AnalyseQiagen

Ontwikkelaar corona-sneltest ontwijkt op grote schaal belastingen

Het Nederlandse biotechnologiebedrijf Qiagen – dat apparatuur voor coronatesten maakt en bezig is met het ontwikkelen van een sneltest – ontwijkt op grote schaal belastingen. Dat blijkt uit een onderzoek van Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen (SOMO).

Een medewerker van het biotechnologiebedrijf Qiagen in het Duitse Hilden. Beeld Reuters

Door deze belastingontwijking is Nederland, doorgaans profiteur in ingenieuze belastingconstructies, dit keer een van benadeelde landen. Uit het onderzoek blijkt dat Nederland de afgelopen jaren minimaal 142 miljoen euro aan vennootschapsbelasting is misgelopen, door fiscale constructies van Qiagen. Maar ook in Duitsland heeft het bedrijf haar belastingdruk flink weten te verlagen.

Tegelijkertijd maakt Qiagen regelmatig gebruikt van publiek geld. Het kreeg de afgelopen jaren in totaal miljoenen aan subsidies en toelages van overheden voor het ontwikkelen van producten en onderzoek. In maart dit jaar werd door de Amerikaanse overheid nog bijna 600.000 dollar subsidie toegekend voor het ontwikkelen van een sneltest voor het opsporen van corona.

De basis voor deze sneltest maakte Qiagen overigens niet zelf. Die is ontwikkeld door een Spaans bedrijfje, dat in 2018 door Qiagen werd gekocht. Ook dit Spaanse bedrijf kreeg bij het ontwikkelen al geld van overheden en investeerders. Een van die investeerders was de Nederlandse overheid, die miljoenen in het private equity bedrijf Gilde Healthcare heeft gestoken. Dit investeringsfonds kocht hiermee in 2016 onder andere aandelen in het Spaanse bedrijf en verkocht die in 2018 weer aan Qiagen.

Zo profiteert Qiagen aan de ene kant van publiek geld, terwijl het aan de andere kant probeert zo min mogelijk  belasting af te dragen.

Een woordvoerder van Qiagen wil niet reageren op specifieke vragen van de Volkskrant over hun fiscale trucs, maar zegt dat het bedrijf zich ‘strikt’ houdt aan alle fiscale regelgeving. ‘Zoals veel bedrijven, streeft Qiagen ernaar om haar wereldwijde belastingpositie te optimaliseren in strikte naleving van de toepasselijke regels die zijn opgesteld door overheden en wetgevers. Hierbij zoeken wij altijd naar een passende balans tussen bedrijfs-, werknemers- en aandeelhoudersbelangen enerzijds en het publieke belang anderzijds.’

Qiagen werd in 1984 door wetenschappers van de Heinrich Heine-Universiteit opgericht en uitgegroeid tot een beursgenoteerd bedrijf dat in meer dan 25 landen actief is en ruim 5200 werknemers heeft. De omzet van het bedrijf steeg vanwege de coronacrisis de eerste helft van dit jaar flink en ook de winst nam met bijna 75 procent toe in vergelijking met dezelfde periode vorig jaar, tot 130 miljoen euro.

Een van de fiscale structuren die Qiagen gebruikt om minder belasting te betalen is het rondpompen van geld tussen verschillende dochterbedrijven, wat gedetailleerd in het SOMO-rapport staat beschreven. Zo vertrekt er in 2011 vanuit Qiagen Nederland een zak geld met 253 miljoen euro, dat via dochterbedrijven in Malta, Luxemburg en Duitsland uiteindelijk in de vorm van een lening weer bij Qiagen Nederland belandt. Daarmee creëert het bedrijf renteaftrekposten in Nederland en Duitsland, waardoor het minder vennootschapsbelasting hoeft te betalen.

Een klassiek kasrondje, zegt hoogleraar belastingrecht Jan van de Streek. ‘Dit is de oerstructuur. Je pompt geld rond om aftrekposten te creëren.’ Maar, zegt Van de Streek, dit is er wel een met drie hoepels: Malta, Luxemburg en Duitsland. ‘Dat maakt het voor een belastinginspecteur nog ingewikkelder om het allemaal te volgen en te controleren.’ Al zal dat niet de reden zijn, vermoedt Van de Streek. ‘Het gaat er om dat ze zo twee keer een aftrekpost weten te maken, in Nederland en Duitsland.’ (Zie grafiek).

Biotech-bedrijf Qiagen ontwijkt belasting.Beeld VKgraph

Bij fiscale structuren waarin Nederland betrokken is, lopen vaak andere landen belastinginkomsten mis en rekenen bedrijven uiteindelijk bij de Nederlandse fiscus af. In deze structuur van Qiagen loopt de Nederlandse fiscus juist vennootschapsbelasting mis. Volgens berekeningen van SOMO gaat het om bijna 49 miljoen euro. Met een andere structuur, die geld via onder via Ierland en Luxemburg rondpompt, loopt de Nederlands fiscus circa 93 miljoen euro mis.

Van dit kasrondje wordt alleen de aandeelhouder wijzer van, zegt hoogleraar Van de Streek. ‘Mooie tijden waren het, toen dit nog ongestoord kon’, zegt hij grappend. Want de EU is bezig om ook deze fiscale mogelijkheden aan te pakken. Eurocommissaris Paolo Gentiloni, die over belastingen gaat, overweegt om stevig in te grijpen, zegt Van de Streek. Tot nu toe heeft de EU weinig te zeggen over het belastingregime van andere landen: bij stemmingen is unanimiteit nodig en alle landen hebben een vetorecht.

Eurocommissaris Gentiloni overweegt nu om een artikel uit het Verdrag van Lissabon in te zetten, waarmee hij dit omzeilt en mag ingrijpen bij ‘verstoringen van de interne markt.’ Van de Streek: ‘En het verschil in fiscale regels tussen Malta en Luxemburg, dat dit soort structuren mogelijk maakt, kwalificeer ik wel als een ernstige verstoring.’

De woordvoerder van Qiagen wil niet zeggen of dochterbedrijven in Luxemburg en Malta louter om fiscale redenen zijn opgezet. Hij laat wel weten dat het met de corona-sneltest lekker opschiet. Qiagen wil die nog dit jaar ‘lanceren’. De test moet binnen 15 minuten uitwijzen of iemand corona heeft. ‘We zien dit als een belangrijke mijlpaal in onze inspanningen om de pandemie te helpen bestrijden.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden