Ontstellend destructieve doe-het-zelf-bom

Het Syrische leger heeft wapens genoeg, maar zaait angst door primitieve bommen boven woonwijken te droppen.

Een paar olievaten en gasflessen, gevuld met hompen oud ijzer, spijkers en het explosief TNT - meer was zondag niet nodig voor 83 doden en een veelvoud aan gewonden in de Zuidoostelijke woonwijken van Aleppo.


De zogenaamde 'vatbom', het wapen dat het regime van president Assad met steeds grotere regelmaat inzet, is goedkoop en primitief, en vooral ontstellend destructief. Bij een aanval op de stad Homs in augustus 2012 werd voor het eerst melding gemaakt van de bom, maar het regime leek het gebruik van de vatbommen juist in de laatste maanden, met de onderhandelingen in Genève in het vizier, op te voeren.


'Het is een soort massavernietigingswapen', zegt Kees Homan, onderzoeker aan het Instituut Clingendael, 'maar in de eenvoudige opzet nog het meest vergelijkbaar met de snelkookpanbommen die vorig jaar bij de aanslag in Boston werden gebruikt.'


Net als bermbommen horen vatbommen tot de familie van de 'doe-het-zelf-wapens', in elkaar geknutseld in schuurtjes en garages.


Maar het meest primitieve aspect van de vatbom betreft niet de samenstelling, maar de manier waarop het regime de bom inzet. Volgens Human Rights Watch zet het regime haar explosieve vaten, flessen zelden in om militaire doeleinden van de oppositie te ontmantelen. Het dropt de bommen vooral boven woonwijken, markten en andere burgerdoelen.


'Het is een goedkope manier om heel veel destructie te zaaien', zegt Lama Fakih die namens HRW vanuit Beiroet de mensenrechtensituatie in Syrië monitort. 'De vatbom maakt totaal geen onderscheid tussen militaire doeleinden en burgers.'


In die zin is de vatbom Assad's cynische antwoord op de drone en andere westerse oorlogstechnologie gericht op het minimaliseren van het aantal burgerdoden.


Op YouTube filmpjes van de oppositie is te zien hoe soldaten de vaten zondag handmatig uit het luik van een helikopter gooiden, door de lucht tuimelende hompen, gevolgd door een ontploffing, een zwarte wolk, vuur, geschreeuw.


Hoe vaak vatbommen worden gebruikt en tot hoeveel doden dat heeft geleid, is volgens Fakih moeilijk te zeggen. Maar in een aantal gevallen hebben de bommen duidelijke sporen nagelaten die door HRW en andere mensenrechtenorganisaties zijn vastgelegd. Eenmaal op de grond is het effect vergelijkbaar met dat van een clusterbom, een bom gevuld met kleine explosieven. De clusterbom is sinds 2008 in meer dan 100 landen verboden, maar een resolutie in de VN-veiligheidsraad om ook het primitieve broertje van de clusterbom te verbieden werd in december vorig jaar geblokkeerd door Rusland, de grootste wapenleverancier van het regime van Assad.


Vanwege de Russische wapenleveranties gebruikt het regime de vatbom niet uit noodzaak, zegt Homan van het Clingendael Instituut. Waarom dan wel? 'Zo'n primitief wapen zou je eerder bij de verliezende partij verwachten, en dat is Assad op dit moment niet. Het blijft speculeren wat er in het hoofd van Assad omgaat. Het lijkt alsof hij geen middelen schuwt om terreur tegen de bevolking te gebruiken, net zo lang tot het verzet opgeeft.'


Tijdens de vredesconferentie in Genève in januari werd het gebruik van de wapens sterk veroordeeld, maar het Syrische regime lijkt daarover zijn schouders op te halen. Na eerdere experimenten met scudraketten en luchtbombardementen is de vatbom het volgende omstreden wapen dat Assad straffeloos lijkt te kunnen gebruiken tegen de Syrische burgers.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden