Ontwerper Richard Hutten: 'Ik heb een hekel aan IKEA'

In elke Nederlandse straat, staat een ontwerp van Richard Hutten, de beste musea hebben er een (of meer) en in China kent iedereen zijn werk - al is het in gekopieerde vorm. Hutten ís eigenlijk het Dutch design zelf.

Beeld Jaap Scheeren, Assistenten fotograaf: Alex Oosterbosch, Sabine van der Vooren

Ja hij was er, vorige week in Milaan, tijdens de Salone del Mobile, de grootste interieurbeurs ter wereld. Maar wel met tegenzin. 'Ik krijg rode vlekken in mijn gezicht als ik daar rondloop. Het is niet alleen design wat er in die twintig hallen wordt getoond, maar werkelijk alle stijlen meubelen, van klop-klop Oisterwijk tot blingbling voor de Arabieren. Het meeste wat je ziet, is rotzooi. Slecht ontworpen, niet relevant of kopieën.' Maar ja: 'Al mijn klanten zijn er, dus ik moet verschijnen.'

En dat terwijl het succes van Richard Hutten in Milaan begon. Ontwerpbureau Droog Design toont in 1993 werk van zeven jonge Nederlandse ontwerpers tijdens de Salone. Marcel Wanders, Hella Jongerius, Piet Hein Eek, Jurgen Bey, Richard Hutten. 'Ontwerpers', zegt Hutten, 'die nu de superstars van het Dutch design zijn. Ons succes is daar ontstaan, vanaf dat moment stond Dutch design op de kaart.'

De term Dutch design valt bijna 25 jaar later nog steeds.

'In principe is alles wat in Nederland wordt gemaakt Dutch design. Ook bedrijven die niet innovatief zijn, proberen erop mee te liften. Terwijl de kwaliteit van Marcel, Hella en mij juist is dat we een eigen signatuur hebben.'

Wat is jouw signatuur?
'Hedendaags, conceptueel, speels.'

Zijn bekendste 'speelse' ontwerp is de Domoor - een plastic drinkbeker met reusachtige oren. Ooit bedacht toen hij zijn zoontje zag knoeien met een beker; voor kinderen zijn de beide grote oren veel makkelijker vast te pakken.

Hij nam er twee mee toen hij jaren geleden werd uitgenodigd voor een diner door toenmalig kroonprins Willem-Alexander en prines Máxima, die destijds twee dochters hadden. En nee, niet in het oranje: 'Zo flauw ben ik niet.'

Waar spraken jullie over?
'Over cultuur in Nederland en waar dat naartoe moest. Zij organiseerden etentjes met kleine groepjes generatiegenoten, in villa Eikenhorst.'
Eerder al had Hutten voor het huwelijk van de kroonprins zijn Centraal Museum-stoel in koningsblauw laten uitvoeren - alle VIP-gasten in de Nieuwe Kerk zaten op die plastic Hutten, van Nelson Mandela tot prins Charles.
Ook prinses Beatrix heeft een Hutten in huis. In 1997 won hij de Stijlprijs voor zijn '3 minus 1-bureau'. Het bericht in de krant werd waarschijnlijk gelezen door de toenmalige koningin; Hutten kreeg een telefoontje van een hofdame, die het bureau bestelde, in het wit.

3 Minus 1-bureau en de Berlage-stoel van Hutten. Beeld Jaap Scheeren

Hutten wilde zijn ontwerp zelf afleveren en reed in een oude bus het grindpad van paleis Huis ten Bosch op, tot vlak voor het bordes. 'Dat kende ik van tv, dus ik trok aan mijn handrem, zodat de achterkant van mijn bus richting het bordes slipte en ik het bureau makkelijk kon uitladen. Ineens kwam er een lakei aan rennen, gebarend dat ik daar zo snel mogelijk weg moest. Die avond zag ik in het journaal dat de Britse premier Tony Blair op de thee was geweest bij de majesteit. Ze vroegen zich waarschijnlijk af wat die aftandse bus bij het paleis moest.'

Het 3 minus 1-bureau staat ook prominent in zijn eigen, tot energieneutraal huis verbouwde garage uit 1938, die hij tien jaar geleden kocht van een Rotterdamse Subarudealer. De vrijstaande ruimte is licht, met een gietvloer en gedeeltelijk glazen daken. Een rondleiding door het huis klinkt als een audiotour door een museum voor moderne kunst.

Een lamp en de Knotted Chair van Marcel Wanders, stoelen van Bertjan Pot en Maarten Baas, vaas en kruk van Hella Jongerius, een originele tekening van Andy Warhol, werk van Jan Schoonhoven en Wiki Somers, banken van Joep van Lieshout en fotowerk van Erwin Olaf - met de vooraanstaande Nederlandse fotograaf geruild voor Huttens eigen Playing with tradition-kleed.

Een houten hobbelpaard, dat zijn vader ooit voor hem maakte. En her en der eigen werk: Kinderstoel Bronte, zijn witte olifantenlampen, tafelbank The Cross, een Zuiderzee-stoel, de witte Layers-eettafel - geproduceerd door Gispen. In 2008 werd Richard Hutten creatief directeur bij het klassieke meubelmerk, hij noemt het zelf zijn 'bijbaantje'.

Waarom zei je ja tegen Gispen?

'Tot die tijd was ik zelfproducerend ontwerper geweest; ik maakte een collectie die in vijfendertig landen werd verkocht. Dat was een hoop gedoe. Ik ben ontwerper, maar werd daardoor ook meubelfabrikant. Toen Gispen dat van mij wilde overnemen, had ik geen sores meer over de productie.'
Die overname door Gispen ging volgens berichten tegen een bedrag van 'bijna zes nullen'.

Een grijns op zijn gezicht. 'Ja, daarom woon ik in dit huis.'

Zijn belangrijkste werk is zijn eigen ontwerpstudio in Rotterdam. Behalve Gispen zijn bekende merken als Moroso en Moooi klant. Een hand door de nog natte krullen; het gesprek vindt op maandagochtend om 9 uur plaats. 'Alles wat uit mijn studio komt, verzin ik. Elk ontwerp is een gevecht, het duurt soms jaren voor iets af is.'

Ze zijn met z'n vieren. Een Israëliër, een Italiaan en twee Nederlanders. Hutten: 'Een rock-'n-rollband. Ik ben de singer-songwriter, zij maken er muziek van. Dit werkt het best voor mij. Een aantal jaar geleden had ik twaalf man in dienst en moest ik elke opdracht aannemen om het personeel te kunnen betalen. Nu is het team kleiner, verdien ik meer geld en heb ik honderd keer zoveel plezier.'

Hans Lensvelt, een vriend van je en jarenlang de zakenpartner van Marcel Wanders in Moooi, vertelde dat jouw status in Azië 'ongelooflijk' is. 'Als Richard in Tokio landt, vallen de dames al flauw'.
'Ik heb meegemaakt dat iemand flauwviel omdat ze met mij stond te praten, ja. Ik was midden jaren negentig de eerste buitenlandse ontwerper die op de Tokyo Design Week showde. Dat heeft me een grote voorsprong gegeven.'

Je droeg destijds altijd een gele regenjas.

'Dat werd mijn handelsmerk. Op een gegeven moment ben ik ze gaan verkopen, met mijn naam erop. In kleine oplage, maar alles was meteen weg.'

Was dat spotten met je eigen roem?
'Natuurlijk. Ik ben vrij down to earth, ik durf te zeggen dat ik een van de minst arrogante sterontwerpers ben. Je kunt mij nog gewoon aan de telefoon krijgen als je mijn studio belt. Anderen, zoals Marc Newson die ik al twintig jaar ken, hebben behoorlijk last van sterallures gekregen. Die had je echt niet bij hem thuis kunnen interviewen.'

Waarom slaan jouw ontwerpen zo aan in landen als Japan en Korea?
'Zij hebben een traditie van minimaal design en mijn ontwerpen zijn ook eenvoudig. Maar het belangrijkste is dat ze mijn humor snappen en waarderen.'

Zijn kinderstoeltje Bronto wordt in Japan aan volwassenen verkocht, de een half jaar geleden gelanceerde Clover Stool - een kruk in de vorm van een klavertje vier - was er een instant hit: 'Ze kunnen de vraag nu al niet aan.'

'Iedereen een Hutten', heb je weleens gezegd.

'In Nederland gaan we de goede kant op. Ik heb het laatst weer eens berekend: inmiddels heeft één op de vijftig Nederlanders iets van mij in huis. Dus in elke straat waar ik kom, staat een Hutten. Nu China nog.'
Hij vertelt over het contract dat hij die ochtend gemaild kreeg van een Chinese fabrikant met wie hij een nieuw merk gaat opzetten. 'Een megabedrijf, groter dan Vitra, dat lelijke spullen maakt en ruim duizend winkels heeft. Het is een afschuwelijk contract, maar ik ga het toch tekenen.'

Links: No sign of design (Hutten), rechts: behandeld door Maarten Baas. Beeld Jaap Scheeren

Waarom?

'China heeft 1,3 miljard inwoners, die allemaal steeds meer gaan verdienen. In 2008 was ik eregast bij de allereerste designbeurs, in Shanghai - tien jaar geleden had geen Chinees van design gehoord. De standaardvraag die ik krijg is: 'Wat zijn de trends?' Fuck de trends, daar doe ik niet aan. Design is cultuur. Dat wil ik ze bijbrengen.'

Aarzelde je niet? China gaat niet bepaald geweldig met mensenrechten om.
'Ik voel me een activist, dus ik zal niet schromen daar dingen over te zeggen. Ik vind het belangrijk milieuvriendelijk te produceren en wil goede omstandigheden voor hun werknemers. Het is makkelijk om vanuit Europa te zeggen dat het daar allemaal niet deugt; ik ga liever ernaartoe om te zien wat ik er langzaamaan van binnenuit kan veranderen.'

Als je daar iedereen aan een Hutten krijgt...
'De Domoor is er al een miljoen keer verkocht, net als de Leaves voor Gispen. En mijn Dandelionlamp kent iedereen in China - het probleem is alleen dat 99 van de 100 kopieën zijn. Slechte kopieën, ook dat nog.'

Designers overkomt wat de grote modemerken gebeurt: elk goed ontwerp wordt nagemaakt.
'Als je niet wordt gekopieerd, tel je niet mee, heeft iemand me ooit verteld. Tsja, het zal wel, maar ik heb liever de royalty's.'

Zelfs Philip Starck heeft jouw werk nagemaakt.
'Met hem had ik in het begin van mijn carrière al ruzie. Ik was nog een arme sloeber en kreeg een briefje van Starck of ik met hem wilde samenwerken. En of ik vast wat werk kon toesturen. Natuurlijk voelde ik me vereerd, dus ik stuurde hem foto's en tekeningen. Niet veel later verschijnt er een nieuwe Starck-stoel, exact mijn idee, alleen iets wulpser vormgegeven. Ik schreef hem een brief en hij reageerde wel, maar vaag. Dat goede ideeën tot verwarring leiden, of zoiets. Later heeft hij mijn ontwerp The Cross in zijn Mondrian Hotel gezet - dat deed het toen erg goed op mijn cv.'

Behalve het koninklijk huis, heb je nog een beroemde klant: Chanels Karl Lagerfeld.

'Ik denk dat hij de meeste ontwerpen van mij heeft. Voor het huis in Biarritz, een ontwerp van Tadao Ando, kocht hij mijn tafelstoel. Ik deed er een boekje bij met mijn werk, en vervolgens zijn er een paar vrachtwagens vol naar dat huis gegaan. Daarna heb ik zijn boekwinkel in Parijs ingericht. Met de post kreeg ik er een polaroid van, met een handgeschreven bedankje.'

Hutten noemt zichzelf een knutselaar, haalde op school tienen voor handenarbeid. Van design had destijds niemand nog gehoord in Zwolle, de stad waar hij opgroeide. Thuis was de inrichting 'klop-klop'-eiken. Hij was 16 toen hij zich aanmeldde bij de Akademie Industriële Vormgeving in Eindhoven, een klasgenootje bracht hem op het idee. Of hij niet te jong was, vroeg de toelatingscommissie, maar: 'Ik was ervan overtuigd dat dit het enige was dat ik wilde.'

Hij maakt deel uit van wat hij zelf 'een gouden lichting' noemt van de latere Design Academy Eindhoven, met klasgenoten als Piet Hein Eek, Jurgen Bey, Hella Jongerius, Tord Boontje. Direct na zijn afstuderen, begint Hutten een studio in Rotterdam, wat hem betreft de enige Nederlandse plaats met grootstedelijke allure.

Al snel wordt zijn werk museumfähig - het is inmiddels te zien in de permanente collecties van musea als het MoMA New York, het Londense Victoria & Albert, Chicago Art Institute, het Stedelijk en Boijmans van Beuningen. De Kunsthal wijdde in 2007 een grote overzichtstentoonstelling aan zijn werk: Homo Ludens.

Zijn carrière verloopt soepeler dan z'n privéleven. Hutten heeft drie zonen bij twee vrouwen; met de laatste ligt hij in 'vechtscheiding'. Zijn 50ste verjaardag deze maand vierde hij niet. Geen zin, omdat zoon Wolf er niet bij mocht zijn.

Jan des Bouvrie vertelde me dat hij na zijn scheiding ineens zwarte meubels ging ontwerpen. Jaren later constateerde hij dat klanten op zijn depressie hadden gezeten.
'Ik heb het eerste half jaar nadat zij ervandoor ging helemaal niets ontworpen. Ik kon het niet, voelde me te ellendig. Een paar grote opdrachten waaraan ik werkte, zoals een hotelproject, gingen daardoor op de fles. Het was echt doffe ellende. Gelukkig verkocht Skultuna veel van mijn kandelaars en liepen ook andere royalty's door, en gelukkig ben ik zelf panisch optimistisch, dus ben ik zo langzamerhand weer de oude aan het worden.'
Hij loopt zijn zwarte keuken in, voor een vierde kop koffie. Op tafel de drie messing kandelaars die hij voor het Zweedse Skultuna maakte, een van zijn bestverkopende ontwerpen.

Heb jij eigenlijk iets van Ikea in huis?

'Ik hoop het niet, maar het zal vast ergens te vinden zijn. Ik heb een hekel aan Ikea, dus probeer het zoveel mogelijk te vermijden.'

Waarom?

'Omdat ze mij en mijn collega's kopiëren en afval maken. Ik ben een groene ontwerper; mijn huis is energieneutraal, ik heb geen auto meer en ik maak duurzame producten die mensen koesteren. Zij doen zich voor als een groen bedrijf, maar dat zijn ze niet. Bij Ikea koop je een stoel voor 5 euro; die donder je veel sneller weg. Ik heb een hekel aan zulke verspilling.'

Wat vind je er dan evan dat jouw collega's Hella Jongerius en Piet Hein Eek voor Ikea ontwerpen?
'Kennelijk hebben zij andere normen dan ik, iedereen moet dat voor zichzelf beslissen. Ikea heeft met een omzet van 35 miljard euro natuurlijk een enorme zak geld. Daarmee kopen ze ook iedereen af die ze aanklaagt vanwege kopiëren.'

Ik heb thuis een tafel van Piet Hein Eek en zou het niet leuk vinden als hij straks een veel goedkoper, soortgelijk model voor Ikea gaat maken.
'Dan zou hij concurreren met zijn eigen toko, ja, dat is ook dubieus. Er zijn klanten die zich willen onderscheiden met design en ineens heeft jouw werkster met dezelfde lamp als jij. Alleen betaalde jij er 2.000 euro voor, en zij 20. Dus ik heb geen behoefte om voor Ikea te werken. Iedereen een Hutten, ja graag, maar dan wel op een ethische manier.'

Nog maar een koffie. Vanuit de keuken: 'Ik heb nog nooit iets voor het geld gedaan en zoals je ziet heb ik daar ook geen reden voor.'

Scrap Chair (Jerszy Seymour), Sexy Relaxy Chair (Hutten), Chippensteel Chair (Oscar Zieta) Beeld Jaap Scheeren

Hella Jongerius vroeg zich ooit af: 'Zitten we met z'n allen nog wel te wachten op meer nieuwe spullen? Al die pogingen om de zoveelste nieuwe stoel te maken, vanaf dag één heb ik daar al moeite mee.'

'Het is ook niet mijn insteek betekenisloze spullen te maken, louter om de fabriek aan de gang te houden. Mijn werk moet relevant zijn en een culturele component bevatten. Ik vind het belangrijk dat musea mijn werk verzamelen. Na die eerste Salone del Mobile in 1993 kocht het Stedelijk mijn tafelstoel al, ik was een week in de wolken.

Mijn klanten hechten eraan dat ik weer een Red Dot win, omdat ze dan meer stoelen verkopen, maar al die prijzen zeggen mij niets. Wereldwijd staan er honderdvijftig werken van mij in musea, daarvoor doe ik het.'

Terwijl je in 2002 nog zei: 'Ik zie mezelf absoluut niet als kunstenaar.'
'Daar ben ik van teruggekomen. Design is net als fotografie en beeldhouwen een culturele uiting.'

Waarom vind je dat zo belangrijk?
'Omdat design de kunstvorm is met veruit de grootste impact op de samenleving. Alles dat wordt ontworpen is design, van het lepeltje waarmee je in de koffie roert tot je schoenen en de auto. Dus iedereen heeft design in huis, terwijl kunst een marginale rol in de samenleving speelt.'

Als je het belangrijk vindt dat een stoel die je ontwerpt door een museum wordt aangekocht, doet het er dan nog toe of-ie lekker zit?

'De stoel waar jij nu op zit, This Chair voor Lensvelt, is in z'n genre een van de lekkerst zittende stoelen. Hij kost 100 euro, dus het is zeker belangrijk dat-ie comfortabel is. Ik maak ook stoelen van 10 duizend euro; dan telt comfort niet meer. Er is geen enkel museum in de wereld dat een stoel van mij heeft gekocht omdat die zo lekker zat.'

Zoals de Sexy Relaxy, die ook in jouw huis staat, met een spleet in het midden zodat je er met de benen wijd op moet zitten.
'Bijvoorbeeld. Ik maakte 'm in opdracht voor een expositie in Tokio met als thema 'clean, sexy and relax'. Die stoel gaat over expressie. Of je erop kunt zitten, is dan eigenlijk irrelevant.'

Mensen kopen 'm als kunstobject.
'Ja.'

Vind je het raar als ze er toch op gaan zitten?
'Nee. Ik geef geen instructies. Wie een ontwerp van me koopt, mag ermee doen wat hij wil. Ik hoorde dat mensen de Domoor gebruiken als kauwspeeltje voor hun hond. Fantastisch. Ik wil dingen maken die onderdeel worden van andermans leven, en daardoor een eigen verhaal krijgen.'

Het verhaal bij de Sexy Relaxy-stoel is dat je je liet inspireren door de pikante scène van Sharon Stone in Basic Instinct.
Hutten begint te lachen. 'Eerlijk gezegd heb ik dat verhaal er later bij verzonnen.' Provocerende blik. 'Zoiets doet het nu eenmaal goed in de pers.'

Dit waren de belangrijkste trends op de designbeurs Salone del Mobile
Jeroen Junte destilleerde de belangrijkste trends op de designbeurs Salone del Mobile in Milaan. Gelukkig mogen we weer lachen om design. (+)

Piet Hein Eek werkte wél samen met Ikea
De Nederlandse ontwerper Piet Hein Eek (1967, Edam) ontwierp vanaf 2015 een groot aantal producten voor het Zweedse interieurwarenhuis Ikea. Lees hier hoe dat ontstond.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden