Ontsnapping aan het verleden?

Niet voor criminelen of asielzoekers, maar voor wielrenners die doping hebben gebruikt: een generaal pardon. De wielerwereld denkt dat amnestie misschien de enige manier is om een streep achter het troebele verleden te zetten.

Marc Lotz leidt een gezegend leven, zegt hij. Marc Lotz komt uit Limburg en geeft wiskundeles op een middelbare school. Marc Lotz is ook bekend als de profwielrenner die in 2005 werd betrapt op het gebruik van doping.

Bij een inval in zijn appartement trokken Belgische agenten de deur van zijn koelkast open. Daar troffen ze het voor sporters verboden hormoon epo aan. De profcarrière van Lotz was terstond voorbij.

Lotz was ontmaskerd. Zelf ervoer hij het ook zo. Als de politie hem links had laten liggen, had hij nog jaren in zijn onschuld kunnen volharden. Liegen over doping behoorde als renner tot zijn beroepsopvatting. Net zoals hard trainen, op tijd rusten en je voeding in de gaten houden.

Het proefballonnetje dat de voorzitter van de internationale wielrenunie UCI onlangs opliet, is Lotz niet ontgaan. Tegen het persbureau AP verklaarde Pat McQuaid zijn enthousiasme over een generaal pardon voor dopingzondaars in zijn sport. Hij wil het idee komende vrijdag bij het UCI-congres inbrengen, tijdens het WK wielrennen in Limburg.

'De tijd is er rijp voor', vertelde McQuaid. De zucht naar schoon schip maken in het wielrennen is nog nooit zo groot geweest, volgens de Ier, zelf een oud-renner. Voor die opvatting valt iets te zeggen.

Wielrenners leven in hun eigen, afgescheiden wereld. Dopingzondaar David Millar beschreef het in zijn autobiografie als een subcultuur: binnen de grenzen van de sport heersen eigen normen en waarden en wordt iets controversieels als het gebruik van verboden, prestatiebevorderende middelen normaal gevonden. Althans, dat was in de jaren negentig zonder meer het geval.

Renners slikten, spoten en gebruikten om weerstand te kunnen bieden aan een op hol geslagen medische wedloop. Sommigen pokerden met hun gezondheid, bang als ze waren om weggereden te worden of juist begerig om de stap naar de winst te kunnen zetten. Maar vroeg een journalist aan zo'n renner wat hij uitspookte, dan ontkende die glashard dat hij zich ooit met doping zou inlaten. Zelfs zijn eigen vrouw wist zelden af van het dubbelleven van haar man. En anders loog ze gewoon met hem mee.

Het gebruik kon ook niet worden aangetoond. Dat veranderde pas toen eind jaren negentig het populairste middel van allemaal, epo, te traceren bleek. Twee decennia later zijn tientallen renners positief bevonden, bestraft en verdwenen uit de sport.

Anderen zaten hun schorsing uit en keerden terug. Een voorwaarde was dat ze bij een boetedoening alleen zichzelf als schuldige hadden aangewezen. Wie anderen er aan de haren bijsleept om zijn eigen gedrag te verklaren, hoeft niet op veel clementie te rekenen als hij weer op de fiets stapt.

Een nog groter aantal anderen bleef daarentegen buiten schot. Algemeen wordt aangenomen dat ze erin zijn geslaagd de dopingregels te omzeilen. Dat was kinderspel, zegt Tyler Hamilton erover in zijn pas verschenen boek The Secret Race.

Samen met Lance Armstrong en ploeggenoten raakte de Amerikaan er bedreven in doping zodanig te gebruiken dat er nooit een alarmbel afging bij de controleurs. Hij gebruikte het bijvoorbeeld 's nachts, waardoor het middel overdag niet meer was op te sporen. Dreigde dat gevaar alsnog, dan dronk hij net zo veel water tot hij zeker wist dat de controleur met een negatief buisje de voordeur uitliep.

Renners geven zelden uit eigen beweging toe wat ze op hun kerfstok hebben. Aan hun successen op de racefiets ontlenen ze status en in veel gevallen een verdere carrière. Ze vrezen sponsorinkomsten of prijzengeld te moeten inleveren, iets wat bijvoorbeeld ook in zwang is in de dopingzaak van Lance Armstrong. De instorting van hun rijkjes dreigt, kortom, als renners bekendmaken wat zich werkelijk in hun leven heeft afgespeeld.

Volharden in leugens doet daarom nog minder pijn dan toegeven aan de wroeging die aan je knaagt, vertelt Lotz. 'Het doet wel wat me je als je elke dag wakker wordt met het gevoel dat je er zelf doorheen bent geglipt, maar een ander aan de grond zit omdat hij wel is gepakt. Maar op eigen basis gaan renners echt niet toegeven wat er is gebeurd.'

Talloze dopingaffaires volgen elkaar in het wielrennen op en slepen zich steeds langer voort. Van Ullrich, Riis, Pantani, Landis en Contador staat vast dat ze de Tour niet volgens de regels hebben gewonnen. Nu ook de zeven Tourzeges van Lance Armstrong, de grootste kampioen van allemaal, op het spel staan, is wat McQuaid betreft de maat vol.

Hij neigt daarom naar een coulancemiddel dat in Nederland doorgaans alleen wordt ingezet bij groepen asielzoekers. Mocht er amnestie worden verleend aan renners met een dopingverleden, dan gaat daarvan hoe dan ook een precedentwerking uit. In de woorden van sporthistoricus Jurryt van de Vooren: 'Het zou een trendbreuk met het verleden zijn.'

Van de Vooren kan zich geen ander voorbeeld van een generaal pardon herinneren in de sport. Een situatie die zich er het beste voor had geleend, was die van de Nederlandse profvoetballers in 1954. Die mochten niet meer voor Oranje uitkomen na het besluit van de voetbalbond KNVB om spelers te straffen die geld met hun sport verdienden. Inmiddels strijken spelers weeksalarissen op van honderdduizenden euro's, maar eerherstel voor hun wegbereiders is er nooit van gekomen.

Andere sportschandalen verdienen het volgens Van de Vooren op z'n minst om nagezocht te worden. De atleet Ben Johnson werd gestript van zijn olympische titel op de 100 meter sprint in 1988, maar heeft altijd volgehouden dat zijn rivalen zich eveneens bezondigden aan stimulerende middelen.

Oost-Duitse staatsamateurs, Sovjet-sporters en Tsjechische atleten zijn altijd het mikpunt van grote dopingverdenkingen geweest. Van de Vooren: 'Er zijn sporten die baat kunnen hebben bij zo'n pardon. Daarmee kun je het verleden laten rusten en je op de toekomst richten.'

Dát, en niets anders, moet het wielrennen volgens Lotz met een eventuele amnestiemaatregel voor ogen hebben. Er moet weer worden geschreven over de talenten van nu en hun flonkerende prestaties, niet over verdachte voorgangers die de fiets al lang niet meer hebben aangeraakt. 'Zand erover en vooruitkijken', is wat Lotz het liefst wil.

Hij moest lachen toen hij de plannen voor een generaal pardon in de krant teruglas. Maar toch, zegt hij nu. 'Toch had het mij er misschien toe kunnen zetten mijn verhaal veel eerder naar buiten te brengen.'

Zet tientallen renners uit hetzelfde tijdperk bij elkaar, roep er een psycholoog bij en laat ze hun verhaal doen. En gun ze vervolgens vergiffenis voor hun niet altijd even fraaie daden. Zo zou amnestie er volgens Lotz uit kunnen zien.

Een voordeel kan ook zijn dat de erelijsten niet meer hoeven te worden vertimmerd. Want hoe kun je de nummer twee als winnaar aanwijzen als je zeker weet dat ook die zich aan doping schuldig heeft gemaakt? Van de zeven Tours waarin Armstrong de beste was, zijn op één na alle nummers twee en drie vanwege doping in opspraak geraakt.

Of het daarom ooit tot een tabula rasa zal komen? Lotz twijfelt. 'Ik ken de haken en ogen aan zo'n plan niet. Komen er bijvoorbeeld schadeclaims van sponsors als een renner toch doping toegeeft? Keren er juist mensen terug op de erelijst van een Tour de France als ze onder dat pardon vallen?'

Lotz heeft geen vergiffenis voor zijn collega's nodig om te weten wat hij heeft gedaan. Hij is de weg naar doping ingeslagen, waar hij op het kruispunt net zo goed de andere kant op had kunnen gaan. Bovendien hebben de bekentenissen van collega-zondaars hem al een ding duidelijk gemaakt: 'Dat ik me nergens schuldig over hoef te voelen.'

KEERPUNT

De Tour de France van 1998

Zouden de renners die de Tour de France van 1998 reden, in aanmerking komen voor amnestie? De 'Tour de Dopage' staat bekend als een keerpunt in de strijd tegen doping. Wat begint met de aanhouding van een verzorger van de Festinaploeg die in een auto vol verboden middelen rondrijdt, escaleert de daaropvolgende dagen. Het Franse Festina, met kandidaat-winnaar Richard Virenque, wordt uit de Tour gezet. Andere ploegen houden het zelf voor gezien. De renners van het Nederlandse TVM, waar eerder dat jaar epo in de vrachtwagen is gevonden, worden door de politie verhoord. Als de Tour Zwitserland aandoet, stappen ze collectief af.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden