Ontvoerde Nederlander in Mali is machinist

De Nederlandse man die vrijdag samen met twee andere toeristen is ontvoerd in Mali, heeft komende dagen belang bij enige terughoudendheid van de autoriteiten. Wilde zoekacties van bijvoorbeeld de lokale politie of campagnes van familieleden zijn in het beginstadium zelden in het voordeel van slachtoffers. Hoe bekender de naam, hoe hoger de prijs, waarschuwen deskundigen. Ook moeten ontvoerders de ruimte krijgen hun gijzelaars onder te brengen en contact te zoeken met familieleden.

AMSTERDAM - De vrijdag ontvoerde Nederlander is Sjaak Rijke (51), werkzaam als machinist bij de NS. Diens collega's zijn maandag geïnformeerd. Samen met zijn vrouw Tilly vertrok Rijke per Toyota Landcruiser op een avontuurlijke trektocht door Afrika. In Timboektoe verschenen gewapende mannen op het terras van hun hotel. Die namen Rijke mee, plus een Zuid-Afrikaan, een Zweed en een Duitser. Die laatste verzette zich en werd in de borst geschoten. Tilly was net bij de auto en verstopte zich daar. Zij is overgebracht naar de Malinese hoofdstad Bamako. Er is nog geen Nederlands team van rechercheurs of onderhandelaars naar Mali. Dat kan nog gebeuren als de gijzelnemers hun eisen bekendmaken.


Het ministerie van Buitenlandse Zaken wil niks zeggen over het draaiboek dat in werking treedt als een Nederlander wordt ontvoerd. Uit eerdere incidenten kan echter wel een patroon worden gedestilleerd. 'Er zal vrijdag op Buitenlandse Zaken een klein crisisteam zijn gevormd', zegt Wouter Kok die al jaren hulporganisaties adviseert over hun veiligheid. 'Dat team onderhoudt nauw contact met de Nederlandse ambassade in Mali. Hun taak is de aanpak van de plaatselijke overheid te beïnvloeden. De belangen van beide landen lopen zelden parallel.'


Zo ziet de Malinese overheid het beëindigen van de ontvoering waarschijnlijk als onderdeel van hun strijd tegen Al Qaida in de Maghreb, verwacht Kok. 'Maar die neiging is gevaarlijk voor de ontvoerde toeristen. Daar zit vaak de spanning en dat spel wordt nu gespeeld.'


De Nederlandse aanpak varieert volgens Kok per gebied. In Mali heeft Nederland weinig belangen en zal volgens hem de veiligheid van de gijzelaar vooropstaan. Bij eerdere ontvoeringen van Nederlanders, zoals in Afghanistan, Libië en Dagestan, speelden ook politieke en economische belangen mee. 'Als Nederland een militaire missie in een land heeft, laat Buitenlandse Zaken zich niet graag chanteren door een tegenstander. En als Nederland veel exporteert naar een land, gaan ambtenaren omzichtiger om met de autoriteiten.' Dat leidt volgens Kok tot willekeur. 'De opstelling van Buitenlandse Zaken bij ontvoeringen verschilt van geval tot geval.'


Voor gijzelaars geldt dat zij zich beter niet kunnen verzetten en moeten zorgen dat hun gijzelnemers hen als medemens gaan zien. De Duitse toerist die vrijdag weigerde in te stappen, werd ter plekke doodgeschoten. Het helpt, stelt Kok, als een gijzelaar een bedrijf achter zich heeft staan, of een groot sociaal netwerk. 'Die kunnen zorgen dat onderhandelingen aan de gang blijven.' Vaak wordt losgeld betaald, wat doorgaans wordt omschreven als 'kostenvergoeding'.


'Wij werden midden in de nacht gebeld dat onze zoon was ontvoerd', vertelt Dick Erkel, de vader van Arjan Erkel die in 2002 verdween in Dagestan. 'Wij kregen een topambtenaar toegewezen die gedurende het hele proces ons contactpersoon was. U hoort mij dus niet klagen. Ze waren betrokken en hebben ons nooit een verkeerde voorstelling van zaken gegeven. Het duurde wel lang, maar uiteindelijk heeft de ambassadeur in Moskou het losgeld betaald.'


Een Zwitserse rechter besliste later dat Arjans werkgever Artsen zonder Grenzen een deel van dat geld moest terugbetalen.


De tactiek om gijzelaars te bevrijden zit vol willekeur

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden