REPORTAGE

'Ontslagrecht is Russische roulette'

Frankrijk ligt plat door protesten tegen een nieuwe arbeidswet. Maar voor kleine ondernemers zou die een zegen zijn. Ontslag kan nu zo duur uitpakken dat ze hun zaak moeten sluiten.

Insectenbestrijder David Inzerillo (rechts) aan het werk met een assistent. Hij zou graag iemand aannemen, zegt hij, maar als de nieuwe arbeidswet er niet komt, kan hij daar bij tegenspoed niet van af. Beeld Hans Heus
Insectenbestrijder David Inzerillo (rechts) aan het werk met een assistent. Hij zou graag iemand aannemen, zegt hij, maar als de nieuwe arbeidswet er niet komt, kan hij daar bij tegenspoed niet van af.Beeld Hans Heus

David Inzerillo (46) heeft een eenmansbedrijf in Béziers. Hij bestrijdt termieten en ratten, en maakt airco's schoon. Hij zou dolgraag een werknemer in dienst nemen, zegt hij. 'Dan zou ik eindelijk serieus aan klantenwerving kunnen doen, mijn website verbeteren, de administratie bijwerken. Al die dingen die ik nu 's avonds en in het weekend doe.'

Zwaard van Damocles

Maar Inzerillo durft niet. Hoe kom je van een werknemer af als de zaken tegen zitten, als hij niet bevalt, als je ruzie krijgt? De patron die iemand ontslaat, loopt het risico te worden veroordeeld tot een schadevergoeding die zo hoog is dat hij zijn bedrijf kan sluiten. 'Het is een zwaard van Damocles dat altijd boven je hoofd hangt', zegt Inzerillo.

Jérôme de Lacaze (46) kan erover meepraten. Hij heeft vier winkels in auto-accessoires in Béziers en omgeving. 'In 2009 ontsloeg ik een werknemer. Hij pestte zijn collega's weg, beledigde klanten en dreef onder werktijd een eigen zaak', zegt hij. Hij won voor het arbeidstribunaal, maar verloor in hoger beroep. Nu moet hij zijn ex-werknemer een schadevergoeding van 195 duizend euro betalen. 'Dat geld heb ik niet. Ik ben in cassatie gegaan, maar als ik verlies, moet ik de winkel sluiten. Dan staan er acht mensen op straat.' De rechtsgang na ontslag is een Russische roulette, klagen ondernemers.

Belang verloren

De oorspronkelijke versie van de omstreden nieuwe Franse arbeidswet was bedoeld om ondernemers als Inzerillo en De Lacaze te helpen. Bij een werkloosheid van 10 procent moest de angst om mensen aan te nemen worden bestreden. Daarom werd de ontslagvergoeding bepaald op maximaal 75 duizend euro. Het voorstel stuitte op zoveel weerstand bij de bonden dat het schielijk werd ingetrokken: de 75 duizend euro is nu slechts 'een indicatie'. 'Daarmee heeft de arbeidswet voor ons veel van zijn belang verloren', zegt Francis Pozo, secretaris van de werkgeversvereniging Medef in Béziers. 'Het stelt allemaal niet zoveel meer voor.'

Daar denken veel Fransen heel anders over. Vandaag rijden maar zes van de tien tgv's, morgen beginnen de luchtverkeersleiders te staken. De bevoorrading van de benzinestations is inmiddels redelijk onder controle, maar nog altijd liggen vier van de acht olieraffinaderijen plat. De acties worden geleid door de radicale, uit het communisme voortgekomen vakcentrale Confédération générale du travail (CGT), maar gesteund door de publieke opinie: 46 procent van de Fransen wil dat de wet wordt ingetrokken, 40 procent dat zij wordt veranderd.

Patricia Barbazange. Beeld
Patricia Barbazange.Beeld

'Verder van huis'

Ook aan de gevel van het pand van de CGT in Béziers wordt opgeroepen tot demonstreren: 'Meer werken, minder verdienen, verder van huis: de flexibilisering van de arbeid is de zekerheid voor het kapitaal!' De strijd spitst zich toe op een schijnbaar technisch punt: volgens de arbeidswet moeten onderhandelingen over werktijden zoveel mogelijk per bedrijf worden gevoerd in plaats van per sector, zoals nu het geval is. Op het eerste gezicht lijkt het wonderlijk dat hiervoor benzinedepots worden geblokkeerd en ordetroepen met molotovcocktails worden bekogeld.

'De mensen hebben heel goed begrepen wat het gevaar is', zegt Patricia Barbazange, secretaris-generaal van de CGT in Béziers. Een even goedlachse als strijdlustige vrouw, die met zichtbaar plezier aanschouwt hoe de woede zich over het land verspreidt. 'Als op nationaal niveau per sector wordt onderhandeld, krijgt iedereen dezelfde rechten. Die zijn vaak met strijd verworven', zegt ze. Dat dreigt allemaal verloren te gaan als er straks per bedrijf wordt onderhandeld. 'Binnen een bedrijf zijn werknemers vatbaar voor chantage door de patrons', zegt Barbazange. 'Die zeggen: als jullie niet akkoord gaan, moeten we mensen ontslaan. En het bedrijf waar de werknemers het meest inleveren, zal de toon zetten. De andere moeten volgen, omdat ze anders niet meer kunnen concurreren.'

null Beeld Hans Heus
Beeld Hans Heus

Geest

Zo'n vaart zal het helemaal niet lopen, zeggen de voorstanders - de regering, de gematigde vakcentrale CFDT en de werkgevers. Het personeel zal echt niet instemmen met slechte arbeidsvoorwaarden. Bovendien zijn ze gebonden aan wetten en richtlijnen. 'De geest van de arbeidswet is heel positief', zegt Fabien Portes, directeur van de grote meubelketen BUT en voorzitter van de werkgeversvereniging Medef in Béziers. 'Door de wet wordt de dialoog tussen werkgevers en werknemers bevorderd. Zij kunnen voor hun eigen bedrijf bekijken wat het beste is.'

Winkels kunnen besluiten om op zondag open te gaan. In bedrijven die veel internationale concurrentie ondervinden kan worden besloten de arbeidsvoorwaarden te versoberen, bijvoorbeeld door de overwerkvergoeding (die betaald wordt boven de 35 uur) te verlagen. Die mogelijkheid bestond de afgelopen jaren al. De grote scheepswerf STX in Saint-Nazaire stond op omvallen, maar floreert nu weer, mede omdat het personeel concessies heeft gedaan.

Buikpijn

Maar daarvoor is dialoog nodig, en die is in Frankrijk vaak ver te zoeken. Ook in Béziers proef je meteen het wantrouwen. Ondernemers en CGT spreken heel andere taal. '80 procent van de Franse bedrijven heeft minder dan tien werknemers', zegt Francis Pozo van werkgeversvereniging Medef. 'De patrons van zulke bedrijven hebben buikpijn als ze iemand moeten ontslaan. Ze trekken op met hun personeel, ze gaan samen naar rugbywedstrijden.'

Van deze vriendschappelijke schets wil Patricia Barbazange van de CGT niets weten. 'De wereld van de arbeid is wild en wordt steeds wilder. Patrons stellen steeds hogere eisen. Soms geven ze iemand expres werk dat hij niet kan aankan, zodat ze hem kunnen ontslaan', zegt ze.

'Als ondernemer ben je in Frankrijk altijd maar in het defensief', zegt termietenbestrijder David Inzerillo. 'Wíj zijn juist in het defensief', zegt Patricia Barbazange. 'De patrons willen altijd de arbeidsvoorwaarden verslechteren. Ze proberen alleen maar kapitaal op te stapelen. Als de CGT iets voor elkaar krijgt, is dat goed voor het hele land. Kijk naar mei '68. Na een staking zijn toen de lonen met 35 procent verhoogd. Daarna ging het alleen maar beter met de economie.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden