'Ontvoerde Arjan Erkel gebaat bij veel rumoer'

De Nederlandse regering zou de Russische president Poetin met veel ruchtbaarheid en op het allerhoogste niveau moeten verzoeken zich in te zetten voor de vrijlating van hulpverlener Arjan Erkel, aldus een Russische expert....

'Het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken luistert naar totaal verkeerde adviezen', zegt majoor bd. Vjatsjeslav Izmailov, een ervaren onderhandelaar bij ontvoeringen en Tsjetsjenië-specialist voor de kritische Russische krant Novaja Gazjeta.

Artsen zonder Grenzen-medewerker Arjan Erkel werd op 22 augustus 2002 door gewapende mannen ontvoerd in de Dagestaanse hoofdstad Machatsjkala. Sindsdien is hij spoorloos. 'Deze zaak is zeer uitzonderlijk. Bij alle eerdere ontvoeringszaken op de Kaukasus sijpelde er altijd wel wat informatie door over de verblijfplaats van het slachtoffer. Nu weten we na bijna acht maanden nog niks', zegt Izmailov. 'Ik ga het steeds waarschijnlijker vinden dat Russische speciale troepen achter de ontvoering zitten.'

Erkels vader en broer - die afgelopen woensdag bij Poetins kantoor in Moskou een petitie met ruim 330 duizend handtekeningen afleverden - zouden begin deze week naar de Machatsjkala afreizen. Daar zouden ze met de Dagestaanse autoriteiten spreken over het onderzoek. Zondag werden ze ineens teruggeroepen naar Den Haag voor spoedoverleg. Zowel het ministerie van Buitenlandse Zaken als de familie wil hierover niets kwijt.

Izmailov heeft van bronnen gehoord waarom de familie van de reis afzag. 'Het regionale departement van criminaliteitsbestrijding heeft de familie afgeraden om lokaal veel ruchtbaarheid aan de zaak te geven. Om de criminelen niet af te schrikken. Dat advies slaat nergens op.'

'Als Erkel nog leeft - en ik schat die kans op 50 procent - dan heeft hij nu juist baat bij zoveel mogelijk lawaai. De ontvoerders moeten weten dat er belangstelling voor hem is. Anders zullen ze hem vermoorden. Ze moeten hem immers bewaken, voeden en verborgen houden. Dat kost geld.'

Izmailov vindt het goed dat de familie en Artsen zonder Grenzen sinds twee maanden vaak naar buiten treden, door middel van een wereldwijde petitie en oproepen aan prominenten. Deze week werd bekend dat de voormalige Sovjet-leider Gorbatsjov bereid is zich voor Erkel in te zetten. Izmailov sprak Gorbatsjov op 1 april over Erkel.

Poetin zal volgens Izmailov pas in actie komen als hij op het allerhoogste niveau wordt aangesproken. 'Toen Chirac Poetin in 2000 benaderde over de Franse fotograaf Brice Fleutiaux, na een ontvoering van acht maanden, was het effect direct duidelijk. Poetin gaf zowel de geheime dienst FSB als Binnenlandse Zaken de opdracht om de zaak op te lossen. Die twee beconcurreerden elkaar en vonden hem al snel. Er moest wel een hoge losgeldprijs worden betaald.'

Izmailov heeft vier theorieën over de mogelijke ontvoerders. De meest onwaarschijnlijke optie is volgens hem dat de familie van Erkels Dagestaanse vriendin Aminat Goenasjevoi erachter zit, bij wie hij in de avond van zijn ontvoering op bezoek was. 'Dan had de Dagestaanse politie daar al wel aanwijzingen voor gevonden.' De tweede optie, de Tsjetsjeense rebellen, acht hij ook onwaarschijnlijk. 'Sinds 2000 hebben de Tsjetsjenen niemand meer ontvoerd.'

De derde variant zijn Dagestaanse criminelen. ' Zij hebben in de jaren negentig veel mensen ontvoerd. Maar dan volgde er al snel een eis voor losgeld. Een mogelijke verklaring voor het uitblijven daarvan is dat Erkel direct bij zijn ontvoering is omgekomen. Dat zou niet de eerste keer zijn.' Izmailov blijft het onverklaarbaar vinden hoe de ontvoerders de stad hebben kunnen verlaten. 'Ik was eerder die maand in Machatsjkala. Het wemelt er van controleposten, 24 uur per dag.'

Dit zou kunnen duiden op de laatste variant, die Izmailov 'absoluut niet uitsluit'. Namelijk dat de Russische speciale troepen achter de ontvoering zitten. 'Ze hebben het al eerder gedaan, met de journalist Andrej Babitski en Kenneth Gluck van Artsen zonder Grenzen. Ik heb daar diverse bewijzen voor. Een FSB-officier heeft het me zelfs toegegeven.'

Wat hebben de speciale troepen voor een belang bij deze ontvoering? 'Sinds de tweede oorlog kunnen journalisten niet meer vrij werken in Tsjetsjenië. De informatie over mensenrechtenschendingen kwamen daardoor vooral naar buiten via humanitaire organisaties die nog wel bewegingsvrijheid hadden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden