Ontspannen zonder wil

Wilskracht en ‘gezonde stress’ zijn vereisten om te presteren, zo wordt ons van jongsaf geleerd. Maar dat is onzin, melden nieuwe yoga-inzichten....

Het was in 1995, voor de Val van Mussolini. Omdat die voorstelling de nodige conditie en concentratie vereiste, werd de voltallige crew van Toneelgroep Amsterdam door regisseur Paul Koek op yoga gestuurd. Actrice Betty Schuurman (45) verbaasde zich tijdens de trainingen over het hevige verzet dat de oefeningen aanvankelijk bij haar opriepen. Nadat de voorstelling al lang en breed gespeeld was, besloot ze daarom met yoga verder te gaan. ‘Ik ben nogal resultaatgericht en maakte mij snel kwaad als ik niet onmiddellijk resultaat zag, zowel in mijn werk als bijvoorbeeld met sport. Afzien was een soort tweede natuur. Wat yoga mij leerde is af te zien zonder mijzelf geweld aan te doen. Ik blijf rustiger als iets niet onmiddellijk lukt en gun de factor tijd zijn werk.’

Oog in oog komen met je drijfveren, ambities en je stress. Dat is wat yoga met je doet, zegt yogaleraar Gert van Leeuwen (53) van Bharata Yoga in Amsterdam. Yoga leidt daardoor tot bewustwording op twee vlakken: psychisch en lichamelijk. ‘Al in de eerste les ervaren mensen blokkades in hun lichaam’, zegt Van Leeuwen. ‘Dat is niet alleen fysiek een frustrerende ervaring, ook psychisch. De reacties die mensen hebben op yogaoefeningen zijn direct te vertalen naar reacties in het dagelijkse leven bij minder aangename gebeurtenissen. Mensen willen vechten of vluchten. Yoga kan je leren om die negativiteit te keren.’

Dat veel mensen in hun werk stress ervaren vindt Gert van Leeuwen niet zo gek. ‘We ervaren ons grootste geluksmoment als we dingen doen die heel moeilijk zijn. Daarom leggen we de lat steeds hoger en zoeken we steeds weer nieuwe uitdagingen. Het gaat mis als de onderliggende drijfveer spanning is.’

Al ruim tien jaar geeft hij therapielessen aan mensen met rsi- en andere klachten aan het bewegingsapparaat. ‘Het idee dat rsi ongeneeslijk zou zijn, is gelukkig achterhaald. Wat gebeurt is dat zenuwen bekneld raken door een te hoge spierspanning. Daardoor raakt de aansturing in de arm op neurologisch niveau verstoord. Maar ook de bloeddoorstroming wordt afgekneld. Als die weer geopend worden, valt de overbelasting aan armen, schouders en nek weg. Een rechte bovenrug is dan de basis om weer optimaal te kunnen bewegen. Een hoofdstandbankje is een heel mooi hulpmiddel waardoor de bovenrug weer recht gaat staan.’

Het was de tijd van de flower power, toen Van Leeuwen met yoga begon. Van Leeuwen: ‘Ik kwam met yoga uit Zuid-India in aanraking, een open en onderzoekende yogabeweging met alle ruimte voor eigen interpretatie.’ Die eigen interpretatie staat er inmiddels en heet Critical Alignment. Goede alignment staat voor de toestand waarin het lichaam zich vrij en moeiteloos kan bewegen. Dus zonder spanningen of vergroeiingen. In het voorjaar van 2008 verschijnt het vuistdikke boek dat Van Leeuwen over Critical Alignment schreef. Het moet een standaardwerk over yoga worden.

Maar vrij en moeiteloos bewegen, daarvoor kunnen we toch ook naar de sportschool? Van Leeuwen: ‘Sporten pakt wel de bewegingsspieren aan, maar niet de houdingsspieren. Het lichaam heeft die spieren nodig om vrij te kunnen bewegen, ook als we dagelijks urenlang stil achter een computer zitten. Het effect van sporten of massage – want daarvoor geldt hetzelfde – beklijft niet. Ik noem het de wet van de wringende schoenen. Na een dag hard werken voelt het heerlijk om ze uit te schoppen. Maar de dag erna wringen die schoenen weer precies zo als daarvoor.’

Dat geldt ook voor vakanties, het effect daarvan beklijft evenmin. ‘Hooguit een week profijt; daarna is de stress van ervoor weer net zo voelbaar. Voelt die rug wéér vervelend stram, speelt rsi op of heb je wéér een zeurende hoofdpijn.’

Hoewel je dus al in de eerste les kunt ervaren wat yoga met je doet, is Van Leeuwen de eerste die toegeeft dat het een tijd kan duren voordat je oude ingesleten patronen hebt ontmanteld. ‘Mensen hebben hun hele leven hun best gedaan om die houdingen te kweken. Dat heb je niet met drie keer yoga omgekeerd. Het is iets van deze tijd dat we onmiddellijk resultaat willen zien.’

Zelf deed Van Leeuwen er jaren over, voordat hij begreep waar hij naartoe ging. Als Indiaas danser moest hij iedere kwart tel beheersen in een voorstelling van een uur. Iedere keer weer maakte hij zich zo enorm druk, dat hij zich uitgeput voelde. En dat kwam niet door het dansen zelf. ‘Door met yoga bezig te zijn, begon ik de vanzelfsprekendheid waarmee ik mij druk maakte, onder ogen te zien en een halt toe te roepen. De totale ontspanning die ik in yoga tegenkwam, zocht ik vervolgens op voordat ik aan een dansvoorstelling begon. Het bleek veel beter te werken.’

Belangrijk in zijn benadering is dat ontspanning en wilskracht niet samen gaan. ‘Het gaat in yoga om ontspanning en lichtheid, terwijl je door wilskracht verhardt, waarmee je het tegenovergestelde bereikt.’

Het is typerend, zegt hij, dat ons wordt geleerd dat wilskracht noodzakelijk is om iets te bereiken in het leven. En, dat een beetje spanning gezond is, omdat je daardoor tot optimale prestaties komt. ‘Maar het blijft onduidelijk waar de grens ligt tussen gezonde spanning en chronische stress. Ik ben ervan overtuigd dat totale ontspanning een veel betere toestand is om tot creativiteit en grootse prestaties te komen.’

Mister Wilskracht himself, dat was Mark Teijgeler (35) in een notendop, maar dan zo’n zes jaar geleden. De adrenalinekicks die het werken op de trading floor van een grote bank hem gaven, hadden hem jarenlang doen functioneren op de toppen van zijn kunnen. Totdat hij in 2001 in rap tempo twee muisarmen ontwikkelde, die hem niet alleen het werken, maar ook het autorijden en sporten beletten. Hij begreep dat wat hem aanvankelijk deed vlammen, nu tegen hem begon te werken. Een vriend raadde hem aan yoga te volgen. Al na een paar lessen merkte hij dat het hem goed deed. ‘Ik voelde dat ik meer rechtop ging lopen, minder verkrampt was. Zowel fysiek als mentaal begon ik mij beter in mijn vel te voelen.’

Teijgeler kon na een paar maanden weer voluit aan de slag. Toch besloot hij aan het einde van dat jaar bij zijn werkgever uit dienst te gaan. ‘Ik was door de yoga op een spoor gezet waar ik niet meer vanaf wilde.’ Al 3,5 jaar leeft hij nu van meditatietrainingen. Met zijn website abc-van-meditatie.nl heeft hij een gat in de markt gevonden. ‘Toen de Amsterdamse politie belde met de vraag om een cursus te komen geven, wist ik dat ik goed zat.’

Mensen kloppen ook met andere problemen bij Gert van Leeuwen aan. Zoals de bankdirecteur die zich op een bepaald moment in zijn leven realiseerde dat hij eigenlijk voor heel veel dingen bang was. ‘Die man kwam binnen en zei: ik sta doodsangsten uit, maar ik wil op dat hoofdstandbankje. Maandenlang kwam hij op les en hielp ik hem om met zijn schouders op het bankje en zijn voeten naar het plafond te gaan staan. Tot het moment kwam dat ontspanning de plaats innam van zijn angst en hij langer kon blijven staan.’

Het doorbreken van negatieve fysieke of mentale patronen kan best pijn doen. Maar pijn is niet per definitie negatief, zegt Van Leeuwen. ‘Het lichaam wil geen pijn en zal om de pijnlijke plek heen willen bewegen. Bij yoga zoek je die weerstand toch op. Maar dat vereist wel een bewust proces waarin aandacht nodig is om je bewegingen te begeleiden. Ik zeg daarom: leer die plek te ontspannen, in plaats van ervandaan te bewegen.’

Mark Teijgeler vindt de feedback die je door yoga uit je lichaam krijgt geweldig. ‘Toen ik inzag dat het helemaal niet vanzelfsprekend is dat je steeds minder kunt als je ouder wordt, ervoer ik dat als een openbaring. Het duurt misschien jaren voordat je echt lenig bent, maar mijn bovenrug wordt wel steeds soepeler. En dat terwijl een fysiotherapeut ooit zei dat ik met die kromme rug moest leren leven.’

Actrice Betty Schuurman moest laatst in Duitsland een voorstelling spelen. Ze bezocht er een sportarts. Tot haar verbazing riep die uit: mevrouw, wat bent u lenig! Toen dacht ze: ‘Een sportarts, die is toch wel wat gewend.’ *

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden