Nieuws Javad Zarif

Ontslag van minister Zarif dwingt Irans hoogste leider Khamenei partij te kiezen

Tegenstanders staan te juichen om het vertrek van de Iraanse minister Zarif van buitenlandse zaken, maar mogelijk nam hij ontslag om zijn positie tegenover hardliners juist te verstevigen.

Javad Zarif, de Iraanse minister van buitenlandse zaken, spreekt op een conferentie in Istanbul. Beeld REUTERS

Wellicht is het een slimme gok, bedoeld om zijn tegenstanders de pas af te snijden. In dat scenario heeft Javad Zarif zijn aftreden als minister van Buitenlandse Zaken van Iran bekendgemaakt om uit te lokken dat een beroep op hem wordt gedaan aan te blijven. Dan zou voor de buitenwereld blijken dat hij nog volop steun geniet, en het zou zijn positie tegenover de hardliners in Iran versterken.

Dat is precies wat dinsdag gebeurde, een dag na Zarifs aankondiging. De pers in Iran was grotendeels op zijn hand en 150 van de 290 parlementsleden ondertekenden een brief aan president Hassan Rohani waarin wordt aangedrongen op het aanblijven van de minister die in 2015 samen met zijn Amerikaanse collega John Kerry het nucleair akkoord schreef.

Scenario van de slimme gok

Rohani zelf liet weten dat hij het ontslag nog niet heeft aanvaard en overlaadde zijn minister met loftuitingen. Het Iraanse volk is ‘tevreden met het wijze en effectieve werk’ van de bij veel Iraniërs populaire bewindsman. Volgens Rohani ‘heeft de Islamitische Republiek Iran maar één buitenlands beleid en één minister van Buitenlandse Zaken’.

Ook de manier waarop Zarif zijn bekendmaking deed, voedt het scenario van de slimme (of wanhopige?) gok. Naar verluidt heeft hij enkele malen eerder met zijn portefeuille gezwaaid, maar dat is aan de buitenwacht voorbij gegaan. Ditmaal koos hij de route van de sociale media. Met zijn bericht op Instagram zette hij de zaak op scherp en dwingt hij Rohani (en Opperste Leider ayatollah Ali Khamenei) openlijk partij te kiezen.

Het zou allemaal zomaar kunnen. Het is gissen wat zich in Teheran in de coulissen van de macht afspeelt. In ieder geval is Rohani nu aan zet. Hij moet beslissen of hij Zarif gaat overhalen te blijven. Een andere vraag is uiteraard wat de machtigste man van het land ervan vindt, ayatollah Khamenei. Vermoedelijk kan de president Zarif alleen binnenboord houden als de Opperste Leider zijn zegen geeft.

Assad

Dat Zarif niet was gevraagd aan te schuiven toen de Syrische president Assad maandag in Teheran met Khamenei en Rohani sprak, was hooguit een directe aanleiding voor de ontslagname. De ware reden is een langdurige strijd in Iran tussen hardliners en gematigden over het nucleair akkoord en meer in het algemeen de internationale koers van het land.

Dat bleek ook uit de mededelingen van de hoofdrolspelers. Rohani’s lof voor Zarif, zo verklaarde hij, was mede ‘een ferm antwoord op vooroordelen en onjuiste analyses’. En Zarif zelf veroordeelde vorige week in een kranteninterview de ‘factiestrijd’ in de Iraanse politiek. ‘Zarif en Rohani stonden onder enorme druk’, zei een medewerker van de president tegen persbureau Reuters. ‘Week in week uit werden ze binnenskamers gebombardeerd met kritische vragen over het nucleair akkoord.’

Al in de aanloop naar de deal lag de minister onder vuur bij de hardliners, die vonden dat hij te veel concessies deed aan de Amerikanen. De 59-jarige Zarif woonde een groot deel van zijn leven in de VS. Hij promoveerde aan de Universiteit van Denver en diende als VN-ambassadeur in New York. Hij spreekt perfect Engels en weet hoe zich in westerse kring te bewegen. Met Kerry kon hij het goed vinden. Onder conservatieven in Iran is dat allemaal niet bevorderlijk voor je geloofwaardigheid.

Zijn positie werd verder verzwakt toen president Donald Trump de VS vorig jaar uit het akkoord terugtrok. Door de Amerikaanse sancties merkt de Iraanse bevolking niets van de beloofde economische opleving. Het handelsmechanisme waarmee de EU de sancties omzeilt, zet weinig zoden aan de dijk.

Juichen

De Revolutionaire Garde ondertussen – bolwerk van de hardliners – trekt steeds meer macht aan zich, mede dankzij de in Syrië behaalde successen. ‘De tegenstanders staan te juichen om het vertrek van Zarif’, zegt Irandeskundige Peyman Jafari van de Universiteit van Amsterdam. ‘Zowel in Iran als in het buitenland.’

Hij doelt op de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo, die zich onlangs zeer denigrerend over Zarif en Rohani uitliet. De Amerikanen wekken sterk de indruk dat ze het duo maar een sta-in-de-weg vinden in hun pogingen het akkoord om zeep te helpen.

Of het vertrek van Zarif inderdaad het einde van het akkoord betekent, moet worden afgewacht. Veel hangt af van wie Rohani – als dat nodig is – als diens opvolger aanwijst. En waarschijnlijk willen ook de hardliners eerst maar eens afwachten wie er vanaf 2020 in het Witte Huis zit.

Lees nu: 

Zarif blijft gesterkt aan als minister van Buitenlandse Zaken Iran

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden