'Ontslagen hoogleraar zoog wel cijfers uit zijn duim'

De ontslagen Rotterdamse hoogleraar consumentengedrag Dirk Smeesters heeft wel degelijk cijfers uit zijn duim gezogen. Dit stelt de Amerikaanse fraudejager Uri Simonsohn in een verklaring aan de Volkskrant. Uit e-mails in bezit van de Volkskrant blijkt bovendien dat Smeesters zelf aanvankelijk opperde dat er in zijn cijfers misschien tikfouten zaten.

Gebouwen van de Erasmus Universiteit in Rotterdam. Beeld ANP

Sociaal-psycholoog Smeesters houdt vol dat hij weliswaar onwelgevallige cijfers onder het vloerkleed veegde zonder dat te melden, maar dat hij geen fraudeur is. 'Ik ben geen tweede Diederik Stapel', zei hij daarover dit weekeinde in een exclusief interview met de Vlaamse krant De Standaard. 'Ik heb niets verzonnen.'

Cijfers verzonnen
Maar Simonsohn veegt dat van tafel. 'Het korte antwoord? No way', laat Simonsohn desgevraagd weten. Volgens Simonsohn, die de zaak ontdekte en aankaartte, zijn er 'vele redenen' om aan te nemen dat Smeesters cijfers verzon. Zo verklaart Smeesters dat hij alleen proefpersonen schrapte die de instructies voor een experiment niet goed hadden gelezen. Simonsohn vindt het 'moeilijk voorstelbaar' dat zo'n willekeurige ingreep betere resultaten oplevert.

Ook werd Simonsohn getroffen door een experiment waarin Smeesters tienmaal achter elkaar precies 14 proefpersonen onderzocht. Het is 'erg onwaarschijnlijk' dat iemand die uitschieters schrapt steeds opnieuw precies 14 proefpersonen overhoudt, aldus Simonsohn. 'En zo zijn er nog veel meer op statistiek gebaseerde argumenten.'

Merkwaardige patronen
Ook wijst de fraudejager op een mail van Smeesters aan Simonsohn, in het bezit van de Volkskrant. Geconfronteerd met de merkwaardige patronen in zijn onderzoek voert Smeesters aanvankelijk aan dat hij bij het verwerken van de cijfers misschien foutjes heeft gemaakt: 'Er is een kans dat ik wat fouten heb gemaakt in het noteren of een vraag goed of verkeerd was beantwoord, in het uitrekenen van de totalen, of zelfs dat ik de verkeerde cijfers van de invulformulieren heb overgetypt.'

Pas nadat Simonsohn de Rotterdammer erop wees dat dat helemaal niet kan - willekeurige tikfouten zouden de onderzoeksuitkomsten juist moeten afzwakken in plaats van één kant op duwen - stelde Smeesters zijn verklaring bij. Simonsohn: 'Het lijkt mij mogelijk dat toen Dirk besefte dat zijn eerste verklaring (tikfouten) niet overeenkwam met de cijfers, hij een andere verklaring probeerde. Maar dat is natuurlijk speculatie.'

'Met de hand veranderd'
In een e-mail aan Smeesters liet Simonsohn er in oktober vorig jaar geen misverstand over bestaan: 'Ik denk dat er helaas iets ergers moet zijn gebeurd. Ergens tijdens het onderzoek heeft iemand [...] met de hand veranderd. [...] Hoe dan ook, dit zijn geen echte gegevens.'

Ook de Rotterdamse commissie die de zaak onderzocht, stuitte op patronen die te toevallig lijken om alleen door het schrappen van proefpersonen te kunnen worden verklaard. De commissie kan niet bewijzen dat er sprake is van verzonnen cijfers, omdat Smeesters stelt dat zijn oorspronkelijke data kwijt zijn geraakt, wegens verhuizing en een gecrashte harde schijf.

Computer gecrasht
Opvallend is dat Smeesters' computer crashte onmiddellijk nadat hij het verzoek om ruwe cijfers van Simonsohn had ontvangen - en vijf dagen voordat hij een nieuw verzoek om cijfers kreeg.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden