Ontslagloterij: alles of niets

het recept voor inkomenszekerheid? een vaste baan en veel zitvlees. Als je ooit ontslagen wordt, kan het zomaar een ton schelen....

tekst gijs herderscheê

Bij duizenden trokken de Franse jongeren vorig jaar door de steden. Maar de versobering van het ontslagrecht waartegen zij massaal demonstreerden, zou voor de Nederlandse flexwerkers een stap vooruit betekenen.

‘Naarmate langer was gewerkt in een proefcontract, zou er een ontslagvergoeding komen van maximaal twee maandsalarissen’, legt Evert Verhulp uit. ‘Kom daar maar eens om in Nederland. Flexwerkers krijgen hier, na afloop van hun contract, geen enkele vergoeding. Ook na drie jaar werken.’

Verhulp kent het ontslagrecht als zijn broekzak. De hoogleraar arbeidsrecht aan de universiteit van Amsterdam, ooit begonnen als advocaat bij de FNV, is een belangrijk criticaster geworden van de Nederlandse ontslagpraktijk.

‘Als een werkgever van een werknemer af wil, kan dat vrij snel. Maar het is wel een complex geheel. Het werkt als een loterij. Het systeem kan eerlijker door de ontslagbescherming beter over verschillende groepen te verdelen én door de nadruk te leggen op het vinden van nieuw werk.’

Scheefgroei

Scheefgroei
Volgens Verhulp is er een enorme scheefgroei ontstaan tussen mensen mét en mensen zonder vaste aanstelling.

Scheefgroei
‘De rechteloze positie van tijdelijke contractanten is vrijwel nergens zo slecht als hier. Terwijl werknemers met een vaste baan, die lang bij een baas zitten, topbescherming genieten. Daar staat Nederland aan kop, samen met Portugal, Tsjechië en Slowakije.’

Scheefgroei
De bescherming van degene met een vaste baan begint al vroeg. Verhulp: ‘Een tijdelijk contract loopt na drie jaar zomaar af, terwijl dezelfde werkgever iemand met een vaste baan bij ontslag drie maandsalarissen moet betalen. Dat verschil is toch raar?’

Scheefgroei
Als een ontslagaanvraag aan de rechter wordt voorgelegd, zijn leeftijd en duur van het dienstverband cruciaal voor de hoogte van de ontslagvergoeding. Een beloning voor trouwe dienst, ofwel zitvlees.

Scheefgroei
Behandelt het Centrum voor Werk en Inkomen de ontslagaanvraag, dan wordt vooral gekeken waarom juist deze werknemer voor ontslag wordt voorgedragen. Die toetsing wordt soepeler als een sociaal plan is afgesloten. En daarin zijn de ‘afvloeiingsregelingen’ voor ‘middelbare’ werknemers tot 55 jaar meestal beter dan voor jongeren. De regelingen voor 55-plussers zijn vaak wat minder riant, maar hun sociale uitkeringen worden aangevuld tot pensionering.

Scheefgroei
De advocaat die de werknemer bijstaat adviseert zijn client dikwijls geen haast te maken met ander werk zoeken. Als tijdens de zitting van de kantonrechter namelijk blijkt dat de werknemer al ander werk heeft, krijgt hij vaak een minder hoge vergoeding. Terwijl het ontslagrecht in Verhulps visie juist gericht zou moeten zijn op de toekomst van de werknemer.

Scheefgroei
‘Neem twee buren, mannen van middelbare leeftijd. Zij werken al hun hele leven bij verschillende fabrieken in hetzelfde dorp. De ene man wordt bij een reorganisatie ontslagen en krijgt 40 maandsalarissen mee en drie jaar WW. Dan vindt hij ander werk waar hij in een mooie, nieuwe auto naartoe gaat. Terwijl buurman nog steeds op de fiets, met broodtrommel achterop, naar zijn oude werk gaat.

Scheefgroei
Dat de ontslagen werknemer schade vergoed krijgt voor inkomensverlies en pensioenbreuk, vind ik terecht. Maar als die werknemer dat niet lijdt, is die vergoeding lastig te rechtvaardigen. Zeker als dat werk via de oude baas of het sociaal plan is gevonden.’

Postcodeloterij

Postcodeloterij
Het loterijgehalte zit volgens Verhulp in de twee verschillende procedures die kunnen leiden tot ontslag. De keus is aan de werkgever. De procedure via de kantonrechter is sneller en levert de werknemer een maandsalaris per dienstjaar op. Maar als de werkgever opzegt met toestemming van de CWI, duurt de opzegging langer en krijgt de werknemer als uitgangspunt geen vergoeding. ‘Daarover kan hij wel weer procederen, maar de uitkomst van die procedure is lastig te voorspellen. Dat heeft het effect van de Postcodeloterij. Ik kan dat juridisch wel verklaren, maar eerlijk vind ik het niet.’

Postcodeloterij
De ontslagvergoeding is in feite een zitvleesbonus. Pervers, volgens Verhulp. ‘Wat moeten we met een schadevergoeding die niets vergoedt, maar alleen geldt als drempel tegen ontslag? De vergoeding van de kantonrechter was ooit bedoeld als schadevergoeding voor gederfd inkomen. Maar daarvoor is er de WW.’

Postcodeloterij
Bij het ontslagrecht gaat het er volgens Verhulp om dat de werknemer snel weer nieuw werk vindt. Hij pleit voor een wettelijk voorgeschreven periode waarin werkgever en werknemer er alles aan moeten doen om een nieuwe baan te vinden. Daarvoor kan het geld worden gebruikt, dat anders aan ontslagvergoeding zou worden besteed. Lukt het snel nieuw werk te vinden, dan is er geld over en kunnen beide partijen dat delen, stelt Verhulp. ‘En als het niet lukt is er de WW. Maar toets dan bij het ontslag of werkgever en werknemer alles op alles hebben gezet. Net zoals dat bij arbeidsongeschiktheid gaat.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden