruikelijke openingsdrukte een spectaculaire tegenhanger zal bieden op de individuele kunstenaarsportretten. Wat overigens allerminst wil zeggen dat díe saai zouden zijn. De documentaire ademt, integendeel, van begin tot eind een specifieke nestgeur.

Peter Giele bijvoorbeeld, als oprichter van het alweer verdwenen kunstinitiatief Aorta indertijd een 'collegiale concurrent' van W 139, krijgt van Guido van Gennep de kans voor het oog van de camera grondig zijn gat af te vegen. In de minuten daaraan voorafgaand is hij als een dolle aan het zagen en boren, vergezeld van heftige muziek en een paar pluizige, blijkbaar van hem onafscheidelijke huiskonijntjes. Op traditionele 'portretten' hoeft de kijker niet te rekenen, waarschuwde Grootenboer al.

'Wanneer je twintig van die kunstenaarskoppels maakt, vraag je om moeilijkheden. Waarom? Nou ja, het zijn ieder voor zich mensen met zeg maar gerust ontwikkelde ego's. Vuurwerk viel wel te vrezen.'

Theo Tegelaers, sinds een jaar de eerste echte directeur van W 139, beweegt zich op handen en voeten in een soepele tijgertred over zojuist omgeploegde akkers. De camera van Wim Jongedijk kruipt met hem mee en brengt haarscherp een vervaarlijk hellende horizon in beeld. Ergens in de verte daarachter moet zich wel Art City bevinden. Tegelaers snelt ten minste onverschrokken voorwaarts, om zich ten slotte wijdbeens aan de einder te posteren en er over uit te staren.

DOUBLE YOU street 139: presentatie kunstenaarsportretten en laatste opnamedag van de 16 mm-documentaire over kunstinitiatief W139, vanavond 21.30 uur, Warmoesstraat 139 in Amsterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden