Ontwerper van het schoolstoeltje waar we allemaal op zaten overleden

Industrieel ontwerper Friso Kramer is op 96-jarige leeftijd overleden in Amsterdam. Dat heeft zijn familie bekendgemaakt in een overlijdensadvertentie in NRC

Ontwerper Friso Kramer, 1956. Beeld Hollandse Hoogte / Maria Austria Instituut

Friso Kramer zal vooral worden herinnerd om zijn Revolt Chair, maar niet omdat deze stoel een spectaculaire blikvanger is. Het is juist een no-nonsense stoel, bestaande uit een stalen frame met een eenvoudige zitting en rugleuning. Dienstbaarheid, dat was voor hem de essentie van een goed ontworpen product. ‘Een meubel mag zich niet opdringen maar moet zich voegen naar de gebruiker.’ En dat is precies wat de Revolt-stoel doet. 

Er zijn maar weinig meubels waarop zoveel Nederlanders hebben gezeten als dit eenvoudige maar iconische stoeltje. Het stond in scholen, in wachtruimtes van ziekenhuizen, in bibliotheken en kantoren en beleeft tegenwoordig een tweede jeugd als gewild vintage meubel in huiskamers. De Revolt is onze ‘nationale’ stoel.

De Revolt-stoel van Friso Kramer Beeld de Volkskrant

Democratische schoonheid

De loopbaan van Kramer begon onder een gunstig gesternte: de Tweede Wereldoorlog was net afgelopen en de vraag naar goedkope meubels was enorm. De Revolt-stoel is het eerste echte industriële massaproduct in Nederland. Maar een meubel wordt pas echt een icoon als het zich nestelt in het collectieve bewustzijn. De Revolt is dat zonder alomtegenwoordig te zijn en daarmee een verbeelding van de Nederlandse mentaliteit: nuchter, praktisch maar ook doordacht en met een democratische schoonheid. In 1982 werd de stoel uit productie genomen; om in 1994 opnieuw op de markt te verschijnen als ‘the comeback of a classic’.

Kramer was ook de ontwerper die straatverlichting reduceerde tot een slanke paal met daarop een lichtgevende driehoek. De minimalistische lantaarnpaal zou het Nederlandse straatbeeld decennialang bepalen. Hetzelfde geld voor de groene brievenbus die fier op hoge palen in honderdduizenden voortuinen stond. Daarnaast was hij van 1971 tot 1983 directeur van meubelfabrikant Ahrend, waarvoor hij ook de succesvolle kantoorunit Facet ontwierp.

In 1963 stond hij met de ontwerpers Wim Crouwel, Benno Wissing en Paul en Dick Schwarz aan de basis van Total Design, een van de meest invloedrijke Nederlandse ontwerpbureaus van de twintigste eeuw. Toch stapte hij in 1968 op, toen Total Design zich steeds meer ging toeleggen op grafische vormgeving. Kramer was altijd al meer thuis in de fabriek dan achter de tekentafel.

Twee groene brievenbussen (ontwerp Friso Kramer). Beeld Hollandse Hoogte / Reyer Boxem

‘Goede smaak’

Kramer was getraind in de strenge leer van Bauhaus aan de Kunstnijverheidsschool in Amsterdam (tegenwoordige de Rietveld Academie). Zijn vader was Piet Kramer, een invloedrijk architect van de Amsterdamse School. ‘Maak je geen zorgen. Dat rammen we er wel uit’, zei zijn mentor Mart Stam over eventuele familie-invloeden. Met begrippen als ‘goede smaak’ kon de jonge Kramer helemaal niets. ‘Een stoel die fraai is maar slecht zit, is toch een lelijke stoel’, was zijn rotsvaste overtuiging.

De modernistische ontwerpen van Kramer stralen een optimistisch vooruitgangsideaal uit. ‘Een goed ontwerp heeft ook sociale eigenschappen. Het menselijke gedrag moet er beter door tot zijn recht komen’, zo zei hij. Daarom moet de ontwerper zichzelf ‘wegontwerpen’, een zelfverzonnen werkwoord waarmee hij de essentie van zijn werkwijze treffend samenvatte. Een ontwerp moet volstrekt functioneel en dienend zijn. En vooral ook niet onnodig duur. Zijn stoel, straatlantaarn en brievenbus waren er voor iedereen. Want meer nog dan techniek en efficiëntie stond de mens centraal in de ontwerpen van Kramer. 

Het liefst wilde Friso Kramer lucht ontwerpen. Omdat dat niet ging, ontwierp hij de Revolt-stoel

Wereldberoemd industrieel ontwerper Friso Kramer wilde best nog even door, zei hij in 2013 tegen Evelien van Veen. Lees het interview hier terug.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden