Ontsnappen uit het Achterhuis

'Hier is het Achterhuis', vertelt hij. 'Daar zat Anne Frank vanaf 1942 samen met zeven andere Joodse mensen ondergedoken.'

Beeld anp

Thijs Verberne - een negentienjarige jongeman met een strak kapsel, een colbertje en een groot horloge - staat in de deuropening van de door hemzelf ontwikkelde attractie.

Anne Frank was bang dat ze zou worden verraden, vertelt hij. 'En daarom is het de bedoeling dat jullie straks proberen het Achterhuis te ontvluchten.'

We betreden een ruimte waar een landkaart van nazi-Duitsland aan de muur hangt. Eronder staat een grote koffer met een hangslot. In de hoek een replica van de bekende manshoge boekenkast, die hier in deze bunker in Valkenswaard is gevuld met een rij piepschuimen encyclopedieën.

Verberne wijst naar een klok. 'Jullie hebben een uur', zegt hij.

Dan draait hij zich om en trekt de deur achter zich dicht.

Escaperooms

Dit is hem dus, de escaperoom waar de afgelopen dagen zo'n ophef over was. Hier kan iedereen voor twee tot drie tientjes per persoon een uur lang onderduiker spelen.

Dergelijke escaperooms zijn in een paar jaar tijd razend populair geworden. Er zijn er nu een paar honderd, verspreid over het hele land. Het idee is overal hetzelfde: een groep mensen moet binnen een bepaalde tijd proberen te ontsnappen uit een ruimte. Dat doen ze door puzzels op te lossen en samen te werken.

Wat verschilt, is de thematiek. Zo is er in Amsterdam een escaperoom waar een beveiligingsteam een aanslag op een munitiedepot moet voorkomen. In het Limburgse Limbricht wordt een team vastgeketend in een kerker van een kasteel opgesloten. En nu is er in Valkenswaard dus een escaperoom waar de bezoekers moeten ontsnappen uit het nagebouwde Achterhuis van Anne Frank.

Maar is dat wel kies? De Anne Frank Stichting vindt in ieder geval van niet. 'Het getuigt van weinig inlevingsvermogen voor de overlevenden van de Shoah om het Achterhuis als decor voor een spel te gebruiken', schreef de stichting in een persverklaring. 'Met dit spel wordt de indruk gewekt dat onderduiken een spannend spel is, en als onderduikers maar slim genoeg zijn, ze niet gepakt worden. Dat is niet alleen historisch, en daarmee educatief onjuist, maar ook aanmatigend en kwetsend voor diegenen die de gevolgen van de Jodenvervolging aan den lijve ondervonden hebben.'

Beeld anp

In de escaperoom kijken we eerst of we de kast gewoon van zijn plek kunnen draaien, maar zo eenvoudig gaat het natuurlijk niet. Een cijferslot zit ons in de weg. We rommelen tussen de boeken, kijken achter de donkere gordijnen, voelen in de jaszakken van de jas die aan een kapstok hangt. En al snel vinden we ergens een briefje.

'Vanaf maandagochtend 6 juli 1942 zit de familie Frank ondergedoken', staat erop. 'De schuilplaats is op dat moment nog niet helemaal klaar. Overal staan nog spullen in dozen. Daarna beginnen ze met het uitpakken van de koffer. Ook de landkaart krijgt een mooie plek. Behalve de familie Frank zitten er nog vier Joden ondergedoken in het Achterhuis: Hermann en Auguste van Pels met hun zoon Peter, en Fritz Pfeffer.'

We zoeken verder, komen via een sleutel, een morsecode en een moeizame berekening tot een viercijferige code. Het cijferslot geeft zich gewonnen. We draaien de kast weg. Nog een halfuur te gaan.

Het nieuws over deze 'smakeloze' en 'weerzinwekkende' escaperoom verspreidde zich de afgelopen dagen razendsnel. Cameraploegen van Pownews en Hart van Nederland kwamen langs. En via de internationale persbureaus belandden berichten over de attractie op de websites van onder meer The Guardian en USA Today.

Thijs Verberne blijft er laconiek onder. Hij begrijpt de kritiek nog steeds niet, zei hij vlak voordat hij ons opsloot. 'Er zijn boeken over Anne Frank, er is een museum, er zijn films, er is een musical. Waarom mogen wij er dan niet een spel van maken? Ik vind dat dat ondertussen wel moet kunnen. Kom op, de oorlog is inmiddels zeventig jaar geleden.'

Meermaals benadrukte Verberne ook dat het hier niet alleen om een spel gaat. Hij hoopt de bezoekers 'spelenderwijs iets bij te brengen'. 'Dan krijgt de huidige generatie er toch nog iets van mee. Want ik denk niet dat veel jongeren nog naar een museum gaan of een boek lezen.'

Nee, zelf heeft hij het dagboek van Anne Frank ook niet gelezen, bekende hij. 'Ik ben niet zo'n lezer. Maar er zijn mensen hier die het wel gelezen hebben.'

Als ons uur bijna verstreken is, klinkt plotseling een tikkende klok in de escaperoom. We moeten nu snel zijn, anders hebben we het niet gered - dan wacht ons een peloton Duitsers, of de gaskamer, of... ja, wat eigenlijk?
We krijgen via de intercom een hint van Verberne, goochelen gauw nog wat met foto's, cijfers en formules en vinden uiteindelijk een sleutel waarmee we naar buiten kunnen.
Een grijns.

Mooi, we zijn ontsnapt.

Maar dan komen de bedenkingen. Hebben we hier ervaren hoe het is om een onderduiker te zijn? Hebben we iets wezenlijks geleerd over Anne Frank?
Nauwelijks.
In de auto naar huis doemt nog een andere vraag op. Wanneer probeerde Anne Frank eigenlijk te ontsnappen uit het Achterhuis?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden