Ontwapenend amusement

Het Nederlandse clubvoetbal is verbannen naar de marges van Europa, bleek deze week weer. Zijn er nog wel lichtpuntjes? Een zoektocht aan de vooravond van het duel tussen de topploegen PSV en Ajax.

Zelfs jongens op straat wedden om de uitslag van Barcelona - Ajax. 6-0, nee, meer: 8-0. Wedden? De afgang is ingecalculeerd. PSV verliest van Ludogorets uit Bulgarije. Thuis. Nederland is verworden tot een voetballand waar geen lachspiegels meer nodig zijn. De vele vormen van onkunde en chaos zetten aan tot lachen. Wat moet je anders?


Het clubvoetbal is een soort Cyprus achter de dijken, qua prestaties. Het spel is, nationaal gezien, holderdebolder in de polder en, in de Europa Cup, op topsnelheid richting de uitgang.


Geen top, geen weerstand, geen loopvermogen, geen mentale veerkracht, een allengs groeiende generatie kunstgrasvoetballers die over de grens merkt dat het spel meer is dan veredeld zaalvoetbal. De oorzaken van het verval zijn talrijk.


De weddende straatjongens zijn zelf onbekend met Nederlands clubsucces. De laatste beker is meer dan een decennium oud: de UEFA Cup die Feyenoord won in 2002. Die UEFA Cup heet tegenwoordig Europa League en Feyenoord bereikt meestal niet eens de groepsfase van Europees voetbal. Kinderen groeien op zonder nationale clubtrots. Ze kijken eerder naar Messi en Ronaldo dan naar Wijnaldum of De Jong.


De schrale troost heet dan te zijn dat de nationale competitie ongekend spannend is, grappig om te zien en doelpuntrijk. Onvoorspelbaar. Het kolderieke volkstoneel voltrekt zich in prachtige stadions met prima faciliteiten. Van totaalvoetbal naar totale beleving, zogezegd. Voetbal als puur amusement, zoals het volgens menigeen ook is bedoeld.


Tel je zegeningen. Ons voetbal mag dan niets voorstellen op het wereldpodium, het is goed genoeg voor het dorpshuis aan de Brink. 'Ons voetbal heeft veel Boer Zoekt Vrouw-elementen', zegt Gaston Sporre, die als interim-bestuurder - ervaren als hij is - bij Heerenveen de chaos bestrijdt .


Sporre vergelijkt de tv-hit met voetbal: 'De aaibaarheid is hoog, het houdt een volk bezig, het is alledaags en op maandag is dit het gesprek van de dag. Ons voetbal is van een ontwapenende aandoenlijkheid. Net als Boer Zoekt Vrouw.


'Maar dat zegt niets over kwaliteit. Het verval van de clubs is lang gemaskeerd door een oranje camouflagenet, maar ook daarin zitten scheuren.'


De vraag is dus, in het weekeinde van PSV - Ajax (de succesvolste Nederlandse clubs van de laatste 25 jaar): brandt nog ergens licht rond de Hollandse velden?


Vier tieners

'Dit is een moeilijke vraag', zegt Sporre. Hij wil best positief denken, net als de andere ondervraagden, maar dat valt niet mee. Nederland blijft hoe dan ook een opleidingsland bij uitstek, waar scouts zich verdringen langs de lijn. De eredivisie is een topexporteur, met deze zomer een 'handelsoverschot' van meer dan 110 miljoen euro.


PSV was de favoriete prooi voor het buitenland. De club speelt nu met een bijna onverantwoord jong elftal. In de ploeg die verloor van Ludogorets deden vier tieners mee (Willems en Depay zijn 19, Hendrix is 18, Bakkali 17). Vijf anderen zijn tussen 20 en 22 jaar.


De verjonging is doorgeslagen. Vandaar dat trainer Phillip Cocu geen overhaaste conclusies wil trekken over de opleiding. 'In het begin van het seizoen voelden we geen druk. Iedereen was vrij in zijn hoofd en de reacties op onze ploeg waren positief. Alle blikken waren op ons gericht. De druk is anders nu. Dat is een logisch proces in de opleiding van jonge spelers.'


Bovendien verandert het Europese landschap compleet. Ludogorets is nieuw, net als tientallen andere clubs met rijke bazen, vooral in Oost-Europa. De club is op papier Bulgaars, maar telt talloze Brazilianen en Portugezen, mannen uit landen met oneindig veel goede voetballers. 'Bij de tegenstander liep geen speler van onder de 20', aldus Cocu, fijnbesnaard.


De Nederlandse opleiding is in feite te belangrijk geworden, als een zee met overbevissing. De export van voetballers is zo groot dat de eredivisie blij en trots is als in het buitenland (nog) niet geslaagde, relatief onbekende talenten terugkeren: Rekik en Bruma (PSV), Hoesen (Ajax), Ebecilio en Castaignos (FC Twente).


Mogelijk zijn zij de bodes van positief nieuws. Bijna een generatie tieners emigreerde naar grote clubs in vooral Engeland. Ze maakten de balans op. Wat was hun rol bij Chelsea, Fulham of Arsenal?


In dat verband is de opvatting van Rodger Linse, een van 's lands grote zaakwaarnemers, interessant. Hij probeert zijn cliënten te overtuigen van een andere visie: je bent voetballer, je moet voetballen. Het is beter te spelen in Nederland dan te verpieteren in dezelfde kleedkamer als John Terry.


Talenten beseffen dat die grote clubs verzamelaars zijn van talent, al is het maar om te voldoen aan de UEFA-voorwaarden voor zelf opgeleide spelers. Ze keren dus terug naar Nederland. Van nummers worden ze opeens meneren en ook dat is een forse stap.


Hoe dan ook, zij geven de uitgeholde competitie nieuw elan. Zie Ebecilio opstomen op het middenveld van FC Twente. Zie ook de uitglijders van Bruma, kandidaat-international. Of de blessure van Rekik, zwaar belast als hij blijkbaar is.


Zondag wordt dus PSV - Ajax gespeeld, bijna een jeugdwedstrijd met volwassen toegangsprijzen. De topper oogt bleek ten opzichte van vroeger. Leg de opstelling met jongelingen eens naast die van het najaar van 1988, precies 25 jaar geleden (toen Ajax - PSV, in oktober). PSV had zojuist de Europa Cup gewonnen, Ajax een Europese finale verloren. Ajax speelde met onder anderen Frank de Boer (toen pas 18), Danny Blind, Winter en de broers Witschge. PSV speelde met Lerby, Kieft, Heintze, Vanenburg en Van Breukelen.


Nadat Ajax al eerder de jeugd als uitgangspunt had genomen, is PSV afgelopen zomer bekeerd tot de opleiding. Dat is in eerste aanleg positief, zeker gezien de financiële problemen waarin de club verkeerde. De koopclub transformeert tot scholingsclub. PSV trok zelfs een trainer uit de eredivisie aan om op te leiden: Art Langeler kwam over van PEC Zwolle.


Langeler prijst de heldere communicatie met hoofdtrainer Cocu en technisch manager Brands. 'De jeugd traint en speelt precies zoals het eerste elftal en krijgt volop kansen.'


Een jaar geleden vertrok een toptalent uit de opleiding, Riechedly Bazoer, naar Ajax. Stel, hij zou hebben geweten dat de kansen bij PSV zouden keren, dan was hij mogelijk gebleven. Langeler: 'Een voetballer moet trots zijn dat hij bij PSV speelt. Anders gaat hij maar ergens anders heen.'


Hij benadrukt dat een aantal zaken heel goed gaat en ergert zich aan het negativisme. 'We hadden een geweldige WK-kwalificatie, maar toch was overal negatieve verslaggeving.'


Want o ja, Nederland was het eerste Europese land dat zich plaatste voor het WK in Brazilië, hoewel de blijdschap ondersneeuwde door de slechte duels met Estland en Andorra en de eeuwige polemiek met en over bondscoach Van Gaal de goegemeente bezighield. Maar een bundeltje licht is Oranje zeker.


Andere lichtpunten dan: de internationaal erkende inspanningsfysioloog Raymond Verheijen hoorde trainer Villas-Boas van Tottenham Hotspur onlangs lovend spreken over voetballers uit de Nederlandse competitie. Je weet nooit zeker of ze slagen, maar ze zijn breed ontwikkeld in tactische en technische zin. Noem ze maar op: Vertonghen, Dembélé, Chadli, Van der Vaart, Eriksen.


Dat heeft te maken met de aloude opleidingsstructuur die nog steeds is bewaard. Verheijen: 'Wij ontwikkelen het spel. Daarmee hopen wij zoveel mogelijk wedstrijden te winnen. In het buitenland denken ze andersom, zwart-wit gesteld. Ze willen in eerste instantie winnen, ongeacht of dat met mooi of lelijk voetbal gepaard gaat.'


Mentale hardheid

Langeler voegt toe: 'Wij ageren, andere landen reageren. Wij zijn een van de weinige landen die nog proberen initiatiefrijk en dominant te voetballen.' Kijk naar donderdag. Bruma, de centrale verdediger, rukt op naar de helft van de tegenstander. Hij glijdt uit. De tegenaanval is snel en dodelijk. Doelpunt. Op die manier ging het steeds, ook met FC Utrecht, Feyenoord, Oranje tegen de Esten, PSV en met Ajax in Camp Nou: balverlies, snelle overname, doelpunt.


Nederlanders lopen in hun eigen mes, omdat ze te jong en onervaren zijn misschien, omdat ze te aanvallend denken, mogelijk ook omdat ze te weinig doen om de tegenaanval te onderbreken.


De vorige bondscoach Bert van Marwijk, die in zijn vele televisieoptredens hamert op onverzettelijkheid en mentale aspecten, wilde deze week een scène terugzien met Nigel de Jong, die met een drieste sprint en een forse tackle een aanvaller van Celtic van 0-1 afhield in San Siro. Uitslag: 2-0 voor AC Milan. Die stap naar (mentale) hardheid, van werkelijk iets willen, is groot.


Toonaangevend

Dat mist de jeugd (nog). En dus loopt Nederland niet meer voorop in het veld. Nederland is nog wel toonaangevend buiten de lijnen, zoals bij de onderkenning van de maatschappelijke component van voetbal. MVV won deze week de Meer dan Voetbal Award. De spelers van het eerste elftal zetten zich onder meer in voor het groeiende aantal kinderen met overgewicht in de wijken rond het stadion.


Op de zogenoemde Responsiball-ranglijst, die de maatschappelijke verantwoordelijkheid van clubs in Europese competities meet, is de eredivisie gestegen naar de derde plaats, achter de Bundesliga en de Premier League.


De financiën in Nederland zijn redelijk op orde, ondanks grote problemen bij clubs als NAC en Fortuna Sittard. We leiden overal trainers op, als land van missionarissen. De zendingsdrift van KNVB-loot World Coaches is een begrip in de internationale voetbalwereld. Systemen voor spelanalyse zijn innovatief. Nederland is fel voorstander van elektronische arbitrage. Het vrouwenvoetbal emancipeert.


In het zogenoemde WASH-project, een samenwerking tussen de KNVB en onder meer Unicef, voetballen we zelfs voor schoon water en hygiëne in Kenia, Ghana en Mozambique.


Dat zijn prachtige, ontwapenend aandoenlijke initiatieven. Het enige nadeel: jongens op straat wedden niet om water of om maatschappelijke betrokkenheid. Die wedden om de uitslag van Barcelona - Ajax: 4-0, het viel nog mee.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden