Ontwerpen met spelregels: in Rotterdam ontwikkelen burgers hun eigen huis

Huizen ontworpen door de bewoners zelf, zonder dat de straat een rommeltje wordt. Dat is gelukt in Rotterdam.

Aan de Hooidrift in Rotterdam staan veertien hoogstpersoonlijke huizen. Beeld Frank Hanswijk

Persoonlijker dan een woonhuis wordt architectuur niet. Vreemd dus dat woningen doorgaans worden gebouwd zonder de toekomstige bewoners erbij te betrekken. Ontwikkelaars gaan uit van de gemiddelde mens, met als resultaat goedkoop te produceren standaardwoningen. Waarom zouden burgers niet zelf hun huizen ontwikkelen, vroegen de architecten Eireen Schreurs en Like Bijlsma van SUB office zich af. Directe aanleiding het te proberen, was een braakliggend stuk grond aan de Rotterdamse Hooidrift, bij hen om de hoek.

Het terrein stond al jaren leeg en de woningcorporatie die er vrije huurwoningen zou bouwen, mocht dat door de nieuwe Woningwet niet meer doen. Toen de architecten zich met een groep geïnteresseerde particulieren bij de gemeente meldden, was die meteen enthousiast. Nu staan aan de Hooidrift veertien hoogstpersoonlijke huizen, van een notariswoning en een Italiaans palazzo tot een minimalistisch huis in Japanse stijl.

Familie

Maar anders dan in veel zelfbouwwijken, waar de huizen om het hardst 'ik ben anders dan mijn buurman' schreeuwen, vormen deze panden een familie. Ze zijn gemaakt van dezelfde bakstenen en kozijnen, en als je door de straat loopt, zie je dat de diepliggende ramen een vast ritme volgen. Pas als je er recht voor staat, ervaar je hoe verschillend ze zijn.

Een prachtig voorbeeld van hoe individuele huizen samen een stuk stad kunnen vormen. Het project is genomineerd voor de Rotterdamse Architectuurprijs, die vandaag wordt uitgereikt. De architecten hadden ervaring met collectief particulier opdrachtgeverschap. Schreurs, die ook als bewoner in het project stapte, woonde eerder in een collectief klusblok, Bijlsma verbouwde haar eigen woning in het renovatieproject Eén Blok Stad.

Spelregels

Bijlsma: 'Ik zag dat veel mensen dragende wanden weghaalden en pas vernieuwde vloeren openbraken om brede ruimten of vides te maken; niet erg efficiënt. Ons idee was daarom de huizen niet af te ontwerpen, maar het project te initiëren en spelregels op te stellen. Bewoners willen een goede woning met een plattegrond naar eigen smaak. Wij bewaken het straatbeeld.'

De breedte van hun huis en de posities van vloeren en wanden bepaalden de kopers zelf, voor de vloerconstructie konden ze kiezen uit beton of hout. De ramen mochten zo groot worden als ze wilden, maar de vorm moest verticaal zijn en de onderlinge afstand overal gelijk, want die bepaalt het ritme van de straat. Verder kennen de woningen een onder- en bovenbouw, van respectievelijk grijze glazuursteen en rode baksteen. 'We hebben de bewoners geadviseerd met een beperkt palet te werken. Dat geeft een rustig beeld en het is praktisch. Met één bouwsysteem en drie details ontstaat vanzelf samenhang. En het blijft betaalbaar, omdat een aannemer de hele serie woningen kan maken.'

Speelruimte

Zo kon Schreurs haar cascowoning van 155 vierkante meter realiseren voor 240 duizend euro, inclusief grond, maar exclusief afbouw. Zij koos voor een keuken aan de straat, met een natuurstenen zitbankje in de gevel. Buren Frank en Desiree wilden een woonkeuken aan de tuin, een atelier, een moestuin op het dak en hun gevel 'mocht wel wat jazz hebben'; het is de enige woning waarin de ramen niet boven elkaar zitten. Bijlsma waardeert de inbreng en inzet van de bewoners, al vond ze het soms lastig alle wensen met elkaar te verenigen. 'Toen een aantal toekomstige bewoners vides in de voorgevel wilde, zagen we ons gevelbeeld in duigen vallen. We zeiden: dat kan niet. Maar toen dachten we: waarom verzinnen we voor die uitzonderingen niet een extra regel?'

Zo hebben drie huizen een afwijkende gevelcompositie gekregen, waarbij de ramen in hetzelfde vlak liggen als het metselwerk, zodat ze het ritme niet doorbreken. 'Ik vind het een verrijking', zegt Schreurs. 'Dat is het punt dat we met dit project willen maken: met dat beetje extra speelruimte kun je zo veel meer ruimtelijke kwaliteit behalen.'

Over de drempel

Op initiatief van de bewoners is aan de veertien woningen een kunstwerk toegevoegd, door de Rotterdamse kunstenaar Milou van Ham. De opdracht was 'iets te maken dat zou bemiddelen tussen de huizen en de buurt.' Vanuit het idee dat je om bij elkaar te komen over een drempel moet, verwerkte zij in de drempels bij de voordeuren en de poort naar de binnentuin een reeks woorden die beginnen met 'over': overgave, overnemen, overdreven. Het kunstwerk is geopend tijdens een buurtborrel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden