Ontslagen dirigent spreekt van 'lastercampagne' en overweegt juridische stappen na beschuldigingen seksueel wangedrag

Topdirigent Gatti kiest vol de tegenaanval nadat hij donderdag wegens ongepast gedrag is ontslagen door het Concertgebouw.           

Portret van Daniele Gatti, de nieuwe chef-dirigent van het Koninklijk Concertgebouworkest. Beeld ANP

Daniele Gatti, de donderdag ontslagen chefdirigent van het Koninklijk Concertgebouworkest, ontkent ‘met klem’ alle beschuldigingen over seksueel wangedrag en overweegt juridische stappen tegen het orkest. Via zijn  advocaat liet Gatti (56) donderdagavond weten verbijsterd te zijn over de aantijgingen. Hij spreekt van een ‘lastercampagne’. 

Donderdagmiddag gaf de orkestdirectie een verklaring uit waarin Gatti’s ontslag werd aangekondigd wegens ‘onherstelbare beschadiging van het vertrouwen tussen het orkest en de chef-dirigent’. Enkele vrouwelijke musici stapten afgelopen week naar de directie met ‘ervaringen die ongepast zijn gezien zijn positie’, volgens de directie. 

De vrouwen maakten werk van hun ervaringen na een publicatie op 26 juli in The Washington Post over twee gevallen van seksueel overschrijdend gedrag van Gatti in 1996 en 2000. Hij zou toen twee vrouwen ongevraagd hebben betast en gezoend. 

Twee jaar slechts was Daniele Gatti chef-dirigent van het Koninklijk Concertgebouworkest. 
Daarmee breekt het orkest ongewild met een traditie van lange ‘chefschappen’:
sinds de oprichting in 1888 waren er maar acht chefs. Lees hier het profiel dat
we over Gatti schreven.

Italiaanse macho

Voor sommige insiders komt het ontslag van de maestro niet uit de lucht vallen. ‘Is Daniele Gatti een ouderwetse Italiaanse macho? Daarop antwoord ik volmondig ja. Ik kan me levendig iets voorstellen bij aantijgingen over seksueel overschrijdend gedrag’, zegt een orkestlid.  De musici hebben een spreekverbod over het gedwongen afscheid van hun chef, maar enkelen willen anoniem wel iets kwijt. ‘Onder de orkestleden zijn artistieke voor- en tegenstanders van Gatti, maar ik weet zeker dat niemand hem een loer zou draaien door hem onterecht te beschuldigen van seksueel wangedrag.’

‘Dat kusje uit 1996 zal best hebben plaatsgevonden’, zegt een ander orkestlid dat zichzelf artistiek gezien in het pro-Gatti-kamp schaart, ‘maar het is zeker niet de reden voor zijn ontslag. Er moet heel wat aan de hand zijn wil je als wereldberoemd orkest je wereldberoemde chef de laan uitsturen vlak voor de aftrap van het nieuwe seizoen. Over tweeënhalve week gaan we alweer repeteren.’ 

Volgens de musicus had de maestro al bij zijn aantreden twee jaar geleden ‘gewaarschuwd moeten worden dat bepaald gedrag in deze tijd niet meer kan’. ‘Je kunt niet tijdens het applaus je vinger over de wang van een vrouwelijke solist strijken. Gatti had daar, net als veel andere chefs, geen benul van. Topdirigenten staan op een voetstuk, ze laten zich allerlei strijkages welgevallen en gaan zich verheven voelen boven het  gewone volk.’ 

Alle geplande concerten met Daniele Gatti worden overgenomen door gastdirigenten. ‘De directie moet nu halsoverkop voor tientallen concerten dirigenten vinden.’

De orkestdirectie weigert elk commentaar over de exacte aard van de beschuldigingen. Onduidelijk is ook of en wanneer een onderzoek is ingesteld en hoeveel vrouwelijke orkestleden het betreft. Volgens bronnen dichtbij het orkest zouden in elk geval twee vrouwelijke orkestleden hun beklag hebben gedaan over het gedrag van de maestro. 

Topje van ijsberg

Het grensoverschrijdende gedrag van de dirigent staat niet op zichzelf in de orkestwereld. Eind vorig jaar schorste de Metropolitan Opera in New York zijn dirigent James Levine na klachten over seksueel misbruik. Voormalig dirigent Charles Dutoit van het Boston Symphony Orchestra werd in maart dit jaar door vier vrouwen beschuldigd van seksueel wangedrag. 

‘We zien waarschijnlijk het topje van een ijsberg’, zegt Sywert van Lienden. Tot een jaar geleden was hij voorzitter van Entree, de ‘jonge vriendenclub’ van het Concertgebouw en Koninklijk Concertgebouworkest. ‘Er is een intense concurrentie onder topmusici waardoor ze misschien bereid zijn te veel te slikken. De sector is toe aan een open zelfonderzoek.’

Volgens hoogleraar muziekwetenschappen Emile Wennekes liggen de rigide machtsverhoudingen binnen de orkesten mede ten grondslag aan het wangedrag. ‘Musiceren op hoog niveau is een intieme ervaring. In de militaire hiërarchie van een orkest staat de chef-dirigent absoluut aan de top. Grenzen worden makkelijk overschreden in zulke verhoudingen. Hetzelfde zie je in de film-en theaterwereld. De parallellen met de Weinstein-affaire waarmee de
#MeToo-beweging op gang kwam, zijn duidelijk.’

Opmerkelijk in de verklaring van de orkestdirectie is dat de internationale opschudding na de publicatie in The Washington Post hoog wordt opgenomen. Nadrukkelijk wordt de commotie onder ‘stakeholders’, belanghebbenden, in binnen- en buitenland genoemd. Volgens hoogleraar Wennekes is angst voor reputatieschade niet denkbeeldig. ‘Het KCO is een instituut van wereldklasse. Als concertzalen in bijvoorbeeld de Verenigde Staten zeggen: jullie zijn niet meer welkom, heeft het orkest een groot probleem. Het laatste wat de directie wil, zijn bezoekers die demonstratief de zaal uitlopen. Sponsors zouden zich kunnen afkeren.’ Het Koninklijk Concertgebouworkest heeft begin 2019 een concertserie in de Verenigde Staten op het programma staan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.