Ontsnapt uit een mijnenveld

Tien uur moest minister Plasterk debatteren om zijn politieke leven veilig te stellen. Hoe groot is de schade?

schade aan minister plasterk

Volgens een enquête van Eenvandaag vindt 58 procent van de Nederlandse bevolking het niet goed dat minister Plasterk van Binnenlandse Zaken is aangebleven. Maar op het Binnenhof wordt de schade voor het aanzien van de politiek gerelativeerd: er is een debat geweest, er is gestemd over een motie van wantrouwen, maar die kreeg onvoldoende steun. 'Over tot de orde van de dag', zoals Alexander Pechtold (D66) het zegt.


Hoewel zijn partij de motie steunde, zegt Pechtold dat die geen consequenties heeft voor het functioneren van Plasterk. 'Al zal het even duren voordat deze casus weer in perspectief wordt gezien. Het kost tijd om dit falen goed te maken met positieve beleidsdaden.'


Ook bij andere partijen is er geen verontwaardiging dat Plasterk is blijven zitten. 'Van ons moest hij weg', zegt GroenLinks-fractievoorzitter Bram van Ojik. 'Maar hij heeft het recht een andere afweging te maken. Ook al zijn acht partijen die een motie van wantrouwen steunen best veel en heeft Plasterk tien uur gedebatteerd om dit te voorkomen.'


Wel hoopt de oppositie dat Plasterk zijn best gaat doen het vertrouwen van de oppositie te herwinnen. Want een motie van wantrouwen blijft een zwaar signaal, zegt CDA-fractievoorzitter Sybrand Buma. 'Het vertrouwen van een meerderheid is in principe voldoende. Bij Plasterk ligt nu de bewijslast om te laten zien dat hij het vertrouwen van alle partijen waard is.'


schade tussen de constructieve oppositie en het kabinet

D66, ChristenUnie en de SGP praten over heel veel mee met de regeringspartijen VVD en PvdA. In ruil voor steun bij belangrijke maatregelen krijgen ze invloed op het kabinetsbeleid. Menig Binnenhofwatcher was ervan overtuigd dat om die reden het front van de 'constructieve drie' (C-3) intact zou blijven. Is er een gecompliceerde situatie ontstaan, omdat D66 dinsdagnacht het initiatief nam voor een motie van wantrouwen tegen Plasterk?


Een motie van wantrouwen door een van de gedogers komt harder aan, daarover zijn betrokkenen het eens. Maar ze zeggen ook: D66 heeft het volste recht om dit te doen. De loslippigheid van een minister over de veiligheidsdiensten staat los van het sociaal-economische beleid. Zoals D66-leider Pechtold zegt: 'De C-3 is een begrotingsafspraak. Als we op het punt van de beoordeling van bestuurlijk handelen van een minister gelijk optrekken met het kabinet, maken we de C-3 tot iets wat het niet is.'


De oppositiepartijen vinden het prima. Zij zijn blij dat de verhoudingen in het parlement niet bevroren zijn. Het maakt de debatten immers minder voorspelbaar.


schade tussen pvda-leider diederik samsom en d66-leider alexander pechtold

Voor de PvdA is het 'volstrekt onbegrijpelijk' dat D66 de motie van wantrouwen tegen Plasterk steunde, laat PvdA-leider Diederik Samsom meteen na het debat weten. Het betekent een nieuwe smet op de toch al moeizame relatie tussen Samsom en D66-voorman Pechtold.


De PvdA heeft er kennelijk op gerekend dat D66, als een van de oppositiepartijen die het kabinet steunt, de motie van wantrouwen niet zou ondertekenen, laat staan indienen. Maar Pechtold belt dinsdagnacht tegen twee uur met Samsom om hem te vertellen dat de PvdA-minister hier niet kan rekenen op steun van D66. Die reageert verbaasd. Hier en daar klinkt de suggestie dat D66, zo vlak voor de gemeenteraadsverkiezingen, duidelijk wil maken dat ze echt niet alles van het kabinet gedoogt. In de grote steden steken de democraten de sociaal-democraten naar de kroon. Ze willen nu wel eens groter worden dan de PvdA.


Hoe dan ook: in de landelijke politiek moeten D66 en de PvdA samenwerken. Wordt dit verzaakt, dan kan de cruciale steun voor het kabinetsbeleid wegvallen. Dat weten ook Samsom en Pechtold. Ze zijn professionals en ze moeten met elkaar door. Daarom kondigde Samsom aan dat hij binnenkort nog eens met Pechtold gaat terugblikken op het debat. Het relatieonderhoud tussen Samsom en Pechtold blijft een aandachtspunt.


schade aan de oppositie

De oppositie ligt dinsdag tijdens het debat aanvankelijk compleet aan gruzelementen. Geen eenheid in te ontdekken. Op Twitter windt Roderik van Grieken van het Nederlands Debat Instituut zich erover op. 'Kamerleden debatteren zoals mijn zoontje van 8 en zijn teamgenootjes hockeyen. Ieder voor zich, niet naar elkaar kijken, en op een kluitje.'


Ook in de Tweede Kamer is het de fractieleiders snel duidelijk dat het zo niet moet. Het is ook niet volgens plan. De fractieleiders zijn dan al bij elkaar gekomen tijdens de dinerpauze, als Plasterk nog aan het woord moet komen.


Op de statige werkkamer van CDA-leider Sybrand van Haersma Buma vergewissen ze zich ervan dat ze op één lijn zitten. Zeer serieus debat? Check. Kan voor Plasterk ook verkeerd aflopen? Check.


Zodra het kan, trekt de oppositie zich weer terug op de kamer van Buma. De bedoeling is om alle brokstukken tot een geheel te lijmen. En dat lukt. Tijdens het vervolg van het debat spreekt de een na de ander over 'drie cruciale momenten'. 'Dat bracht scherpte', zegt een van de fractieleiders. 'Zo dreven we hem in een hoek en konden we gericht schieten', kijkt een ander terug.


Maar is het gerechtvaardigd om Plasterk weg te sturen? Wie steunt een motie van wantrouwen? Dat is een vraag die de fracties afzonderlijk willen beantwoorden. Zodra ze het antwoord hebben, melden ze zich voor de derde keer op de kamer van Buma, om hun handtekening te zetten onder de motie.


De SGP laat zich niet meer zien - die besluit Plasterk het voordeel van de twijfel te geven. De ChristenUnie komt melden dat ze niet meedoet. Tot teleurstelling van de SP: 'Jullie laten hem veel te makkelijk weg komen.'


Geert Wilders wordt op het laatst nog even gebeld. Wil hij zijn naam hebben onder een motie van Alexander Pechtold, toch niet zijn beste politieke vriend?


Het blijkt geen probleem, en zo komt het dat er een motie wordt ingediend door maar liefst acht partijen.


'Met zo'n groot deel van de oppositie dat hem wantrouwt', houdt Wilders Plasterk nog eens voor, 'zou de minister moeten opstappen.' Dat doet Plasterk niet - maar hij is zichtbaar ontdaan door de uiteindelijke eensgezindheid van de oppositie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden